Ercüment Erdem Av. Naciye Yılmaz

Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ

Ekim 2012

Giriş

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) ile getirilen yeniliklerden biri, halka açık olmayan anonim şirketler açısından kayıtlı sermaye sisteminin benimsenmesinin mümkün hale getirilmesidir. Bu kapsamda, Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (“Tebliğ”) 19.10.2012 tarih ve 28446 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Kayıtlı sermaye sistemini, TTK’nın esas sermaye sistemi çerçevesinde sermayenin arttırılmasına ilişkin hükümlere tabi olunmaksızın, belirlenen ve esas sözleşmede belirtilen bir sermaye tavanına ulaşıncaya kadar yalnızca yönetim kurulu kararı almak yeterli olmak suretiyle sermayenin arttırılabilmesine olanak veren sistem olarak tanımlamak mümkündür.

Halka açık olmayan anonim şirketlerde kayıtlı sermaye sistemine dair çerçeve TTK m. 460 ile belirlenirken, detaylı düzenlemeler ve esaslar Tebliğ ile getirilmektedir.

Tebliğin Kapsamı ve Amacı

İlgili Tebliğ, kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketleri kapsar.

Tebliğin ilk maddesinde, Tebliğin amacı, şirketlerin kayıtlı sermaye sistemini kabul etmelerine, kayıtlı sermaye sistemine geçmelerine, bu sistemde sermayelerini artırmalarına, kayıtlı sermaye tavanını yükseltmelerine, sistemden çıkmalarına veya çıkarılmalarına, yönetim kurulunun imtiyazlı ve primli paylar ihracına, rüçhan haklarını sınırlamasına ve diğer hususlara ilişkin usul ve esasları düzenlemek” olarak belirtilir.

Kayıtlı Sermaye Sistemini Kabul Etme ve Kayıtlı Sermaye Sistemine Geçme Şartları

Tebliğin 5. maddesinde kayıtlı sermaye sistemini kabul etme ve bu sisteme geçme şartları düzenlenir. Buna göre, sermaye açısından, kuruluşta kayıtlı sermaye sisteminin kabul edilebilmesi için öncelikle başlangıç sermayesinin en az 100.000 Türk Lirası olması gerekir. Ayrıca kuruluşta kayıtlı sermaye sisteminin kabul edilebilmesi için başlangıç sermayesinin tamamının ödenmiş olması gerekir. Bu çerçevede, başlangıç sermayesi 100.000 Türk Lirasından daha fazla olan bir anonim şirketin kayıtlı sermaye sistemini benimseyebilmesi için sermayenin tamamını mı ödemesinin gerekeceği yoksa 100.000 Türk Lirası ödemesinin yeterli sayılmasının mümkün olup olmayacağı düzenlenmesi gereken bir husustur.

Kayıtlı sermaye sistemini sonradan benimseyecek şirketlerde ise, sermaye açısından öngörülen koşul; çıkarılmış sermayenin tamamının ödenmiş ve sermayenin karşılıksız kalmamış olmasıdır.

Kayıtlı sermaye sistemini kuruluşta benimsemek veya bu sisteme geçmek isteyen anonim şirketlerin esas sözleşmelerinde belirlemeleri gereken asgari unsurlar da Tebliğle açıklanmıştır. Buna göre, söz konusu şirketler esas sözleşmelerinde;

  • başlangıç sermayesini,
  • yönetim kuruluna verilen sermayeyi kayıtlı sermaye tavanına kadar artırma yetkisinin süresini, sürenin başlangıç ve bitiş tarihlerini (bu süre azami beş yıl olabilir),
  • kayıtlı sermaye tavanını, ve
  • sermaye artırımına ilişkin yönetim kurulu kararının ilan usulünü

düzenlemekle yükümlüdür. Belirtilen kayıtlı sermaye tavanı ise başlangıç sermayesinin beş katından fazla olamaz.

Bunlara ek olarak ise, yönetim kuruluna imtiyazlı veya itibari değerinin üzerinde pay çıkarma veya rüçhan haklarını sınırlandırma yetkisi verilmek isteniyorsa, buna dair düzenlemeler de esas sözleşmede yer almalıdır.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İzni

Tebliğin 6. maddesi uyarınca, kayıtlı sermaye sistemini kuruluşta kabul etmek veya sonrasında bu sisteme geçmek isteyen anonim şirketlerin İç Ticaret Genel Müdürlüğü’ne başvurarak Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’ndan izin almaları gerekir.

Aynı hükmün son fıkrasında, başvurular açısından İç Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından yapılacak değerlendirmelerde, “Kanunun (TTK) genel amaç ve ilkeleri, Tebliğ hükümleri, piyasanın gerekleri, kayıtlı sermaye sisteminin gayesi, ortakların hak ve yararları, şirketin yasal yükümlülüklere uyma” gibi hususların dikkate alınacağı belirtilir.

Kayıtlı Sermaye Sisteminde Sermayenin Arttırılması

Yönetim kurulunun sermaye artırımına ilişkin kararda, arttırılan sermaye tutarını, çıkarılacak yeni payların itibari değerlerini, sayılarını, cinslerini, primli ve imtiyazlı olup olmadıklarını, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, bu hakların kullanılma şartları ile süresini ve varsa gerekli görülen diğer hususları belirteceği Tebliğin 9. maddesinde düzenlenir.

Yönetim kurulunun ayrıca, esas sözleşmede öngörülen ilan şekline uygun olarak, artırıma ilişkin kararı, çıkarılmış sermayeyi gösteren yeni şeklini, yeni payların itibarî değerlerini, cinslerini, sayılarını, imtiyazlı olup olmadıklarını, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına ilişkin sınırlamaları ve kullanılma şartları ile süresini, prime dair kayıtları ve bunun uygulanması hakkındaki kuralları ilan yükümlülüğü de bulunur.

Kural olarak, yönetim kurulu kararları ile sermaye, kayıtlı sermaye tavanına kadar arttırılabilir. Bu tavan aşılamaz. Ancak Tebliğde buna bir istisna getirilerek, sermaye artırımının şirketin iç kaynaklarından yapılması halinde, kayıtlı sermaye tavanının aşılabileceği belirtilir. Buna ek olarak, Tebliğde, kayıtlı sermaye tavanına ulaşıldıktan sonra yeni bir tavan belirlenmeden yönetim kurulu kararları ile sermaye artırımı yapılamayacağı da düzenlenir.

Kayıtlı Sermaye Sisteminden Çıkma ve Çıkarılma

Tebliğin 5. maddesinin 6. fıkrası uyarınca, yönetim kurulunun yetki süresinin dolduğu yıl genel kurul toplantısında yetki süresine ilişkin esas sözleşme değişikliği yapmayan şirketler kayıtlı sermaye sisteminden çıkmış sayılırlar.

Buna ek olarak, Tebliğin 8. maddesinde kayıtlı sermaye sisteminden çıkma ve çıkarılma halleri düzenlenir.

Kayıtlı sermaye sisteminin amacı dışında, ortakların ve diğer tasarruf sahiplerinin istismarına yol açacak şekilde kullandığı anlaşılan, ortaklık yapısı nedeniyle bu sisteme ihtiyaç duymaksızın kolayca sermaye artırımı yapabilecek durumda olan ve bu sisteme geçişte aranan diğer nitelikleri yitiren şirketlerin sistemden çıkartılabileceği belirtilir.

Kayıtlı sermaye sistemini benimseyen şirketlerin esas sözleşmelerinde belirledikleri sürenin bitiminden önce, ilgili sistemden çıkmaları mümkündür. Bu kapsamda, esas sözleşme değişiklik taslağı hazırlayarak İç Ticaret Genel Müdürlüğü’ne başvuru yapılır ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın izni ve çıkmaya ilişkin genel kurul kararı ile kayıtlı sermaye sisteminde çıkılabilir. Bir başka deyişle, kayıtlı sermaye sistemini benimsemede olduğu gibi sistemden çıkma açısından da Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın izni aranır.

Sonuç

Kayıtlı sermaye sisteminin halka açık olmayan şirketler açısından da öngörülmesi ile sermaye sistemi açısından yapı halka açık anonim şirketler ile yakınlaştırılmıştır. Bu kapsamda, halka açık olmayan anonim şirketlerin halka açık hale gelmesinin kolaylaştırıldığından bahsedilebilir. Dolayısıyla, halka açık anonim şirketler açısından Sermaye Piyasası mevzuatı uygulama alanı bulurken; halka açık olmayan şirketler açısından TTK’nın ilgili hükümleri ile işbu Tebliğ uygulanır.