Kurumsal Yönetim İlkeleri Tebliği I

Şubat 2014

Giriş

Kurumsal yönetim ilkeleri şirketin değişik unsurları arasında yetki ve sorumlulukların dağılımı ile şirketi ilgilendiren konularda karar alımına dair kural ve mekanizmaların dengeli bir şekilde yönetildiği ve kontrol edildiği sisteme verilen isimdir. Bilindiği üzere 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) ortaklıklar hukukunu düzenlerken kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanmasını benimser. 30.12.2012 tarihli ve 28513 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu da 17. maddesi ile TTK’ya paralel olarak kurumsal yönetim ilkelerinin düzenlenmesini öngörür.

Sermaye Piyasası Kurulu (“Kurul”), bahsi geçen düzenlemelere uyum sağlamak amacıyla, Seri:IV, No:56 sayılı “Kurumsal Yönetim İlkelerinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Tebliğ” ile Seri:IV, No:41 sayılı “Sermaye Piyasası Kanununa Tabi Olan Anonim Ortaklıkların Uyacakları Esaslar Tebliği” yürürlükten kaldıran Seri:II, No:17.1 Kurumsal Yönetim Tebliği’ni (“Tebliğ”) yayınlamıştır. Tebliğ ile detaylı bir şekilde düzenlen kurumsal yönetim ilkeleri daha sonraki aylarda ele alınacak olup, bu makalenin konusunu Tebliğ’in diğer düzenlemeleri oluşturur.

Uygulama Alanı

Tebliğ, payları borsada işlem gören halka açık ortaklıklar ve Ulusal Pazar (borsa kotasyon şartlarını karşılayan ve kotta bulunan şirketlerin paylarının işlem gördüğü pazar), İkinci Ulusal Pazar (Ulusal Pazar şartlarını sağlayamayan şirketler, küçük ve orta ölçekli şirketler ve Ulusal Pazar’dan geçici veya sürekli olarak çıkartılan şirketlerin paylarının işlem gördüğü pazar) ve Kurumsal Ürünler Pazarında (Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıkları payları ile borsa yatırım fonları katılma belgeleri, aracı kuruluş varantları ve sertifikaların işlem gördüğü pazar) işlem gören halka açık ortaklıkları kapsar. Tebliğ uyarınca kurumsal yönetim ilkelerinden bazılarının uygulanmasında istisnalar bulunur.

Önemli Düzenlemeler ve Yaptırım

Tebliğ ile bazı yeni düzenlemeler getirilmiş, eski düzenlemeler de revize edilmiştir. Bu kapsamda, önceden “Pay Sahipleri ile İlişkiler Birimi” olarak isimlendirilen birim, Tebliğ ile “Yatırımcı İlişkileri Bölümü” olarak isimlendirilir ve bölümün idari görevleri olan bir yöneticiye bağlı olması ve faaliyetleri ile ilgili yılda en az bir defa yönetim kuruluna rapor hazırlayarak sunması düzenlenir.

İlişkili taraf işlemleri düzenlenerek sadece kapsamdaki ortaklıkların değil bunların bağlı ortaklıklarının da kurala tabi olması öngörülür. Daha önceden bir Kurul kararı ile düzenlenen teminat, kefalet, ipotek ve rehinler konusu ise ayrıntılı olarak yer alır.

İlişkili Taraf İşlemleri

Ortaklıklar ve bağlı ortaklıkları, ilişkili taraflar (ilişkili taraf Tebliğ uyarınca Türkiye Muhasebe Standartlarındaki tanıma göre belirlenir. Bu kapsamda ilişkili taraf olarak tanımlanan gerçek ve tüzel kişilere örnek olarak; ilgili ortaklık üzerinde kontrol veya önemli etkiye sahip veya yönetici personele dâhil kişiler ile bunların yakın ailesinin bir üyesi ile aynı grup kapsamındaki şirketler, iştirakler, ortaklığın iş ortaklığı olan bir üçüncü kişiyle ortaklığı olan şirketler, vs. verilebilir) ile gerçekleştirecekleri varlık, hizmet alım satımı ve yükümlülük transferi işlemlerinde; işlem tutarının varlık toplamına veya hasılat tutarına veya şirket değerine oranının yüzde beşten fazla olacağının öngörülmesi durumunda önce bu işlemin esaslarını belirleyen bir yönetim kurulu kararı almak zorundadır. Bunun yanında, işlemden önce Kurul tarafından belirlenecek bir kuruluşa değerleme yaptırılır. Bu oranın yüzde ondan fazla olması durumunda ise değerlemenin yanı sıra bağımsız yönetim kurulu üyelerinin de çoğunluğunun onayı aranır. Bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayı olmaması durumunda işlem Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (“KAP”) açıklanır ve genel kurul onayına sunulur. İşlemin yapılmasına karar verilirse tarafların ilişkileri ve işlemle ilgili bilgiler de verilerek KAP’ta duyuru yapılır. İşlem değerleme raporuna uygun olarak gerçekleştirilmezse bunun gerekçelerine de duyuruda yer verilir.

Payları borsada işlem görmeyen şirketler ilişkili taraf işlemleri konusundaki düzenlemelere tabi olmamakla beraber, payları Ulusal Pazar, İkinci Ulusal Pazar ve Kurumsal Ürünler Pazarından başka Pazar ve platformlarda işlem gören ortaklıklar söz konusu düzenlemelere tabidir

Teminat, Rehin, İpotek ve Kefaletler

Ortaklıklar ile bunların bağlı ortaklıkları; kendi tüzel kişilikleri lehine, konsolide finansal tabloları kapsamına dahil ettikleri ortaklıklar lehine ve olağan ticari faaliyetlerin yürütüldüğü üçüncü kişiler lehine verdikleri dışında üçüncü kişiler lehine teminat, rehin, ipotek ve kefaletler veremez. Olağan ticari faaliyetler kapsamında üçüncü kişiler lehine verilen teminatlar için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır. Bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayının bulunmadığı hallerde bu durum KAP’ta açıklanır ve açıklama kapsamında muhalefet şerhine yer verilir.

Sermayelerine doğrudan katılınan iştirakler ve iş ortaklarına ise sermayeye katılma oranında teminat, rehin, kefalet, ipotek verilmesi mümkündür.

Belirtilmelidir ki Tebliğ’de prensip olarak yönetim kurulu üyelerinin kendilerinin ilişkili olabileceği konularda oy kullanamaması benimsenmiştir.

Kurumsal Yönetim İlkeleri

Tebliğ kapsamında kurumsal yönetim ilkeleri; pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri, yönetim kurulu başlıkları altında düzenlenir. İlkeler ile temelde;

- Pay sahiplerinin haklarının korunmasının yanı sıra; şirketlerin pay sahibi olmayan çalışan, yatırımcı, müşteri ve alacaklı gibi menfaat sahiplerine karşı de hukuki, sözleşmesel, piyasaları koruyucu ve sosyal yükümlülükleri olduğunu unutmadan hareket etmelerinin sağlanması;

- Her türlü menfaat sahipleri açısından belli bir oranda hesap verilebilirlik sağlanması için yönetim kurulu ve idarenin (müdürlerin) sorumlulukları ve görevlerinin kamuya açık hale getirilmesi ve düzenli olarak kamuya açıklanmasının sağlanması;

- Şirketlerin etik karar alma mekanizmalarını destekleyen kurallar benimsemesi;

- Yönetim kurulunun idareyi denetleyebilmek için gerekli beceriler ve anlayışın yanı sıra şirkete karşı dengeli derecede bağlılığa ve bağımsızlığa sahip olmasının sağlanması amaçlanmıştır.

Kurumsal yönetim ilkeleri daha detaylı bir şekilde daha sonraki aylarda ele alınacaktır.

Yaptırım

Kurumsal yönetim ilkelerinden bazıları esaslar olarak belirlenirken bazıları uyulması zorunlu kurallar olarak düzenlenir. Zorunlu kurumsal yönetim ilkelerinin hangileri oluğu Tebliğ’de açıkça belirtilir. Bunlara uyulmaması halinde Kurul’un bu zorunluluğun yerine getirilmesini sağlamaya ve bu yöndeki işlemleri re’sen yapmaya yetkisi vardır.

Bu doğrultuda Kurulun, uyulması gereken ilkelere aykırı işlemlerin varlığı halinde bunların tespitini talep etmeye ve iptali için şirkete herhangi bir teminat sağlanmaksızın ihtiyati tedbir istemeye, dava açmaya ve kararın uyum zorunluluğunun yerine getirilmesi sonucunu doğuracak şekilde verilmesini talep etmeye yetkisi vardır. Bu gibi talepler Kurulca uyumun sağlanması için bir öneri ile beraber yapılır.

Sonuç

Tebliğ ile şirketlerin şeffaf ve menfaat sahiplerini koruyucu mekanizmalar benimsemesi detaylı şekilde düzenlenerek yaptırıma bağlanmıştır.