Ercüment Erdem Av. Fatih Işık

ICC 2012 Kuralları Kapsamında Acil Durum Hakemi

Haziran 2013

Giriş

1 Ocak 2012 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Kuralları (“ICC 2012 Kuralları”), genel olarak tahkim davalarının yönetilmesinde verimin artırılması, masrafların kontrol altına alınması ve tahkimde sürenin azaltılması gibi amaçlar taşır. Bu kapsamda ICC 2012 Kurallarında, “acil durum hakemi” usulü de düzenlenmiştir. Bu önemli ve dikkat çekici usul, hakem mahkemesinin kurulması beklenemeyecek kadar acil durumlarda taraflara geçici koruma tedbirlerini sağlamayı amaçlar.

Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümlerin Uygulama Alanı

Taraflar, hakem kurulunun oluşmasını bekleyemeyecek kadar acil olan koruyucu veya geçici tedbir kurallarına ihtiyaç duyulması halinde acil durum hakemi atanması yoluna başvurabilir. Bu başvuru, ICC 2012 Kuralları m. 29 ve ICC 2012 Kuralları Ek-V’te yer alan Acil Durum Hakemi Kuralları (birlikte “Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümler” olarak anılacaktır) uyarınca gerçekleştirilir.

Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümler, 1 Ocak 2012 tarihinden itibaren imzalanan sözleşmeler için uygulama alanı bulur. Taraflar, 1 Ocak 2012’den sonra aralarında imzalanacak sözleşmelerde Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümlerin uygulanmasını istemiyorlarsa bu durumu tahkim sözleşmelerinde açıkça belirtmelidir. Bununla birlikte, tarafların, 1 Ocak 2012 tarihinden önce yaptıkları tahkim anlaşmalarında da Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümlerin uygulanmasını yazılı olarak kararlaştırabilecekleri düşünülebilir.

Tarafların, koruyucu, geçici veya benzeri bir tedbir getiren bir başka tahkim öncesi yargılama konusunda anlaşmaları durumunda da Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümler uygulanmayacaktır.

Başvuru Süreci

Acil önlemler için başvuru, başvuru sahibinin uyuşmazlığın incelenmesini sağlayacak bilgi ve belgeleri ile gerçekleşir ve başvuru yapan tarafın ayrıca tahkim talebi sunmuş olması gerekli değildir. Bununla birlikte, başvuruyu yapan taraf, başvurunun yapılmasını takip eden 10 gün içinde tahkim talebini Sekretarya’ya sunmakla yükümlüdür. Bu süre, acil durum hakeminin gerekli görmesi halinde uzatılabilir.

Acil önlemler başvurusunda, başvuruya neden olan durumlar, tahkime sevk edilen veya edilecek uyuşmazlık, talep edilen acil önlemler beyanı, hakem kurulu oluşmadan acil önlem talep edilmesini gerektiren nedenler açıklanmalıdır. Divan Başkanı (“Başkan”), yapılan başvuru bilgilerine dayanarak Acil Durumlar Hakemine İlişkin Hükümlerin uygulanabileceğine ya da uygulanamayacağına kanaat getirir. Eğer Başkan Acil Durumlar Hakemine İlişkin Hükümlerin uygulanacağını düşünürse başvurunun bir nüshası davalı tarafa gönderilir; uygulanamayacağını – tarafların bir kısmı veya tamamı açısından – düşünürse, acil durum hakemi yargılamasının yapılmayacağı konusunda taraflar bilgilendirilir.

Acil durumlar hakeminin amacı acil önlemlerin alınması olduğundan, acil durum hakemi mümkün olduğu kadar erken atanmalıdır. Böylece, Başkan, mümkün olan en kısa sürede -genelde iki gün – bir acil durum hakemi tayin eder. Ancak Başkan’ın tayin ettiği acil durum hakeminin reddedilmesi de mümkündür. Red talebi, hakemin atanmasının tebliğinden veya red sebebinin öğrenilmesinden itibaren üç gün içinde sunulmalıdır. Divan, acil durum hakeminin ve diğer taraf veya tarafların yazılı görüşlerini uygun bir süre içerisinde sunmalarına imkân tanıdıktan sonra red talebini değerlendirir.

Yargılama Aşaması

Bağımsız ve tarafsız bir yargılamanın gerçekleştirilmesi amacıyla, acil durum hakemleri henüz atanmadan önce kabul, uygunluk, tarafsızlık ve bağımsızlık beyanı imzalar ve başvuruya neden olan uyuşmazlıkla ilgili herhangi bir tahkim davasında hakem olarak görev yapamazlar.

Acil durum hakeminin tahkim dosyasının kendisine gönderilmesinden itibaren iki gün içinde mümkün olan en kısa sürede yargılama usulüne ilişkin bir program oluşturur. Yargılama, acil durum hakemince başvurunun niteliği ve aciliyeti dikkate alınarak yürütülür.

Acil durum hakemleri, kararlarını bir talimat şeklinde verir. Acil durum hakemi, dosyanın kendisine gönderilmesinden itibaren talimatını yazılı ve gerekçeli olarak on beş gün içinde hazırlar. Ancak Başkan, acil durum hakeminin gerekçeli bir talebi üzerine veya kendi inisiyatifi ile bu on beş günlük sürenin uzatılmasına karar verebilir.

Acil durum hakemi tarafından verilen talimatlara tarafların uymaları gerekir ve bunun için taahhütte bulunurlar. Ancak acil durum hakemi tarafından verilen talimatlar hiçbir zaman mutlak değildir; çünkü acil durumlar hakeminin talimatları, konu, değerlendirme ve gerekçe bakımından hakem mahkemesi için bağlayıcı değildir. Hakem mahkemesi, acil durum hakeminin verdiği talimatlarını değiştirip sınırlandırabileceği gibi; tamamen hükümsüz de kılabilir.

Tarafların Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümler çerçevesinde acil veya koruyucu önlemler istemesi, bu konuda yapmış oldukları başvurudan önce veya sonra, yetkili yargı mercilerine başvurarak koruyucu önlemler istemelerine engel değildir. ICC 2012 Kuralları Madde 29(7) bu tür başvuruları, tahkim anlaşmasının ihlali veya tahkim anlaşmasından feragat olarak kabul etmez. Ancak, geçici önlemler için yargı yerlerine başvurulması söz konusu ise, bu konuda, gecikmeksizin Sekreterya’ya bilgi verilmesi gerekir.

Sonuç

1 Ocak 2012 tarihi itibariyle yürürlüğe giren ICC 2012 Kuralları, acil durumlar hakemi kavramını ve Acil Durum Hakemine İlişkin Hükümleri uygulamaya taşımıştır. Tarafların, koruyucu veya geçici tedbir kurallarına hakem kurulunun oluşmasını bekleyemeyecek kadar acil ihtiyaç duyması halinde başvurulan bu uygulama acil bir karar mekanizmasının oluşmasını sağlayarak zamandan tasarrufu sağlamaktadır. Tarafların acil veya koruyucu önlemler istemesi, acil durumlar hakemi usulüne yaptıkları başvurudan önce veya sonra yetkili yargı mercilerine başvurarak koruyucu önlemler istemelerine engel değildir. Ayrıca unutulmamalıdır ki bu uygulama, ICC 2012 Kuralları’nın yürürlüğe girmesinden sonra akdedilen tahkim anlaşmalarında, taraflar aksini kararlaştırmadıkça, kendiliğinden yer alacaktır.