Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri

Nisan 2018 Tuna Çolgar

Giriş

FIDIC (Fédération Internationale Des Ingénieurs-Counseils) kısaltılmış adıyla anılan Müşavir ve Mühendisler Uluslararası Federasyonu, Aralık 2017’de Londra’da düzenlenen “International Contract Users Conferance” etkinliğinde güncellenmiş Red Book-Kırmızı Kitap (İnşaat Mühendisliği İşleri ile ilgili Sözleşme Modeli ve Şartnameleri), Yellow Book-Sarı Kitap (Santral ve Dizayn-İnşa işlerine ilişkin Elektronik ve Mekanik İşler ile ilgili Sözleşme Modeli ve Şartnameleri) ve Silver Book-Gümüş Kitap (Mühendislik, Tedarik ve İnşaat Sözleşmesi/Anahtar Teslim Model Sözleşmesi) lansmanını geçekleştirdi.

Böylece 1999 yılından bu yana kullanılmakta olan versiyonlar genişletilerek güncellenmiş ve sözleşme kullanıcılarının 18 yıllık deneyimleri sözleşmelere yansıtılmaya çalışılarak, daha kullanıcı dostu sözleşmeler oluşturulmuştur.

2017 Güncellemeleri ile Ne Amaçlandı?

Öncelikle sözleşmelerin 1999 versiyonlarındaki risk dağılımı çok dengeli olmadığından, sözleşmeler amaçlarından çok hangi tarafın lehine olduğu ile anılır ve kullanılır hale gelmişti. Örneğin Gümüş Kitap yayınlanma amacından ziyade iş sahibi lehine olmasıyla, Kırmızı Kitap ise yüklenici lehine olmasıyla anılıyordu. Sözleşmelerin 2017 versiyonlarında ise daha dengeli bir risk dağılımı oluşturulmaya ve kitapların işlevleri daha çok ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır.

Bir diğer yenilik olarak proje yönetim mekanizmalarının çeşitlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda sözleşmede yer aldığı anlam ile Mühendislere daha geniş takdir ve karar yetkileri verilmiştir. Süre konusunda açıklık bulunmayan hükümler kesin sürelere bağlanarak proje yönetimindeki belirsizlikler ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.

Bunun yanı sıra, sözleşmedeki muğlak düzenlemelerin azaltılması amacıyla, yazımdaki açıklık ve kesinlik arttırılmıştır. Böylelikle tarafların hak ve yükümlülükleri daha açık hale getirilmiştir. Ayrıca uluslararası en iyi uygulamalar sözleşmelere yansıtılarak daha kullanıcı dostu sözleşmeler oluşturulmaya çalışılmıştır.

Bunlara ek olarak, 1999’dan sonra yayınlanmış daha yeni FIDIC sözleşmelerindeki unsurların (özellikle Gold Book - 2008), güncellenen sözleşmelere eklenmesi ve kullanıcıların geçen 18 yıldaki birikimlerinin bu revize edilen üç sözleşmeye yansıtılması amaçlanmıştır.

Yukarıda sayılan güncelleme sebeplerinin sözleşmelere yansıtılmasının yanı sıra sözleşmelerin amaca özgü kullanılması için yayınlanan kılavuzda da değişiklik yapmıştır. FIDIC tüm sözleşmelerin kullanılmasında aşağıda yer alan 5 “Altın Prensip”in göz önünde bulundurulmasını önemle tavsiye etmektedir:

  1. Tarafların görev, hak ve sorumlulukları genel hükümlerde yer aldığı gibi kalmalıdır.
  2. Özel şartlar açık ve çelişkiye mahal vermeyecek şekilde kaleme alınmalıdır.
  3. Özel şartlar risk dağılımı dengesini bozmamalıdır.
  4. Sözleşmede yer alan yükümlülükleri yerine getirme ve hakları kullanma süreleri makul olmalıdır.
  5. Tüm uyuşmazlıklar tahkime gitmeden önce Uyuşmazlık Giderme / Önleme Heyeti’ne (“DAAB”) yönlendirilmelidir.

2017 Güncellemelerinde En Dikkat Çekici Değişiklikler

Yorumlama Kuralları

Kullanılan dilin dışında, kastedilen anlamında yeknesaklaştırılması için tanımlar daha da genişletilmiş ve tarafların farklı yorumlamalarına sebep olabilecek başlıklar azaltılmaya çalışılmıştır. Bunlardan dikkat çeken tanımların bazıları aşağıdaki gibidir:

May. Seçim hakkı tanınan konularda kullanılan ibareyi,

Shall. Yükümlülük doğuran konularda kullanılan ibareyi,

Include. Sayılanlar ile sınırlı olmaksızın anlamını,

Claim. Talep veya iddiayı,

Dispute. Bir talep veya iddianın ileri sürüldüğü, talep veya iddianın kabul görmediği ve talep ve iddiayı ileri süren tarafın razı olmadığı ya da yapılan belirlemenin taraflardan birince kabul edilmediği durumları;

Cost Plus Profit. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça %5 karı,

Execute the Works. Dizayn, inşaat ve işlerin tamamlanmasını ve önceki versiyonlardan farklı olarak ayıpların/eksikliklerin giderilmesini ifade eder.

Talep ve Tespit

Bir diğer önemli yenilik ise her üç kitabın da 3.5’inci maddesinde yer alan “Tespit” (Determination[1]) maddesinde yapılmıştır. FIDIC 1999’da 3.5’inci maddede yer alan Tespit düzenlemesi, FIDIC 2017’de 3.7’nci maddeye alınmış ve bazı yapısal değişiklikler yapılmıştır. Yeni madde uyarınca (“Tespit” Kırmızı ve Sarı Kitaplarda “Mühendis” Gümüş Kitapta “İş Sahibi” tarafından yapılmaktadır.) taraflardan birinin “Talep”i (Claim[2]) üzerine taraflar 42 gün içinde müzakerelerde bulunur ve anlaşma sağlarlar ise bağlayıcı bir mutabakat metni imzalarlar. Ancak bu 42 gün içinde tarafların bir anlaşmaya varamaması halinde Talep, Tespit yapılması için Mühendis’e yönlendirilir. Mühendis’in de Tespit yapabilmesi için 42 gün süresi bulunur. Mühendis tarafından yapılan Tespit için Tespit’i yerinde bulmayan tarafın 28 gün içinde Tatminsizlik İhtarında (Notice of Dissatisfaction) bulunması gerekir. 28 gün içinde Tatminsizlik İhtarı çekilmemesi halinde yapılan Tespit kesin ve bağlayıcı hale gelmektedir. Ayrıca Mühendis tarafında 42 gün içinde bir Tespit yapılmaması halinde yapılan Talep reddedilmiş sayılmakta ve konu doğrudan uyuşmazlık olarak değerlendirilmektedir.

Uyuşmazlık Çözümü

Yine her üç kitabı da kapsayan en önemli değişikliklerden biri uyuşmazlıkların çözümü konusunda yapılmıştır. Öncelikle FIDIC 1999’da sözleşmelerin 20’nci maddesinde birlikte yer alan Talep (Claim) ve Uyuşmazlık (Dispute)[3] maddesi ikiye ayrılarak 20’nci madde hem Yüklenici hem de İş Veren açısından Talep maddesi olarak düzenlenmiş ve FIDIC 1999’da yer alan ve İş Veren’in Taleplerini düzenleyen (Employer’s Claim) 2.5’inci madde sözleşmeden çıkarılmıştır. Yeni 20’nci maddede hem İş Veren hem de Yüklenici açısından benzer uygulamalar ve eşit zaman sınırlamaları getirilmiştir. Böylelikle 2017 güncellemelerinin amaçlarından olan daha dengeli sözleşmeler oluşturma çabası da bu maddede görülmektedir. Ayrıca, Talep ve Uyuşmazlık’ın ayrılması ile tarafların fikir ayrılıklarının mutabakat ile çözümlenmesine zemin hazırlanması da güncellemelerin amaçlarından biri olan uyuşmazlık önleme mekanizmasının bir parçasını oluşturmaktadır.

FIDIC 2017 güncellemelerinin en dikkat çekenlerinden biri de tahkim yargılaması öncesinde FIDIC’e özgü uyuşmazlık çözüm yolu olan Uyuşmazlık Giderme Heyeti’nin (Dispute Adjudication Board, “DAB”) yerini Uyuşmazlık Giderme / Önleme Heyeti’nin (Dispute Adjudication / Avoidance Board, “DAAB”) almasıdır. Bu düzenleme ile DAAB heyeti sözleşmenin yürürlüğünden itibaren atanan ve görev yapan bir yapı haline getirilmiştir. Bir uyuşmazlığın ortaya çıkmasından sonra atanan heyet yerine sözleşmenin en başından beri görevde olan heyet ile uyuşmazlıklar meydana gelmeden müdahale edilebilmesi ve taraflar arasındaki mutabakatın, olay uyuşmazlığa dönüşmeden sağlanması amaçlanmıştır.

FIDIC 2017 güncellemeleriyle DAAB’ın yetkileri de yeni yapısıyla beraber genişletilmiştir. Sözleşmenin başından beri görevde olan heyet, uyuşmazlıkları önlemek amacıyla, gerekli gördüğünde toplantı talep etme, saha ziyareti yapma ve hatta teminat talep etme haklarına sahip oldu.

Birçok yeni yetkiyle donatılmış ve sözleşmenin başından beri görevde olacak DAAB’ın 3 kişilik heyetten oluşacağı göz önünde bulundurulursa her iki taraf için de oldukça masraflı bir düzenleme getirildiği düşüncesindeyiz.

Finansal Yapılanma

Özellikle İş Sahibi açısından zorlayıcı nitelikte olabilecek bir diğer düzenleme de finansal yapıya ilişkin maddede karşımıza çıkmaktadır. “Contract Data” kavramı FIDIC 2017 güncellemeleriyle getirilmiştir. Bu doküman topluluğunun içinde ihale dokümanları, teknik gereklilikler, saha raporlarının yanısıra finansal yapılanma dokümanları da yer alır. Bu demektir ki tüm finansal yapı, sözleşme imza tarihinden önce kurulmalıdır. Halbuki FIDIC 1999 düzenlemesinde, finansal yapıya ilişkin deliller Yüklenicinin talebi olması halinde sunulmaktaydı. Bu durum özellikle proje finansmanı şeklinde finanse edilecek projelerde İş Sahibi karşısına prosedürel bir engel olarak çıkabilecektir. Zira birçok kredi kuruluşu kredi tutarının serbest bırakılması için imzalı proje sözleşmesi aramaktadır.

FIDIC 2017 ile getirilen İş Sahibi’nin lehine bir düzenleme de performans teminatının (Performance Security) FIDIC 1999 düzenlemesinden farklı olarak işlerin tamamlanmasına kadar değil garanti süresinin (Warranty Period) sonuna ve sahanın Yüklenici tarafından terk edilmesine kadar tutulabilmesidir.

Sonuç

FIDIC 2017 güncellemeleri adı altında yayınlanan Kırmızı Kitap, Sarı Kitap ve Gümüş Kitap’ın sektörün ihtiyaçlarını karşılamayı ve taraflar arasında daha dengeli bir sözleşme çatısı kurmayı amaçladığı görülmektedir. Henüz oldukça yeni olan bu model sözleşmelerin sektör oyuncuları tarafından ne kadar benimseneceği ve seçileceğini zaman gösterecektir. Ancak 18 yıl sonra güncellenen sözleşmelerin günümüz şartlarına daha uygun hale getirildiği ve yine geçen sürede kullanıcıların tecrübelerinin yansıtıldığı düşünüldüğünde, sektörde kabul gören model sözleşmeler olacağı kanaatindeyiz.

[1] “Determination” Türkçeye “Tespit” olarak çevrilmiştir.

[2] “Claim” Türkçeye “Talep” olarak çevrilmiştir.

[3] “Claim and Dispute”, Türkçeye “Talep ve Uyuşmazlık” olarak çevrilmiştir.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.