Ercüment Erdem Av. Ezgi Babur

ICC Tahkiminde Tahkim Yeri Seçimi Konusundaki Güncel Uygulamalar

Eylül 2014

Tahkim yeri seçimi, tahkim prosedürü üzerindeki etkilerinden dolayı büyük öneme sahiptir. Milletlerarası Ticaret Odası (“ICC”) tahkim uygulamasında; Paris, Londra, Cenevre ve Zürih şehirlerinin oldukça yoğun olarak tahkim yeri olarak tercih edildiği görülmektedir. Tahkim yerinin, gelişmiş bir tahkim mevzuatına sahip olması tercih sebebidir. Ayrıca, mahkemelerin tahkim konusunda deneyimli olması ve tahkim anlaşmalarının ve hakem kararlarının ayakta tutulması ve desteklenmesi konusunda bir uygulamanın mevcut olması da yine tahkim yerinin seçiminde göz önüne alınan hususlar arasındadır. Tahkim yerinin bulunduğu yer, ulaşım kolaylığı ve elverişlilik unsurları da yine taraflar ve uygulayıcılar tarafından tahkim yerinin seçimi konusunda dikkate alınmaktadır.

Genel Olarak

Tahkim yeri, ICC Tahkim Kuralları’nın (“Kurallar”) 18. maddesinde düzenlenmektedir. Bu maddenin ilk fıkrası uyarınca, tahkim yerinin taraflarca belirlenmiş olmaması durumunda Divan, tahkim yeri belirleyecektir.

Uygulamada tarafların tahkim yerini karara bağladıkları ve bunu ICC Divanı’nın tasarrufuna bırakmadıkları görülmektedir. ICC istatistiklerine göre[1], tahkim davalarının %76’sından daha fazlasında, tahkim yerinin taraflarca belirlenmiş olduğu görülmektedir. Davaların %12’sinde taraflar daha sonradan tahkim yeri hakkında anlaşmaya varmış olup, geri kalan %12’lik bölümde ise tahkim yeri Divan tarafından belirlenmiştir.

Tahkim yeri, tahkim usulü bakımından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bu önem dikkate alındığında, tahkim yerinin belirlenmesi konusunda bu konuda uzman olan hukukçuların görüşleri ışığında hareket etmek uygun olacaktır. Tahkim yeri öncelikle, tahkimde uygulanacak usul hukukunu, bir başka deyişle lex arbitri’yi belirler. Bu bağlamda; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmalarının uygulanması ve mahkemelerin tahkime müdahaleleri konularının tümü, lex arbitri uyarınca etkilenecek konular arasındadır. Ayrıca tahkim yeri, hakem kararının “milliyetini” de belirleyecektir[2]. Hakem kararının nerede verildiği, New York Sözleşmesi’nin taraflarının karşılıklılık çekincesi koyabileceklerini öngörmesi bakımından kararın tenfiz edilmesi sürecinde belirleyici olacaktır[3].

ICC Tahkiminde Tahkim Yeri Seçimi

2007-2011 yılları bakımından toplanan veriler uyarınca[4], ICC tahkimleri %67’lik bir oranla genellikle Kuzey ve Batı Avrupa’da gerçekleşmiştir. Özellikle Fransa, 546 tahkim davası ile en çok tercih edilen tahkim yeri olmuştur. Fransa’yı 482 tahkim davası ile İsviçre ve 324 tahkim davası ile Birleşik Krallık takip etmektedir.

Fransa’nın tahkim yeri olarak bu kadar tercih edilmesindeki sebeplerden biri, ICC’nin merkezinin Paris’te yer almasıdır. Ayrıca, mahkemelerin tahkime karşı olumlu yaklaşımı ve tahkim meselelerine bakan özel bir mahkemenin bulunuyor olması da Fransa’nın tahkim uygulayıcıları bakımından tercih edilmesine katkı sağlamaktadır[5].

Birleşik Krallık’la ilgili olarak, Londra’nın özellikle deniz hukukuna ilişkin tahkimlerde yoğun olarak tercih edildiği görülmektedir. Uygulamada, konişmentolarda geleneksel olarak Londra’nın tahkim yeri olarak belirlenmesi dikkat çekicidir.

Tercih edilen diğer bir tahkim yeri ise, özellikle Cenevre ve Zürih olmak üzere İsviçre’dir. Bu tercihin arkasındaki sebepler; İsviçre’nin birçok alanda tarafsız bir devlet olarak öne çıkması, birçok dilin konuşuluyor olması ve İsviçre mahkemelerinin tahkime karşı olumlu tutumudur. Özellikle Türk taraflar bakımından, İsviçre ve Türk Borçlar Kanunu’nun büyük ölçüde aynı olması da oldukça önemli bir faktördür[6].

Avrupa’da yer alan tahkim yerleri dışında; Singapur, New York ve Sao Paulo da tahkim yeri olarak tercih edilen şehirler arasında yer almaktadır.

Tercih edilen tahkim yerleri konusunda yukarıda bahsedilen veriler haricinde de, tahkim yeri olarak tercih edilen şehir ve ülkeler konusunda geniş bir çeşitliliğin olması dikkat çekicidir. 2007-2011 yılları arasında açılan tahkim davalarına ilişkin ICC istatistikleri uyarınca, sayıları 86 ila 113 arasında değişen farklı şehir tahkim yeri olarak tercih edilmiştir. Bu şehirlerin yer aldığı ülkelerin sayısı ise 42 ila 63 arasında değişmektedir.

Türkiye açısından bakıldığında, İstanbul’da kurumsal bir tahkim merkezi kurulması konusundaki çalışmalar devam etmektedir[7]. Bu konuda, İstanbul Tahkim Merkezi Kanun Tasarısı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündeminde bulunmaktadır. İstanbul’un jeopolitik konumu göz önüne alındığında, bir tahkim merkezinin kurulması İstanbul’un uluslararası alanda tanınan bir tahkim merkezi haline gelmesine katkı sağlayacaktır.

Duruşma ve Toplantıların Yeri

Duruşmaların yeri hususu, Kurallar’ın 18. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmektedir. Buna göre hakem heyeti, taraflarca aksinin kararlaştırılmış olmaması kaydıyla, taraflar ile görüştükten sonra, duruşma ve toplantıların uygun gördüğü herhangi bir yerde yapılmasına karar verebilir. 18. maddede belirtildiği üzere, uygulamada nadir görülmekle beraber, tarafların belli bir duruşma yeri belirlemeleri mümkündür. Ancak, taraflar arasındaki anlaşmada belli bir yer belirlenmişse, madde 18/2 uyarınca hakem heyeti bununla bağlı olacaktır.

Duruşmaların tahkim yeri dışındaki herhangi bir yerde yapılabileceğine de dikkat edilmelidir. Hakem heyeti; tarafların hukuki danışmanlarının, hakemlerin, tarafların ve tanıkların bulundukları yerleri dikkate alarak, duruşma ve toplantılar için daha elverişli bir yer tespit edebilir[8]. Örnek olarak, tüm taraf temsilcilerinin aynı şehirde bulunması durumunda, duruşmaların bu şehide yapılması tercih edilebilir. Öte yandan, tanıkların dinleneceği bir duruşma yapılmasının gerekli olması ve tanıkların aynı şehirde bulunması durumunda, söz konusu duruşmanın bu şehirde yapılması mümkün olacaktır.

Sonuç

Tahkim yerinin belirlenmesi konusunda, taraflar ve uygulayıcılar tarafından birçok faktör göz önüne alınmaktadır. Söz konusu tercihin sonuçları ve sahip olduğu önem göz önünde bulundurulduğunda, bu tercihin oldukça dikkatli bir şekilde yapılması gerekmektedir. ICC tahkimi bakımından, tahkim anlaşmalarının tarafları bakımından yoğun şekilde tahkim yeri olarak belirlenen belli şehirler bulunmaktadır. İstanbul Tahkim Merkezi’nin açılması ile İstanbul’un da uluslararası alanda tanınan bir tahkim yeri olacağını ve milletlerarası tahkim alanında oldukça sık tercih edileceğini umuyoruz.



[1] Jason Fry, Simon Greenberg, Francesca Mazza, The Secretariat’s Guide to ICC Arbitration, ICC Publication 729 (Paris 2012), s. 201 (“Secretariat’s Guide”).

[2] Secretariat’s Guide, s. 199.

[3] Türkiye’nin New York Sözleşmesi’ne iki adet çekince koyduğu belirtilmelidir. Öncelikle Sözleşme, yalnızca ticari uyuşmazlıklar bakımından uygulanacaktır. İkinci olarak Sözleşme, yalnızca Sözleşme tarafı bir ülkede verilen hakem kararları bakımından uygulanacaktır.

[4] Secretariat’s Guide, s. 199.

[5] Ziya Akıncı, Why Center for Arbitration in İstanbul?, Journal of Yaşar University, s. 80. Kaynak: http://journal.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2014/01/3-Ziya-AKINCI.pdf (“Akıncı”).

[6] Akıncı, s. 81.

[7] İstanbul Tahkim Merkezi konusundaki detaylı bilgi için Bakınız: Leyla Orak, İstanbul Tahkim Merkezi, Erdem&Erdem Hukuk Bürosu Hukuk Postası, Temmuz 2014. Kaynak: http://www.erdem-erdem.av.tr/articles/istanbul-tahkim-merkezi/.

[8] Secretariat’s Guide, s. 206.