Komisyon Bankaların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Devlet Yardımları Kılavuzunu Açıkladı

Ağustos 2009

Avrupa Komisyonu – Avrupa Konseyi’nin Birlik içerisindeki finansal pazarların düzgün işlemesi ve onlara güvenin yeniden kurulmasına ilişkin taahhütlerini teyit etmesi üzerine[1]bankaların yeniden yapılandırılmasına yönelik olarak üye devletlerce yapılacak yardımları değerlendirilmesindeki bakış açısını ortaya koyan[2]bir Duyuru yayımladı (“Yeni Duyuru”)[3].

Mevcut – Mevduat

Komisyon, bankalar lehine yapılan devlet yardımlarının usul ve uygulanması esaslarına ilişkin olarak[4]ardı ardına üç duyuru (“Mevcut Mevzuat”) yayımlamıştı[5]. Bu duyuruların öncellikli hedefi aşağıdaki amaçların tam uygulanabilirliği ile etkinliğinin sağlanmasıydı:

• Üye devletlerde kurulu bankaların malî istikrar ve kredi akışlarının korunması,
• Avrupa bankalarının Topluluk ve uluslararası pazarlarda rekabet edebilirliği ve etkinliğinin sağlanması

Yeni Duyuru

Yeni Duyuru[6]Komisyonun malî istikrarı muhafaza etmek için rekabet kurallarını nasıl kullanacağını düzenlemektedir. Yeni Duyuru ile Komisyon, mevcut krizde bankaların tekrar canlandırılması için yapılan yardımları değerlendirme metodunu anlatmaktadır. Bunu yaparken de, geçmiş uygulamanın mevcut krizin dünya çapındaki etkileri ve niteliği ile bankacılık sektörünün ekonominin tamamı bakımından sistematik rolü ve aynı dönemde birçok bankanın yeniden yapılandırılmasından kaynaklanabilecek olası sistemsel etkiler ışığında yeniden uyarlanması gereğini dikkate almaktadır.

Yeni Duyurunun Genel Yaklaşımı

Yeni Duyurudaki genel yaklaşım üç ana prensip üzerine kurulmuştur:

• Yardım gören bankalar uzun vadede başkaca bir devlet yardımından yararlanmaksızın faal hale getirilmelidir.
• Yardım gören bankalar ile sahipleri, yeniden yapılandırma masraflarının âdil bir kısmını kendileri karşılamalıdır.
• Ortak pazarda rekabetin bozulmasını sınırlandırmak için gerekli tedbirler alınmalıdır.

Yeniden Yapılandırma Planı ve Uzun Vadeli Canlanmanın Sağlanması

Mevcut mevzuat, üye devletleri yeniden yapılandırma planlarını Komisyona sunmakla yükümlü kılmıştır. Bu plan, anlaşılır, ayrıntılı ve tutarlı olup, ilgili bankaların sorunlarının derinlemesine bir incelemesini de içermelidir. Plan, yeniden yapılandırma tedbirlerinin[7]bankanın problemlerini nasıl çözeceğini de açıkça ortaya koymalıdır.

Yeni Duyuru, bankaların kriz testleri uygulamaları gerektiğini de vurgulamaktadır. Bu testler bankanın zorluk ve zayıflıkların ve bunların nedenlerinin belirlenmesi amacıyla, bankaların güçlü ve zayıf noktalarının bir değerlendirmesini içermektedir.

Yeniden Yapılandırma Masraflarının Sınırlandırılması ve Yardımdan Yararlanan Banka tarafından Paylaşılması

Yeni Duyuru, yardımdan yararlanan bankaların geçmiş davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeleri ve yeniden yapılandırılmalarına mümkün olduğu kadar kendi kaynakları ile katkıda bulunmaları gerektiğine açıklık getirmiştir. Buna göre, rekabetin bozucu etkilerinin sınırlandırılması için, bankalara yapılacak devlet yardımının asgarî ihtiyaç ile sınırlı tutulmasını gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, yeniden yapılandırma yardımı yalnızca yeniden canlanmanın sağlanması için gerekli masrafları karşılamalıdır. Bankanın yeniden yapılandırma süreciyle bağlantılı olmayan pazar bozucu faaliyetlerinin finansmanı için kullanılabilecek kamusal kaynaklardan yararlandırılmaması gerekmektedir.

Yeni Duyuru bankanın yeniden yapılandırma masraflarına öncelikle kendi kaynaklarını kullanmak suretiyle katkıda bulunması gerektiğinin altını çizmektedir.

Rekabeti Bozucu Etkilerin Sınırlandırılması ve Rekabetçi bir Bankacılık Sektörünün Oluşumunun Sağlanması

Yeni Duyuru, bankalara yapılan devlet yardımlarının rekabeti bozucu etkisini incelemiş ve bu etkiyi sınırlandırıcı tedbirler öngörmüştür. Birçok durumda önemli kamu yardımları, özellikle yapısal (devirler) ve/veya davranışsal (saldırgan fiyatlandırma veya başkaca pazar stratejilerinin yasaklanması) tedbirler gibi rekabeti düzeltici önlemler gerektirebilir[8]. Bu çerçevede Komisyon, yeniden yapılandırma tedbirlerinin ortak pazara zarar vermemesine dikkat edecek ve ulusal pazarların açıklık ve rekabetçiliğinin devamı için elverişli tedbirleri olumlu şekilde değerlendirecektir.

Devlet Yardımlarının Rekabeti Bozucu Davranışları Finanse Etmek İçin Kullanılmasını Engellemek
Yeni Duyuru, devlet yardımlarının benzer yardımlardan yararlanmayan rakiplerin zararına kullanılamayacağının altını çizmektedir. Örneğin bankalar devlet yardımlarını rakip faaliyetleri devralmak için kullanmamalıdır. Bununla birlikte, Yeni Duyuru Komisyonun olağanüstü hallerde ve bildirim üzerine, finansal istikrarın veya etkin rekabet ortamının sağlanması için gerekli konsolidasyon sürecinin parçası olmaları halinde, devralma işlemlerine izin verebileceğini öngörmektedir.

Denetim ve Usulî Hususlar

Yeni Duyuru uyarınca, Komisyon yeniden yapılandırma planının düzgün uygulandığını denetlemek üzere düzenli ayrıntılı raporlar talep edecektir. İlk rapor yeniden yapılandırma planının onaylanmasını takip eden altı ay içinde Komisyona sunulmalıdır.

Duyurunun Geçici Niteliği

Yeni Duyuru, finans sektöründe yaşanan küresel kriz ile gerekçelendirilen Yeni Duyuru, 31 Aralık 2010 tarihine kadar yürürlükte kalacaktır. Bununla beraber, Komisyonun pazar şartlarının gelişimine göre Duyurunun içeriği ve süresini her zaman gözden geçirme yetkisinin olduğu da unutulmamalıdır.


………………………………………………………………………………………………………………………………………
1-Bu teyit 20 Mart 2009 ve 18-19 Haziran 2009 tarihlerindeki Konsey toplantılarında yapılmıştır.
2-Komisyon Duyurusu: Mevcut Krizde Finansal Sektörde Tekrar Canlanma ve Yeniden Yapılandırma Tedbirlerinin Değerlendirilmesinde Devlet Yardımları. Komisyon işbu Duyurunun içeriğini 22 Temmuz 2009 tarihinde kabul etmiş olup, Duyuru 19.08.2009 tarihinde ATRG’nde yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmiştir (RG C 195, 19.08.2009).
3-Antlaşma, mülkiyet sahipliği konusunda tarafsız olduğu için devlet yardımına ilişkin kurallar bankanın özel veya kamu bankası olmasına bakılmaksızın uygulanacaktır.
4-Devlet yardımlarına ilişkin kurallar, müdahale etmeye karar veren üye devletler tarafından alınan tedbirlerin uyumunu garanti eden bir araçtır. Bununla beraber, kamu kaynaklarını kullanma kararı üye devletlere aittir.
5-Devlet yardımları konusunda kuralların dünyada görülen finansal kriz kapsamında finansal kurumlarla ilgili alınmış tedbirlere uygulanması (RG C 270, 25.10.2008, s. 8), mevcut finansal krizde finansal kurumların sermaye yapısının yeniden düzenlenmesi: yardımların asgarî gereklilikle sınırlı tutulması ve rekabetin bozulmasını engellemeye yönelik tedbirler (RG C 10, 15.1.2009, s. 2) ve Topluluk Banka Sektöründe Değer Kaybetmiş Varlıkların İyileştirilmesine dair Komisyon Duyurusu (RG C 72, 26.3.2009, s.1).
6-Yeni Duyuru, zorda kalan bankaların yeniden yapılandırılması ve kurtarılmasına üye devletler tarafından müdahale edilmesi halinde uygulanır ve mevcut mevzuatta açıklanmış olan söz konusu bu kriterleri değiştirmez ancak tamamlar.
7-Bankanın başka bir finansal kuruma satılması da zor durumda olan bankanın devrini kabul edebilecek aktif bir alıcının bulunması halinde uzun vadede tekrar canlanmayı sağlayan bir durum olarak değerlendirilebilir. Satış usulü, genel olarak, ihaleye katılacak olanların tümüne şeffaf, objektif, şartsız, ayrımcılık içermeyen ve rekabetçi olan eşit koşullar sunmalıdır. Bir banka satışı, satılan faaliyete veya alıcıya veya her ikisine birden devlet yardımını içerebilir. Satışın açık, şartsız ve rekabetçi bir ihale aracılığıyla gerçekleştirilmesi ve malvarlığının en yüksek teklifi verene devredilmesi halinde, satış fiyatı, pazar fiyatı olarak kabul edilir ve bu durumda alıcı yararına tüm yardımlar hariç tutulur.
8-Yeni Duyurunun 30. bölümü uyarınca, Komisyon, tedbirlerin gerekliliğini değerlendirmek için, ilgili bankanın inanılır bir yeniden yapılandırma planının uygulanması esnasında uyguladığı faaliyetlerin boyutu, kapsamı ve faaliyet alanını esas alır.