Ercüment Erdem Av. Ecem Çetinyılmaz

Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği

Temmuz 2019

Giriş

Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği (“Yönetmelik”) 31 Aralık 2018 ve 30642 sayılı 4. Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe girdi. Yönetmelik, kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatları için faaliyet lisansı ve hizmet izni olmak üzere iki aşamalı bir izin mekanizması öngörür ve bunların şartlarını düzenler. Bu Hukuk Postası makalesi, Yönetmelik’in bu şartların, gerekliliklerin ve bunları yerine getirememenin sonuçlarının yanı sıra, Yönetmelik’in diğer kısıtlayıcı hükümlerine ilişkin genel bir çerçeve sunar.

Faaliyet Lisansı

Yönetmelik m. 5, tüm kuruluşların Deniz ve İç Sular Düzenleme Genel Müdürlüğü (“İdare”) adına kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerini sağlamak için uygun bir faaliyet lisansı almalarını şart koşar. Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri sağlamak için alınması gereken faaliyet lisansları, İdare tarafından A, B ve C sınıfları altında verilir. A sınıfı faaliyet lisansına sahip kuruluşlar tüm hizmet sahalarında, B sınıfı faaliyet lisansına sahip kuruluşlar B ve C hizmet sahalarında, C sınıfı faaliyet lisansına sahip kuruluşlar ise sadece C hizmet sahasında hizmet vermeye yetkilidir. İdare, bu hizmet sahalarını belirler ve Yönetmelik’in yayınlanmasını takip eden bir ay içerisinde duyurur. Yönetmelik m. 9/2 uyarınca, kılavuzluk ve römorkörcülük kuruluşlarının, söz konusu hizmetleri sağlamak amacıyla faaliyet lisansı almak üzere, bu ilanın ardından 30 (otuz) takvim günü içinde İdare’ye başvuruda bulunmaları gerekir. Faaliyet lisansları her 5 yılda bir yenilenir.

Faaliyet Lisansı Alma Şartları

Yönetmelik m. 7 ila 9, faaliyet lisansı başvurularında bulunması gereken bilgi ve belgeleri ve ayrıca bir kuruluşun sahip olması gereken nitelikleri listeler. Bu kuruluşların bir sermaye şirketi olarak kurulmuş olması ve esas sözleşmelerinde, kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmetlerinde bulunabileceklerine dair bir hüküm bulunması gerekir. Kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmetlerinde çalışan tüm çalışanların, Türk vatandaşı olması ve ilgili kuruluşun bordrolu çalışanı olması zorunludur. Kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmetlerinin sağlanması için kullanılacak tüm deniz araçları, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 940 uyarınca Türk gemisi sayılma şartlarını taşımalı ve 815 sayılı Kabotaj Kanunu’nun gerekliliklerini yerine getirmelidir.

Bu tür kurumsal niteliklere ek olarak, Yönetmelik, her bir kılavuzluk ve römorkörcülük faaliyet lisansı sınıfı için ayrı ayrı olmak üzere, diğerlerinin yanı sıra, istihdam edilecek kaptan sayısı ve çalışacak diğer personel sayısı, sahip olunacak deniz aracı sayısı ve bunların boyutları, uygulanacak kalite yönetim sistemi ve asgari sermaye gibi çeşitli mali, teknik ve idari yeterlilik şartları öngörür.

Gerekli belgeler arasında kullanılacak araç, gereç ve teçhizatın listesi ile temin edilme şekillerine ilişkin belgeler, kuruluşun herhangi bir vergi veya sosyal güvenlik borcu olmadığını gösteren belgeler, kuruluşu temsile yetkili kişilerin listesi ve imza sirküleri ile kılavuz kaptanların yeterlilik belgeleri yer alır. İdare’nin ayrıca asgari teknik şartların tespitine yönelik olarak yerinde denetim ve incelemede bulunarak uygunluk raporu düzenlemesi gerekir. İdare ek koşullar getirmeye yetkilidir.

Hizmet İzni

Yönetmelik m. 10 uyarınca, tüm kuruluşların herhangi bir hizmet sahasında İdare adına kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri sağlamak için hizmet izni belgesi almaları şarttır. Bir kuruluşun hizmet izin belgesi alabilmesi için öncelikle faaliyet lisansına sahip olması gerekir.

Yönetmelik m. 11/2, bir hizmet sahası içerisinde, yalnızca tek bir kılavuzluk kuruluşuna hizmet izni verileceğini ve bu kuruluşun aynı hizmet sahasında römorkörcülük hizmeti veremeyeceğini düzenler. Öte yandan, m. 6/2 uyarınca, İdare’nin (i) A hizmet sahaları için en fazla 3 (üç), (ii) B hizmet sahaları için en fazla 2 (iki) ve (iii) C hizmet sahaları için 1 (bir) römorkörcülük kuruluşuna hizmet izni verebileceğini belirtir.

Diğer bir sınırlama ise m. 6/10’da yer alır; buna göre, bir teşkilat sahip olduğu faaliyet lisansında en fazla 2 hizmet sahasında, toplamda ise en fazla 3 hizmet sahasında yetkilendirilebilir.

Kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatlarına verilen hizmet izni A sınıfı hizmet sahaları için 20 yıl, B sınıfı hizmet sahaları için 15 yıl ve C sınıfı hizmet sahaları için 10 yıldır.

Kamu kurum ve kuruluşları ile özelleştirme sonucu imtiyaz hakkı olan kuruluşlar, Yönetmelik m. 6/9 uyarınca hizmet izni alma şartından muaftır. Bu kuruluşlar yatırım yapmayarak kendilerinin fiilen hizmet vermemesi ve/veya vermek istememesi durumunda, uygun faaliyet lisansına sahip bir kuruluştan, önceden İdare’den onay alarak hizmet alımı yapabilirler.

Hizmet İzni Alma Şartları

Hizmet izni verilecek kuruluşların tespitinde, İdare, hizmet sahasının coğrafi, ekonomik, stratejik ve güvenlik özelliklerinin yanı sıra, kıyı tesislerinin nitelikleri ile imar planı durumu, kamu yararı, kuruluşun çalışan, ekipman ve mali yeterlilikleri, kılavuz kaptan ve deniz aracı sayısı, kuruluşun bölgesel ve kurumsal hizmet tecrübeleri gibi çeşitli faktörleri göz önünde bulundurur. İdare ayrıca, hizmet izni başvurusunda bulunan kuruluşlardan geçici teminat, hizmet izni başvurusu kabul edilen kuruluşlardan ise kesin teminat talep eder. Talep edilen bu teminat Yönetmelik m. 14’te açıklandığı üzere süresiz ve koşulsuz bir banka teminat mektubudur.İdare ek koşullar getirmeye yetkilidir.

Diğer Kısıtlamalar ve Cezai Hükümler

Yönetmelik, m. 16 ve 17 ile, kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatları için çeşitli kısıtlamalar öngörür. Bunlardan bazıları aşağıda yer alır:

  • Faaliyet lisansı ve hizmet izni devredilemez.
  • Yetkili kılavuzluk ve/veya römorkörcülük teşkilatının ortaklarında veya ortakların hisse yapısında değişikliğe neden olacak hisse devirleri İdare’ye bildirilerek onay alınır. Hisseleri devralacak kişilerin Yönetmelik’te belirtilen şartları haiz olması gerekir. Hisse devrinin İdare’nin onayı olmaksızın yapılması durumunda, ilgili kuruluşa verilen hizmet izni iptal edilir.
  • Liman işletmesinin devredilmesi durumunda, kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmetleri kıyı tesisini devreden şirket tarafından yürütülüyorsa, hizmet izni herhangi bir bildirime gerek olmaksızın iptal olmuş sayılır. Limanı devralan işletmenin, hizmet izin başvurusunu devirden itibaren bir ay içerisinde yapması gerekir.
  • Bir kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatında şirket sahipleri, ortakları veya şirketi yönetmeye yetkili olanlar ile bunların birinci derece yakınları, başka bir kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatında görev alamazlar, bu alanla ilgili ameliye iş ve işlemler yapamazlar.

Yönetmelik m. 19 cezai hükümleri içerir. Buna göre, Yönetmelik’in belirtilen hükümlerine aykırı davranılması durumunda halinde, 100.000 ila 1.000.000 TL arasında değişen idari para cezası uygulanır. Tutarlar her sene yeniden değerleme oranında arttırılır. İlk idari para cezasının uygulandığı tarihten itibaren bir yıl içerisinde ihlalin ikinci kez tekrarlanması halinde ilk cezanın iki katı oranında idari para cezası uygulanır. Bir yıl içerisinde tespit edilen üçüncü aykırılık durumunda ise ilgili teşkilatın hizmet izin belgesi iptal edilir.

Hizmet izni iptal edilen teşkilatın sahipleri, ortakları ve bunların birinci dereceden yakınları, aynı isim altında veya isim ve ticari unvan değişikliği yaparak veya yeni bir şirket kurarak aynı veya farklı bir hizmet sahası için iki yıl boyunca yetki belgesi başvurusunda bulunamazlar. Yönetmelik ayrıca kılavuz kaptanlar, kesin teminatlar ve Yönetmelik uyarınca oluşturulacak Kusur Tespit ve Değerlendirme Komisyonu’nun yetkililerine ilişkin diğer çeşitli yaptırımları da içerir.

Sonuç

Yönetmelik, kılavuzluk ve römorkörcülük kuruluşları için faaliyet lisansı ve hizmet izni olmak üzere, iki aşamalı bir izin mekanizması getirir ve kurumsal yapı ile mali, teknik ve idari yeterlilikler açısından çeşitli şartlar ve nitelikler öngörür. Faaliyet lisansı, hizmet izni alabilmenin ön koşuludur. Yönetmelik’in en önemli hükümlerinden biri, bir hizmet sahası içerisinde, yalnızca tek bir kılavuzluk kuruluşuna hizmet izni verilebilmesi ve bu kuruluşun aynı hizmet sahasında römorkörcülük hizmetleri sağlayamamasıdır. Kamu kurum ve kuruluşları ile özelleştirme sonucu imtiyaz hakkı olan kuruluşlar, hizmet izni alma şartından muaftır ve bu kişiler uygun faaliyet lisansına sahip bir kuruluştan, önceden İdare’den onay alarak hizmet alımı yapabilirler. Yönetmelik ayrıca çeşitli hisse devri kısıtlamaları getirir ve Yönetmelik kapsamındaki belirli ihlaller için idari para cezaları ile kısıtlayıcı başka birtakım önlemler öngörür.