Ercüment Erdem Av. Fatih Işık

Halka Açık Olmayan Anonim Şirketlerde Birikimli Oy

Ağustos 2012

Giriş

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”), pay sahibinin haklarından oy hakkını düzenleyen 434. maddesinin son fıkrası ile halka açık olmayan anonim şirketlerde birikimli oy kullanılması mümkün kılındı. 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu döneminde birikimli oy, yalnızca sermaye piyasası hukuku kapsamında halka açık anonim şirketler için kullanılabilen bir oy sistemi idi.

Hukuki Dayanak

TTK m. 434/4’te, halka açık olmayan anonim şirketlerde birikimli oy kullanılmasının Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın (“Bakanlık”) çıkaracağı bir tebliğ ile düzenlenebileceği öngörülmektedir. Bu düzenleme lafzen incelendiğinde, kanun metninin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’na, birikimli oy sistemini düzenlemek veya düzenlememek hakkında bir takdir yetkisi tanıdığı; başka bir ifadeyle, Bakanlık’ın böyle bir tebliği düzenlemek ile yükümlü kılınmadığı anlaşılmaktadır. Ancak aynı maddenin gerekçesi incelendiğinde, Bakanlık’a böyle bir takdir yetkisi tanınmadığı; Bakanlık’a sadece, birikimli oyu çıkarılacak tebliğ ile düzenleme yetkisinin bırakıldığı anlaşılmaktadır.

TTK m. 434/4’ün metni ve gerekçesi arasındaki bu tutarsızlıkla birlikte “Halka Açık Olmayan AnonimŞirketlerin Genel Kurullarında BirikimliOy Kullanımınaİlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” (“Tebliğ”) 29.08.2012 tarihli ve 28396 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.

Birikimli Oya İlişkin Hükümlerin Yürürlüğü

Tebliğ’in “Yürürlük” başlıklı 9. maddesinde yürürlük tarihi olarak Resmi Gazete’de yayım tarihinin belirlendiği görülmektedir. Ancak, Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un (“Yürürlük Kanunu”) 6335 sayılı Kanun ile değişik 28. maddesinin birinci fıkrasında, Tebliğ’e dayanak teşkil eden TTK’nın 434. maddesinin, TTK’nın yürürlük tarihinden itibaren 12 ay sonra yürürlüğe gireceği öngörülmektedir. Böylece, birikimli oy için TTK’da ve Yürürlük Kanunu’nda öngörülen yürürlük süreleri ile Tebliğ’de öngörülen yürürlük sürelerinin birbiri ile örtüşmedikleri görülmektedir.

Tebliğ Hükümleri

Birikimli oy, şirketlerde çoğunluğa sahip olmayan pay sahiplerinin,şirketin yönetim kurulunaüye seçtirebilmelerini etkileyecek bir imkan olarak kabul edilmektedir. Birikimli oyun bu varlık nedeni, Tebliğ’in “Amaç” konulu birinci maddesine de yansımıştır. Anılan maddeye göre Tebliğ’in amacı, çoğunluğa sahip olmayan pay sahiplerinin,şirketin yönetim kurulunaüye seçtirebilmelerineimkansağlayacak birikimli oy kullanımına ilişkin usul ve esaslarıdüzenlemektir.Tebliğ’in kapsamına ilişkin ikinci maddesinde de Tebliğ’in, yönetim kuruluna üye seçiminde birikimli oyun kullanılacağını düzenlediği görülmektedir. Bu iki madde uyarınca, birikimli oyun sadece yönetim kuruluna üye seçiminde kullanılabileceği, genel kurulun alacağı diğer kararlarda birikimli oy yöntemi ile oy kullanılamayacağı sonucuna varılabilir.

Tebliğ’e göre birikimli oy genel kurula katılan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin kullanmaya yetkili olduğu oy sayısının, seçimi yapılacak yönetim kuruluüye sayısıileçarpılmasısuretiyle hesaplanır. Ancak birikimli oyun kullanımı Tebliğ’de bazı şartlar ile sınırlanmıştır.

Şöyle ki, Tebliğ’in beşinci maddesinde, genel kurulda birikimli oyun kullanılabileceği durumlar için olumlu ve olumsuz bazı şartlar öngörülmüştür. Birikimli oyun kullanılabilmesi için olumlu şartlar, birikimli oyun kullanılabilmesi yönünde esas sözleşmede açık bir hükmün bulunması ve yönetim kuruluüye sayısınınüçten az olmayacakşekilde sabit bir rakam olarak belirlenmişolmasıdır. Olumsuz şartlar ise esas sözleşmede TTK m. 360 uyarınca yönetim kurulunda belirli grupların temsil edilmesine ve/veya yönetim kuruluüyeliğine adayönerme hakkına ilişkin hükümlerin ve TTK m. 479 uyarınca paylara oyda imtiyaz tanınmasına ilişkin hükümlerin bulunmamasıdır.

Birikimli oyun kullanılma şekli de Tebliğ’in altıncı maddesinde düzenlenmektedir. Bu düzenlemeye göre birikimli oy, yazılıoy pusulalarıile kullanılır. Bu pusulalarda birikimli oyun dağılımıgösterilir ve oy kullanan kişinin sahip olduğu oy sayısı, adıve soyadıile imzasıyer alır. Yazılıoy pusulalarıgenel kurul toplantı başkanına sunulur. Ancak anılan madde, elektronik ortamda yapılacak genel kurul toplantılarına ilişkin mevzuat hükümlerini saklı tutmaktadır.

Temsilen oy kullanımına ilişkin önemli yenilikler içeren TTK ile uyum sağlamak adına, Tebliğ’in yedinci maddesinde, temsilci aracılığıyla birikimli oy kullanılması düzenlenmektedir. Bu maddeye göre, temsil belgesinde birikimli oy kullanımıyönünde bir talimat olmasa dahi, diğer pay sahiplerinin veya temsilcilerinin talebiüzerine genel kurulda birikimli oy kullanılmasının zorunlu olduğu durumlarda temsilci birikimli oy kullanır. Temsil belgesinde temsilciye toplam birikimli oy sayısının dağılımıkonusundaözel bir talimat verilmediyse dağılım miktarınıise temsilci belirler.

Tebliğ ayrıca, birikimli oyun kullanılmasına ilişkin hükümlere uyulmasını zorunlu kılmakta, bu hükümlerin uygulanmamasından ve uygulanmasının engellenmesinden veya uygulamanın etkisinin azaltılmasından ise yönetim kurulunu sorumlu tutmaktadır.

Sonuç

Daha önce de değinildiği üzere birikimli oy, TTK’dan önceki dönemde yalnıza halka açık anonim şirketler için mümkün kılınan bir oy kullanım sistemi idi. Ancak bu sistemin sadece halka açık anonim şirketlere tanınması ve halka açık olmayan anonim şirketlere tanınmamasının herhangi hukuksal bir sebebi bulunmamaktaydı. Bu nedenle, azınlıkta kalan pay sahiplerinin şirket yönetiminde daha etkin olmasını sağlayacak birikimli oyun halka açık olmayan anonim şirketlerde de öngörülmesi, TTK açısından isabetli bir yöntem olmuştur.