Unidroit ve Milletlerarası Ticarete İlişkin Unidroit Prensipleri

Mart 2009

Milletlerarası Ticarete İlişkin Unidroit Prensipleri’nin Hazırlanması

Unidroit’nın (Özel Hukukun Yeknesaklaştırılması için Uluslararası Enstitü - International Institut for the Unification of Private Law) temel amacı ülkelerin özel hukuklarının yeknesaklaştırılması ve koordinasyonu için metotlar araştırmak ve yeknesak bir özel hukuk uygulamasının gelişimini hazırlamaktır.

Unidroit, 1926’da, Ernst Rabel ve Vittorio Scialoja öncülüğünde, Milletler Cemiyeti’ne bağlı olarak özel hukukun yeknesaklaştırılması amacıyla çalışmalar yürütmek üzere kurulmuş ve daha sonra bağımsız bir kurum olarak varlığını sürdürmüştür.

Unidroit’nın faaliyetleri, değişik ülkelerden gelen ve Genel Kurulca her beş yılda bir seçilen yirmi beş uzman hukukçudan oluşan Yönetim Konseyi (Governing Council) tarafından yürütülür.

1971’de Unidroit Yönetim Konseyi, Çalışma Programı’na uluslararası ticaret hukukunun aşamalı kodifikasyonunu eklemiş; 1980’de Prof. Michael Joachim Bonell başkanlığında bir Çalışma Grubu (Working Group) oluşturulmuştur. Çalışma Grubu’nda değişik hukuki ve sosyo-ekonomik sistemleri temsil eden, sözleşme hukuku ve uluslararası ticaret hukuku alanında uzman akademisyenler, hâkimler ve memurlar yer almıştır. Mayıs 1994’te Milletlerarası Ticarete İlişkin Unidroit Prensipleri metni Unidroit Yönetim Konseyi tarafından onaylanmış; Prensipler, İngilizce ve Fransızca olarak yayımlanmıştır. 1997’de Unidroit Yönetim Konseyi, Unidroit Prensipleri’nin yeni konular eklenerek geliştirilmesine karar vermiştir. 2004 Unidroit Prensipleri, Nisan 2004’te Unidroit Yönetim Konseyi tarafından oybirliğiyle kabul edilmiş ve bir ay sonra da yayımlanmıştır. 2004 Unidroit Prensipleri, 1994 Unidroit Prensipleri’nin bazı ifadelerini değiştirmekte, ancak var olan hükümlerde köklü bir farklılık yaratmamaktadır. 2004 Unidroit Prensipleri ile yeni bazı konulara ilişkin düzenlemeler eklenmiştir.

Milletlerarası Ticarete İlişkin Unidroit Prensipleri’nin Özellikleri

Unidroit Prensipleri’nin hazırlanmasında hukuk sistemlerinin farklılığı göz önünde bulundurulmuştur. Unidroit Prensipleri’nin 1994 metninin hazırlanması on dört seneden uzun sürmüştür. Bu kadar uzun sürenin geçmesinin sebebi, Prensipler’in her türlü uluslararası ticari sözleşmeye uygulanabilecek bir kurallar bütünü oluşturmasıdır. 

Unidroit Prensipleri Genel Kurallar İçermektedir

Unidroit Prensipleri’nin genel kurallar belirlemesi, kısa ve ayrıntısız düzenlemeler içerdiğini değil, sözleşmeler hukukunun geniş bir alanını kapsadığını ifade etmektedir.

Unidroit Prensipleri’nin amacı, her türlü uluslararası ticari sözleşmelere uygulanabilecek, mevcut ulusal hukuk sistemleri bakımından müşterek olan, taraflara eşit ve adil bir konum yaratan ve uluslararası ticari ilişkilerin gereklerine ve hızlı gelişimine en uygun kurallar bütünü oluşturmaktır. Prensipler, herhangi bir zümrenin çıkarları dikkate alınarak hazırlanmadığından, sözleşmenin her iki tarafının hak ve yükümlülüklerini adil şekilde dengeleyen tarafsız hükümler içermektedir.

Unidroit Prensipleri, sadece belirli bir hukuk sisteminde kullanılan terimleri kullanmaktan kaçınmış ve böylece tarafları hukuken eşit durumda bulundurmayı amaçlamıştır. Unidroit Prensipleri’nde, genellikle, tüm dillerde karşılığı bulunan terimlere yer verilmiş; kolay anlaşılabilir, somut ifadeler kullanılmasına gayret edilmiştir. 

Unidroit Prensipleri sadece belli bir sözleşme tipi için kabul edilmemiş; sözleşmeler hukukunun genel bölümünü düzenlemeyi amaçlamıştır. Bu nedenle belirli bir sözleşme tipine ilişkin özel kurallar içermemekle birlikte (örneğin satım sözleşmesinde mülkiyetin geçişi ya da inşaat sözleşmesinde taşeronlar vs.), satım, ödünç, inşaat gibi birçok sözleşmeye uygulanabilir. Unidroit Prensipleri her sözleşmesel ilişkinin özel şartlarına ve tarafların değişik menfaatlerine uyarlanabilecek şekilde esnek olarak hazırlanmıştır. Bu esneklik, Prensipler’in uluslararası ticaret alanındaki sürekli ve hızlı teknik ve ekonomik değişikliklere de ayak uydurmasını sağlamaktadır.

Unidroit Prensipleri, her konuda en çok sayıda ülke hukukunca kabul edilen çözümü (common core approach) benimsememiştir; bazı konularda sınır aşan ticari ilişkilere uygulanması daha uygun görülen değişik çözümler (better rule approach) de kabul edilmiştir.

Unidroit Prensipleri taraf iradesi esasına dayanmaktadır. Ancak, geleneksel olarak kabul edilen ve tacirlerin her zaman eşit konumda oldukları ve en iyi şekilde haklarını koruyabilecekleri yaklaşımı benimsenmemiştir. Zira, uluslararası alanda ticari sözleşmeler akdeden taraflar arasında eğitim ve teknik beceriler bakımından farklar vardır ve tacirler de diğer tüm insanlar gibi zayıf veya bağımlı tarafı sömürmek eğilimi içinde olabilirler. Bu nedenle, Prensipler’in diğer hükümlerinin aksi taraflarca serbestçe kararlaştırılabilirse de, iyi niyet ve hakkın kötüye kullanılmaması (good faith and fair dealing) ile aşırı yararlanmaya (gross disparity) ilişkin hükümler emredici hükümlerdir; bunların aksi kararlaştırılamaz.

Uluslararası Sözleşmelere İlişkin Olması

Unidroit Prensipleri’nin uluslararası sözleşmelere özgülenmesinin iki ana sebebi vardır. Öncelikle, ancak sözleşmenin birden fazla ülke hukukuyla ilişkili olması halinde ilgili ulusal hukuk kurallarının çatışması söz konusu olacaktır. İlgili mesele, uluslararası bir antlaşma ile düzenlenmemiş ise, uygulanabilecek ulusal hukuk kurallarının konuya ilişkin düzenlemeleri, ülkeler arasındaki ekonomik ve politik koşul ve gelişmelerin de değişkenliği sebebiyle, oldukça farklı olacaktır. Bununla beraber, devletler, kendi vatandaşlarının yabancı rakipleriyle aynı şartlara sahip olmalarını arzuladıklarından, yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelere kendi ulusal hukuk kurallarını uygulamak konusunda diretmeyip bu sözleşmeleri akdedenlere daha geniş bir irade özgürlüğü sağlarlar.

Unidroit Prensipleri, hangi sözleşmelerin “uluslararası” nitelik taşıdığını belirlememiştir. Prensipler, yabancılık unsurunun en geniş anlamıyla anlaşılması gerektiğini kabul etmektedir. Buna göre, hiçbir yabancılık unsuru içermeyen, tüm yönleriyle (tarafların vatandaşlığı, uygulanacak maddi hukuk, ifa yeri vb.) sadece tek bir ülke hukukunu ilgilendiren sözleşmeler kapsam dışı kalacaktır. Her ne kadar Unidroit Prensipleri uluslararası ilişkileri hedeflese de, taraflar, Unidroit Prensipleri’ni iç ilişkilerinde de kullanabilirler; ancak bu halde ulusal hukuklarının emredici kurallarıyla bağlı olacakları şüphesizdir.

Ticari Sözleşmelere İlişkin Olması

Unidroit Prensipleri anlamında “ticari” sözleşmeler, farklı ülke hukuklarında farklı yorumlara sebep olabilecek tarafların statüsüne (tacirler arası) ya da sözleşmenin niteliğine (ticari iş) dayanan “ticari” sözleşmeler değildir. “Ticari” terimi ile Prensipler’in “tüketici sözleşmeleri”ne uygulanmayacağı belirtilmek istenmiştir.

Ticari sözleşmeler ile sadece sınır aşan alışverişi amaçlayan malların temini veya değişimine yönelik sözleşmeler değil, yatırım, imtiyaz ve servis sözleşmelerini içeren daha geniş bir yelpaze hedeflenmiştir. Bu anlamda, ticari sözleşmeler, ortak girişim (joint venture), lisans, teknik yardım, yönetim, franchise, anahtar teslim, ürün paylaşımı, risk hizmeti, finansal kiralama gibi sözleşmeleri içermektedir. Bir başka deyişle, Unidroit Prensipleri, klasik anlamda tüketici sözleşmesi sayılamayacak olan ve mal, sermaye, hizmet, teknoloji veya diğer ekonomik ve finansal malvarlığının sınır aşan dolaşımına ilişkin, kâr amacı güden tüm sözleşmelere uygulanabilir.  

Sonuç

Unidroit Prensipleri üzerine çok sayıda uluslararası konferans ve sempozyum düzenlenmiş; doktrinde birçok yabancı yazar bu konuda eserler vermiş; Prensipler ulusal hukuk reformu projelerini etkilemiş; taraflar uluslararası ticari sözleşmelerin hazırlanmasında Prensipler’den faydalanmıştır. Prensipler, birçok hakem kararına ve bazı ulusal mahkeme kararlarına da konu olmuştur.

Yabancı doktrinde Prensipler’in kullanımının yaygınlaştırılmasını savunan görüş kuvvet kazanmakta ve Unidroit nezdinde Prensipler’in geliştirilmesi için çalışmalar devam etmektedir. Milletlerarası Ticaret Odası’nın değişik sözleşme tipleri için hazırlamış olduğu birçok model sözleşmede uygulanacak hukuk olarak Unidroit Prensipleri’ne atıf yapılmaktadır. Zira, Milletlerarası Ticaret Odası’nın model sözleşmeler hazırlamaktaki temel amaçlarından biri olan sözleşmenin her iki taraf için de dengeli ve adil hükümler içermesi sonucuna Unidroit Prensipleri uygulamasıyla ulaşılacağı kabul edilmektedir. Gerçekten, Unidroit Prensipleri’nin uluslararası ticari sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde etkili olması sonucunda daha adil, öngörülebilir ve yeknesak çözümlere ulaşılacaktır.

Türk uluslararası ticaret uygulamasında Türk işadamlarının yabancılarla olan ticari ilişkilerinde uygulanacak hukuk olarak Türk hukukunu kabul ettirmekte zorlandıkları bilinen bir gerçektir. Bu nedenle, genellikle, Türk işadamları, kendilerine yabancı bir ulusal hukukun uygulanmasını kabul etmek zorunda kalmakta; uyuşmazlık doğduğunda da bilmedikleri sularda yüzmek zorunda bırakılmaktadırlar. Oysa, Unidroit Prensipleri gibi adil ve dengeli düzenlemeler yabancı işadamları tarafından kolayca reddedilemeyecek ve Türk işadamları bakımından da “güvenli bir liman” teşkil edecektir. Bu nedenle, Türk işadamlarının ellerinde olan bu imkandan faydalanabilmeleri için Unidroit Prensipleri konusundaki farkındalıklarının artması ve sözleşmelerde Unidroit Prensipleri’nin kullanımının yaygınlaşması gerekmektedir.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.