Ercüment Erdem Av. Elif Mungan

Amazon Kararı ve E-Kitap Taahhütleri

Haziran 2017

Giriş

Gün geçtikçe elektronik kitapların (e-kitap) kullanımının arttığını ve yavaş yavaş basılı kitapların yerini almaya başladığını gözlemliyoruz. E-kitapların basılı kitapların yerini alıp alamayacakları tartışması bir yana bırakılırsa, e-kitapların çevrimiçi ticaretteki (e-ticaret) popülaritesini gözle görülür biçimde arttırdığı bir gerçek olarak karşımıza çıkıyor.

Amazon EU S.à.r.l’ın ("Amazon") Avrupa’daki en büyük e-kitap dağıtıcısı teşebbüs olduğu biliniyor. Dolayısıyla Amazon’un uygulamaları Avrupa Komisyonu’nun (“Komisyon”) merceği altında tutuluyor. Nitekim Komisyon, 2015 yılından beri Amazon’un e-kitap dağıtıcıları ile olan dağıtım anlaşmalarında bulunan “en çok kayrılan müşteri koşullarının” (Most Favoured Nation Clause) (“MFN”) Avrupa Birliği rekabet hukukunu ihlal edip etmediğine ilişkin bir soruşturma yürütüyordu. Komisyon, 4 Mayıs 2017 tarihinde Amazon’un Avrupa’daki elektronik kitap (“e-kitap”) yayınevleri ile yaptığı dağıtım anlaşmalarında yer alan ve rekabet hukuku endişesi doğuran çeşitli hükümlere ilişkin sunduğu taahhütleri kabul etti (Amazon Kararı)[1].

Dünyadaki gelişmelere baktığımızda ise geçen dönemlerde İngiliz ve Alman Rekabet Otoritelerinin de Amazon’un MFN uygulamalarına ilişkin olarak soruşturma başlattığını, ancak Amazon’un MFN uygulamalarından vazgeçmesi üzerine soruşturmalarını sonlandırdıklarını görüyoruz[2].

İlgili Süreç

Komisyon, Amazon’a karşı ilk olarak 11 Haziran 2015 tarihinde soruşturma açtı.[3] Soruşturma kapsamında Amazon’un e-kitap yayınevleriyle olan dağıtım anlaşmalarında bulunan MFN koşullarının rekabet hukukuna aykırı anlaşma (101. madde) ve hakim durumun kötüye kullanılmasını (102. madde) düzenleyen kurallara aykırı olup olmadığı incelendi.[4] İnceleme konusu MFN koşulları kapsamında yayınevlerinin, Amazon’a, rakip yayınevlerine tanıdıkları şartları (veya daha iyi şartları) tanımaları gerekiyordu. Komisyon’a göre bu hükümler diğer e-kitap dağıtıcılarının yeni ve yaratıcı ürün ve hizmetler geliştirerek, Amazon ile rekabet etmesini güçleştiriyordu. Komisyon, bu hükümlerin farklı e-kitap dağıtıcıları arasında rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığı ve tüketicilerin seçim olanaklarını azaltıp azaltmayacağı sorusuna cevap aradı. Sorusuna olumlu cevap verirse, Amazon’un bu faaliyeti, hakim durumun kötüye kullanılması ve kısıtlayıcı ticari faaliyet olacağından, Avrupa Birliği rekabet hukuku kurallarına aykırılık teşkil edecekti.

Amazon, Komisyon’a, 13 Ocak 2017 tarihinde bazı taahhütler vermeyi teklif etti. Amazon ayrıca, bu taahhütlerin uygulanmasını denetleyecek bir yediemin de tayin etti. 24 Ocak 2017 tarihinde Komisyon, ilgilileri, Amazon’un verdiği bu taahhütlere görüş vermeye davet etti.[5] Komisyon, 24 Ocak 2017 tarihinde Pazar Araştırması Bildirimini yayımladı (Market Test Notice).[6] Amazon, ilgili kişilerin geri bildirimleri doğrultusunda teklif ettiği taahhütlerinde çeşitli değişiklikler yaptı.

Son olarak Komisyon, 4 Mayıs 2017 tarihinde Amazon’un e-kitap taahhütlerini kabul ettiğini duyurdu. Rekabet politikasından sorumlu komisyon üyesi Margrete Vestager, karar hakkındaki yorumunda, Komisyon’un Avrupa e-kitap pazarında adil rekabeti sağlamak istediğini, bu kararın yayınevleri ve rakiplerinin e-kitaplara yönelik yenilikçi hizmetler geliştirmelerini, artan seçim şansı ve rekabet ortamı temin edeceğini belirtti.

Amazon’un E-Kitap Satış Modeli

Amazon e-kitap satışında acentelik modeli kullanır. Acentelik modelinde e-kitapların perakende fiyatlarını yayıncı kuruluşlar belirler, Amazon ise yapılan satış üzerinden komisyon alır[7].

Kabul Edilen Taahhütler

Aşağıda bahsedilen taahhütler, 5 yıl süre ile Avrupa Ekonomik Alanı içinde Amazon tarafından dağıtılan her e-kitap için, e-kitaplar hangi dilde olursa olsun uygulanacaktır.

Amazon, öncelikle, MFN ve benzeri hükümleri ve yayınevlerinin daha iyi koşullar konusunda Amazon’u bilgilendirme yükümlülüğüne ilişkin hükümleri uygulamayacaktır. Taahhütler özellikle alternatif/yeni iş modelleri, e-kitap yayım tarihi ve katalogları, e-kitap özellikleri, promosyonlar, acentelik ücreti, acentelik komisyonu ve toptan satış fiyatlarına ilişkin hükümleri kapsar.

İkinci olarak Amazon, yayınevlerinin İndirim Havuzu Hükümleri’ni (discount pool provison) içeren sözleşmelerini sonlandırmalarına izin verecektir. İndirim Havuzu Hükümleri, Amazon’un Amazon platformunda satılan e-kitapların acentelik ücretlerinde (örneğin, Amazon’un yayınevleri hesabına satış yaptığı fiyatlar) indirim yapmasını sağlayan hükümlerdir. Zira Amazon “acentelik modeli” ile çalışmaktadır. Bu model uyarınca e-kitapların perakende fiyatlarını yayıncı kuruluşlar belirlemekte, Apple ve Amazon gibi perakendeciler ise yapılan satış üzerinden komisyon almaktadır.

Son olarak Amazon, yeni anlaşmalarında, MFN ve İndirim Havuzu Hükümleri’ne yer vermeyecektir.

Komisyon, Amazon bu taahhütlere uymazsa, Avrupa Birliği rekabet kurallarına bir aykırılık tespit etmese dahi Amazon’un toplam cirosunun %10’una kadar olabilecek bir cezaya hükmedebilecektir.

Amazon Kararının Önemi

Amazon Kararı, Türkiye rekabet hukuku açısından önemli bir karardır. Zira Rekabet Kurumu’nun son dönemde MFN koşullarını sıkı şekilde incelediği görülüyor. Rekabet Kurulu, Yemek Sepeti kararı kapsamında MFN koşullarının restoranların, Yemek Sepeti dışındaki rakip platformlara daha avantajlı teklifler vermesini engellediği ve rakipler açısından dışlayıcı olduğunu belirterek bu koşullarından sözleşmelerden çıkarılmasına karar vermiş ve Yemek Sepeti’ne 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 Sayılı Kanun”) 6. maddesi kapsamında idari para cezası uygulanmıştı. Yakın tarihli Booking.com kararında ise MFN koşullarının 4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında ihlal teşkil ettiğine karar verilerek teşebbüse idari para cezası verilmişti.[8] İlaveten, Booking.com B.V.’nin dar MFN’e ilişkin verdiği taahhütler kabul edilerek bunlara 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmıştı[9].

Bu kararlar ışığında, Rekabet Kurulu’nun çift taraflı platformlar ve MFN koşullarının aynı resimde bulunduğu durumlara ilişkin rekabetçi etki değerlendirmesinde, teşebbüsün sahip olduğu pazar gücü ile anti-rekabetçi etkiyi doğru orantılı kabul etme eğiliminde olduğu anlaşılıyor. Rekabet Kurulu’nun MFN değerlendirmelerinde, her koşulda, temelde uygulamanın rakiplerin pazara erişimini, fiyat katılığına yol açarak marka içi ve markalar arası rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığına odaklandığı görülüyor. Bu değerlendirme yapıldığında olayın şartlarına göre dayanak madde olarak ise 4 veya 6. maddeleri seçebiliyor.

Amazon Kararı da Rekabet Kurulu’nun son dönem kararlarına aykırı bir husus içermiyor. Zira Komisyonun da çift taraflı platformlarda esasen pazar gücü bulunan teşebbüslerin MFN koşulları uyguladığı senaryolarda temkinli davrandığı ve birçoğunda, MFN koşullarını resimden çıkarma eğiliminde olduğu görülüyor. Amazon Kararı’nda kullanılan taahhütlerin de bu tip platformlar için yol gösterici olacağı kuşkusuz.

[1] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-1223_en.htm (Erişim Tarihi: 12.06.2017).

[2] Rekabet Kurulu’nun 05.01.2017 tarih ve 17-01/12-4 sayılı Booking.com Kararı, par. 253.

[3] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-15-5166_en.htm (Erişim Tarihi: 12.06.2017).

[4] İlgili maddeler Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Anlaşma’nın (The Treaty on the Functioning of the European Union)101 ve 102. maddeleridir.

[5] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-137_en.htm (Erişim Tarihi: 14.06.2017).

[6]http://eur-lex.europa.eu/legal content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2017.026.01.0002.01.ENG&toc=OJ:C:2017:026:TOC (Erişim Tarihi: 14.06.2017).

[7] Rekabet Kurulu’nun 05.01.2017 tarih ve 17-01/12-4 sayılı Booking.com Kararı.

[8] Rekabet Kurulu’nun 09.06.2016 tarih ve 16-20/347-156 sayılı Yemek Sepeti Kararı.

[9] Rekabet Kurulu’nun 05.01.2017 tarih ve 17-01/12-4 sayılı Booking.com Kararı.