Ercüment Erdem Av. Alper Uzun

İşverenin İş Sağlığı Ve Güvenliğine İlişkin Yükümlülükleri

Mart 2011

Borçlar Hukuku hükümlerine göre; işverenin işçiye karşı, ücret ödeme ve eşit işlem yapma borcunun haricinde, işçiyi gözetme ve koruma borcu bulunmaktadır. İş sağlığı ve güvenliğine dair önlemlerin alınması ile kendisini gösteren gözetme ve koruma borcu; işçinin işverenine bağlılık ve sadakat borcunun en önemli karşılığıdır.

Gözetme borcu işverene, işçinin çıkarları doğrultusunda davranma, onu koruma ve yardımcı olma, işçiye zarar verebilecek davranışlardan kaçınma borcu yükler.

İşverenlerin işçileri gözetme borcu kapsamında yer alan başlıca yükümlülüklerinden biri de, iş güvenliği önlemlerini alma zorunluluğudur.

İş sağlığı ve güvenliği kavramı ile işçiyi işyerindeki olası iş kazaları ile meslek hastalıklarına karşı korumayı amaçlayan düzenlemeler anlaşılmaktadır. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin önlemleri alma yükümlülüğü, esas olarak işverene yüklenmiştir.

Bu yükümlülüğe dair temel kural, 818 Sayılı Borçlar Kanunu’nun, “Hizmet Akdi” başlıklı 10. Bölümü’nde yer alan “Tedbirler ve Mesai Mahalleri” başlıklı 332. maddesinde yer almaktadır. Buna göre işveren; sözleşmenin özellikleri ve işin mahiyeti bakımından, hakkaniyet çerçevesinde kendisinden istenebileceği derecede, işçinin çalışma yüzünden karşı karşıya kaldığı tehlikelere karşı gereken tedbirleri almaya ve uygun ve sağlığa elverişli çalışma yeri, işçi birlikte ikamet ediyorsa, sağlığa elverişli bir yatacak yer göstermeye mecburdur.

Borçlar Kanunu’nun haricinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 77. maddesi uyarınca işverenler; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdürler. Ayrıca aynı madde uyarınca işverenler, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek ve işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar. Söz konusu madde ile işverenlerin işyerlerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazı ile ilgili bölge müdürlüğüne bildirmesi zorunlu kılınmıştır. Maddenin son fıkrası uyarınca, iş sağlığı ve güvenliğine dair hükümlerin, çırak ve stajyerlere de uygulanacağı hükmolunmuştur.

Bahsi geçen kanunların haricinde, 15.08.2009 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmelik ile işyeri sağlık ve güvenlik biriminin oluşturulması veya işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınması ile işyeri hekimi ve gereğinde diğer personelin görevlendirilmesi bakımından devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerini ve iş güvenliği uzmanı mühendis veya teknik elemanın görevlendirilmesi bakımından sanayiden sayılan işlerin yapıldığı ve devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerini kapsayan düzenlemeler getirilmiştir.

Yönetmelik hükümlerine göre işverenler, işyerlerinde, sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini belirlemek, almak, uygulanmasını izlemek, denetlemek ve geliştirmek, iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek, işçilere ilkyardım ve acil müdahale ile önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. Devamlı olarak en az 50 işçi çalışan işyerlerinde bu hizmeti vermek için, işyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturulması ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesi gerekmektedir. İşverenler, bu yükümlülüklerini, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler.

İşverenin, iş sağlığı ve güvenliği konusunda işyeri dışındaki uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alması, bu konudaki sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 14.09.1999 tarihli, 1999/4222 E. – 1999/5690 K. sayılı kararında, “İnsan yaşamının kutsallığı çerçevesinde işverenin, işyerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu İş Kanunu’nun açık buyruğudur” denilmektedir.

İşverenin işçiyi gözetme borcuna aykırı davranması halinde veya işyerinde yeterli güvenlik önlemlerinin alınmaması sonucu işçinin ölmesi veya sakat kalması ya da meslek hastalığına yakalanması halinde, işverenin hukuki, cezai ve idari sorumluluğu doğacaktır.

KAYNAKÇA
Sarper SÜZEK; İş Hukuku, İstanbul 2005.
Lütfi İNCİROĞLU; İş Sağlığı ve Güvenliğinde İşçi ve İşverenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu, Ankara 2008.