Avrupa Birliği Komisyonu E-Ticaret Sektör Araştırmasının Tüketim Malları Açısından Değerlendirilmesi

Mayıs 2017 Mert Karamustafaoğlu

Giriş

Avrupa Birliği Komisyonu’nun (“AB Komisyonu”) 6 Mayıs 2015 tarihinden beri yürüttüğü e-ticaret sektörüne ilişkin sektör araştırması tamamlanarak, nihai rapor (“E-ticaret Raporu”) yayınlandı[1]. AB’de son yıllarda düzenli bir büyüme trendi içinde olan e-ticaret pazarı, dünyanın en büyük pazarlarından biri haline geldi. İnternet üzerinden alış veriş yapan kişilerin oranı 2007 yılında % 30 iken, 2016 yılında % 55’e yükselmiş durumda[2]. E-ticaret Raporu, AB Komisyonu’na anılan pazardaki tüm dinamikleri, rekabet hukuku anlamındaki problemleri ve pazardaki uygulamaları yakından izleme olanağı da verdi. Bu anlamda AB rekabet hukukunda, önümüzdeki dönemde anılan raporun sonuçları bağlamında çeşitli değişiklikler görülebilir.

AB Komisyonu’nun sektör araştırması sırasında e-ticaret pazarında faaliyet gösteren 1700’den fazla teşebbüsten bilgi aldığı ve ayrıca 28 Üye ülkenin görüşlerine de başvurduğu görülüyor. Ayrıca AB Komisyonu’nun sektör araştırması kapsamında 9.000 adet sözleşmeyi de incelediği anlaşılıyor. Bu denli geniş bir gruptan bilgi toplanması AB Komisyonu’nun pazarı, çeşitli yönleriyle ele aldığını ortaya koyan önemli bir işaret.

E-ticaret Raporu’nun iki ana bölümü olduğu görülür. İlk bölümde tüketim malları, ikinci bölümde ise dijital içeriğe ilişkin e-ticaret konuları işlenmektedir. Bu yazı kapsamında raporun tüketim mallarına ilişkin değerlendirmeler yapılacaktır.

Raporun Ana Sonuçları

Sektör araştırması kapsamında AB Komisyonu’nun özellikle son on yılda e-ticaret sektöründe yaşanan büyük gelişimi vurguladığı görülüyor. AB Komisyonu, bu durumun teşebbüslerin dağıtım kanalları konusundaki stratejilerinde ve tüketici davranışları üzerinde önemli etkiler doğurduğunu ifade etmektedir. AB Komisyonu’nun temel bulguları şu şekildedir;

  • E-ticaret pazardaki fiyat şeffaflığını artırır. Komisyon, tüketicilerin online olarak aldıkları ürünlere ilişkin fiyatları kıyaslama ve sağlayıcı değiştirme olanağına sahip olduklarını ifade eder. Ancak bu durumun geleneksel dağıtım kanalında yer alan perakendeciler ile e-ticaret kanalında faaliyet gösteren satıcılar arasında bedavacılık sorununu (free riding problem) doğurduğu tespit edilmektedir.
  • Online olarak fiyat karşılaştırması yapılması fiyat rekabetini artırır. Tüketicilerin online fiyat karşılaştırma olanağına kavuşması sadece e-ticaret kanalındaki satıcılar arasında değil, geleneksel dağıtım kanalındaki satıcılar arasındaki rekabeti de artıran bir unsurdur.
  • Artan fiyat şeffaflığı teşebbüslere fiyatlarını izleme olanağı sağlar. Komisyon, sektör araştırması sırasında önemli oranda teşebbüsün bilgisayar programları aracılığıyla kendi ürünlerinin ve rakiplerinin fiyatlarını takip ettiğini ifade eder. Böylelikle tavsiye edilen fiyatlardan herhangi bir sapma olması durumunda bunun tespit edilmesi kolaylıkla mümkün olur. Gerçek zamanlı online fiyat bilgisi Komisyon’a göre fiyatların koordine edilmesini de tetikleyebilmektedir. Komisyon genel olarak bu programların belirli şartlar altında rekabetçi endişeler doğurabileceğini ifade eder.
  • Alternatif online dağıtım kanallarının varlığı teşebbüslerin müşterilere ulaşmasını kolaylaştırır. Düşük yatırım yapma olanağına sahip perakendeciler online platformlar aracılığıyla çeşitli üye ülkelerdeki müşterilere mallarını satabilirler. Ancak Komisyon bu hususun üreticilerin dağıtım ve marka stratejileri açısından problem yaratabileceğini de belirtmektedir.

E-ticaret raporu kapsamında Komisyon’un pazardaki trendleri de izlediği ve çeşitli tespitler yaptığı görülmektedir. Bu tespitlerden biri üreticilerin e-ticaretin gelişmesiyle birlikte tüketicilere doğrudan kendi sahip oldukları online satış kanalları üzerinden satış yapmaya başlamalarıdır. Böylelikle üreticiler kendi perakendecileri ile rekabet içine girmektedirler. Bir başka tespit selektif dağıtım sistemlerindeki yaygınlaşma ile ilgilidir. Üreticilerin bu yolla dağıtım kanallarını daha iyi kontrol etmeye çalıştığı ifade edilmektedir. Üreticiler sadece dağıtım kalitesi açısından değil, aynı zamanda fiyat konusunda da perakendiciler üzerinde kontrollerini artırmaya çalışmaktadırlar. Son on yılda selektif dağıtım sistemlerinin kullanılmasındaki yaygınlaşma bunu göstermektedir.

Temel Rekabetçi Endişeler

Selektif Dağıtım Sistemleri

AB Komisyonu dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyeti düzenlemeleri uyarınca nitel ve nicel selektif dağıtım sistemlerinin, çeşitli şartlar altında uygulanabildiğini ve ağır kısıtlama olarak değerlendirilmediğini ifade eder. Komisyon, sektör araştırması neticesinde bu konuda bir değişikliğe gitmeye gerek duymamaktadır. AB Komisyonu, bazı üreticilerin sadece online satış yapmak isteyen perakendecilere izin vermediklerini, bunun yanında geleneksel anlamda bayilik yapılması şartını öne sürdüklerini belirtir. Komisyon, geleneksel anlamda bayilik yapma şartının dağıtım hizmetini artırmak amaçlı olmadığını, sadece online satış yapmak isteyen satıcıları dışlama amaçlı olduğunu ifade eder. Bu nedenle olayın özelliklerine bağlı olarak geleneksel bayilik faaliyeti gösterilmesi ile ilgili getirilecek yükümlülüklerin, dağıtım kalitesi veya başkaca etkinliklerle bir ilgisi kurulamıyorsa daha dikkatli incelenmesi gerekir.

Online Satış ve Pazarlama Kısıtlamaları

Bu kapsamda en fazla uygulanan kısıtlama % 42 ile fiyat kısıtlamalarıdır. AB Komisyonu yeniden satıcıların fiyat belirleme serbestisinin kısıtlanamayacağını hatırlattıktan sonra bu konudaki şüphelerini dile getirir. Hem üreticilerin hem de yeniden satıcıların online fiyatları kıyaslama amacıyla çeşitli programlar kullandıklarını ve tavsiye edilen fiyatlara uyulmaması halinde bunu kolaylıkla tespit edebildiğini ifade eder. Ayrıca bu şekilde sağlanan fiyat şeffaflığı, pazarda bir fiyat birlikteliğini de kolaylaştıracaktır.

Online satış platformlarına ilişkin kısıtlamalar ise AB Komisyonu tarafından daha dikkatli incelenmiştir. Bu platformlarda yapılacak satışların üreticiler tarafından kısıtlanması ile ilgili rekabetçi kaygılar bulunduğu ifade edilmiştir. AB Komisyonu, bayilerin büyük ölçüde (% 90) kendi online mağazalarını kullandıklarını tespit etmesine rağmen, online platformların öneminin gitgide arttığını tespit etmiştir. Ayrıca özellikle küçük ve orta ölçekli perakendeciler açısından online platformların büyük satıcılara göre daha büyük öneme sahip olduğu da belirtilmektedir.

Perakendecilerin % 18’i sağlayıcıları ile arasındaki anlaşmalarda online platformlara ilişkin kısıtlama olduğunu belirtmektedir. Bu kısıtlamalar genelde selektif dağıtım sistemlerinde görülmektedir.

E-ticaret Raporu’nun belki de en önemli tespitlerinden biri olan selektif dağıtım sistemlerinde uygulanan online platformlara ilişkin kısıtlamalar konusunda AB Komisyonu kesin bir tespit yapmaktan kaçınmıştır. AB Komisyonu online platformlara ilişkin getirilen bu tarz yasaklamaların otomatik olarak bir ağır ihlal (harcore restrictions) olarak kabul edilemeyeceğini belirtir. AB Komisyonu olay bazında özellikle pazar şartları çerçevesinde bunların değerlendirilmesini önermektedir.

AB Komisyonu “geo blocking” denilen coğrafi kısıtlamalarla ilgili de anılan raporda bazı tespitler yapmaktadır. Perakendecilerin % 11’i sattıkları ürünlerin en az bir tanesine ilişkin coğrafi kısıtlamalar bulunduğunu belirtmektedir. Komisyon ise bu tarz kısıtlamaların çeşitli rekabet endişelerine neden olabileceğini ifade etmektedir.

Son olarak ele alınan husus e-ticarette kullanılan büyük veri, yani “big data” ile ilgidir. AB Komisyonu büyük miktarlarda verinin toplanması ve işlenmesinden oluşan “big data”nın e-ticaret açısından gitgide önem kazandığını tespit etmiştir. Raporda, teşebbüslerin elde ettiği verinin değerli bir malvarlığı olduğu, bu verilerin teşebbüslerin daha iyi mal ve hizmet sağlamalarını sağlayabileceği ifade edilmektedir. Ancak bu etkinlik kazanımlarının yanında teşebbüslerin büyük miktarlarda veri elde etmelerinin, özellikle rekabete duyarlı bilgileri elde etmeleri halinde, çeşitli rekabet problemlerine yol açabileceği söylenmektedir. Özellikle aynı pazarda faaliyet gösteren online satış platformları ve online perakendeciler arasında bu tarz verilerin paylaşılması riskli görülüyor.

Sonuç

E-ticaret Raporu’nun en önemli sonucu, AB Komisyonunun dikey anlaşmalara ilişkin yaklaşımının temel anlamda değişmeyeceğini göstermesidir. Bu anlamda e-ticaret pazarına ilişkin çeşitli dikey kısıtlamalar ele alınmasına rağmen, dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyeti sisteminde esaslı bir değişikliğe gerek duyulmadığı anlaşılmaktadır.

AB rekabet hukuku kurallarının e-ticaret alanında en geniş kapsamlı şekilde uygulanmasını hedefleyen Komisyon, ayrıca bu amaç doğrultusunda üye ülkelerin rekabet otoriteleri ile e-ticaret konusunda daha fazla diyalog yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir.

E-ticaret Raporu birçok açılardan önümüzdeki dönemde daha çok tartışılacak konuları gündeme getirmiştir. Online olarak fiyat karşılaştırması yapan bilgisayar programları, online platformlar ve coğrafi olarak kısıtlamalar getirilip getirilemeyeceği zaman içerisinde daha çok tartışılacak konulardır.

[1] Ayrıntılı bilgi için bkz;

http://ec.europa.eu/competition/antitrust/sector_inquiry_final_report_en.pdf (Erişim Tarihi: 24.05.2017).

[2] Ayrıntılı bilgi için bkz; E-ticaret Raporu, s.3.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.