İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği

Eylül 2013

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği (“Yönetmelik”), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılmış olup, çalışma sürelerinin uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemektir.

Çalışma Süresi

Anılan Yönetmeliğin 3. maddesinde çalışma süresi, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süre olarak tanımlanmıştır. Hangi sürelerin çalışma süresinden sayılacağı hususunda Yönetmelik’te ayrı bir düzenlemeye yer verilmemiş, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun (“İş Kanunu”) 66. maddesine atıfla yetinilmiştir. İş Kanunu m. 66 şöyledir:

“Aşağıdaki süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır:

a) Madenlerde, taşocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında çalışacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler.

b) İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.

c) İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler.

d) İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler.

e) Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.

f) Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler.

İşin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.”

İş Kanunu m.68 uyarınca verilen ara dinlenmelerin çalışma süresinden sayılmayacağı belirtilmiştir.

Haftalık Normal Çalışma Süresi

Yönetmeliğin 4. maddesi haftalık normal çalışma süresine ilişkindir. Anılan madde uyarınca çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz.

Denkleştirme Esasına Göre Çalışma

Yönetmeliğin 5. maddesi tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresinin, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabileceğini öngörmüştür. Bu halde, yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir. Denkleştirme iki aylık süre içinde tamamlanacak, bu süre toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilecektir.

Parça başına, akort veya götürü gibi yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde de Yönetmeliğin denkleştirmeye ilişkin hükümleri uygulama alanı bulur.

Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresi uygulamasının başlangıç ve bitiş tarihleri işverence belirlenir.

Kısmi Süreli Çalışma

Yönetmeliğin 6. maddesinde kısmi süreli çalışmanın tanımına yer verilmiştir. Kısmi süreli çalışma; işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma şeklinde tanımlanmıştır.

Telafi Çalışması

Hangi hallerde telafi çalışması yaptırılacağı Yönetmeliğin 7. maddesinde ifade edilmiştir. Buna göre; zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinleri dışında izin verilmesi hallerinde, işçinin çalışmadığı bu süreler için işçiye telafi çalışması yaptırılabilir.

Telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek, hangi tarihte çalışmaya başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır.

Telafi çalışması, kaynağını oluşturan zorunlu nedenin ortadan kalkması ve işyerinin normal çalışma dönemine başlamasını takip eden 2 ay içerisinde yaptırılır. Telafi çalışması, günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz. Telafi çalışması, tatil günlerinde yaptırılamaz.

Günlük Çalışma Süresinin Duyurulması ve Çalışma Süresinin Belgelenmesi

Yönetmeliğin 8. maddesi gereği, günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere uygun araçlarla duyurulur. Yapılan işlerin niteliğine göre, işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir.

Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca işveren, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorundadır.

Sonuç

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılmış olan ve çalışma sürelerinin uygulanmasına ilişkin esasları düzenleyen İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği çalışma süresini, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süre olarak tanımlamıştır.

Anılan Yönetmelik çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olacağını ve aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağını ancak her ne şekilde olursa olsun günlük çalışma süresinin 11 saati aşamayacağını düzenlemiştir. Yönetmelik uyarınca günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere uygun araçlarla duyurulmalıdır.