Kurumsal Yönetim İlkeleri

Ekim 2011

Giriş

Sermaye Piyasası Kurulu (“SPK”) 2003 yılında yayımlamış olduğu Kurumsal Yönetim İlkeleri (“İlkeler”) ile başta halka açık anonim ortaklıklar olmak üzere, özel sektör ve kamuda faaliyet gösteren tüm anonim şirketlere yol gösterici bir takım ilkeler ve kurallar oluşturmuştur. Bu İlkeler, her gün gelişen, değişen ve yurt dışının da dikkatini çeken Türkiye piyasalarında öne çıkan şirketlerin faaliyetlerini uluslararası standartlarda sürdürebilmelerine, daha eşit, şeffaf, hesap verilebilir ve sorumlu bir yönetim anlayışı elde etmelerine ve uluslararası finans kaynaklarından daha rahat faydalanabilmelerine katkıda bulunmak üzere bir yönetim anlayışı sağlamak ve bu anlayışı hayata sokmak amacıyla hazırlanmış ve yayımlanmıştır.

2003 yılından bu yana, bu İlkelerde yer alan birçok düzenleme sermaye piyasası mevzuatına işlenmiş ve çoğu şirket tarafından da benimsenmiştir. Ancak bu İlkeler, her ne kadar çoğu şirket bakımından önemli ölçüde benimsenmiş ve finansal alanda önemli olsa da, şirketlerin uygulaması gereken zorunlu uygulama olmamış ve yönlendirici uygulama olarak kalmıştır.

Bu İlkelerin yasal ve zorunlu olarak uygulanması amacıyla 11.10.2011 tarih ve 28081 sayılı Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 654 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (“654 Sayılı KHK”) ile SPK görev ve yetkileri arasına “sermaye piyasasında kurumsal yönetim ilkelerini tespit ve ilan etmek, yatırım ortamının iyileştirilmesine katkıda bulunmak üzere, borsada işlem gören halka açık anonim ortaklıklardan halka açıklık oranları, yatırımcı sayısı ve niteliği, dâhil oldukları endeks ve belirli bir zaman dilimindeki işlem yoğunluğunu dikkate alarak belirlemiş olduğu gruplarda yer alanların kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uymalarını zorunlu tutmak” eklenmiştir. Bu kapsamda, 654 Sayılı KHK’nın SPK’ya vermiş olduğu bu yetki doğrultusunda İlkeler, ulusal ve uluslararası finansal gelişmeler dikkate alınarak değişiklikler yapılmak suretiyle SPK tarafından tebliğ niteliğinde bir düzenlemeye dönüştürülmüştür.
11.10.2011 tarihli Mükerrer Resmi Gazete’de ‘Kurumsal Yönetim İlkelerinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Seri: IV No: 54)’ (“Tebliğ”) yayımlanmıştır.

Tebliğ ile Getirilen İlkeler

Halka açık anonim ortaklıkların, kurumsal yönetime ilişkin yapı ve süreçlerini belirlerken esas alacakları İlkeler, ilgili Tebliğ’e eklenmiştir.

Tebliğ madde 5 uyarınca, payları İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında (“İMKB”) işlem gören halka açık anonim ortaklıklardan İMKB 30 Endeksine dahil olan bankalar haricindeki anonim ortaklıklar, İlkelerin 1 numaralı “Pay Sahipleri” bölümünde yer alan 3.2.1, 3.2.4, 3.4.3, 3.4.14, 3.6 ve 4.7 numaralı maddeleri ile 4 numaralı “Yönetim Kurulu” bölümünde yer alan 3.3.1, 3.3.4, 3.3.5 ve 3.3.6 numaralı maddelerini uygulamakla yükümlüdürler. Kanaatimizce, bu zorunlu maddeler mümkün olduğunca ilgili şirketlerin esas sözleşmelerine yansıtılabilir.

Payları İMKB’de işlem gören halka açık anonim ortaklıklardan yukarıdaki paragraf dahiline girmeyenler, faaliyet büyüklükleri ile yapılanma türlerini dikkate alarak, kurumsal yönetime ilişkin yapı ve süreçlerini İlkeleri esas alarak belirleyebilirler.

Tebliğ madde 6 uyarınca, payları İMKB’de işlem gören halka açık anonim ortaklıkların yıllık faaliyet raporlarında; İlkelerde yer alan prensiplerin uygulanıp uygulanmadığına; uygulanmıyor ise buna ilişkin gerekçeli açıklamaya, bu prensiplere tam olarak uymama dolayısıyla meydana gelen çıkar çatışmalarına ve gelecekte şirketin yönetim uygulamalarında İlkelerde yer alan prensipler çerçevesinde bir değişiklik yapma planının olup olmadığına ilişkin açıklamalara yer verilir.

Faaliyet raporunda yapılacak açıklamanın şekli ve asgari unsurları SPK tarafından belirlenir.

Tebliğ’in yürürlük maddesi uyarınca Tebliğ, yayımı öncesinde başlayan ve yayım tarihi itibariyle devam eden faaliyetler ve süreçler için de geçerli olmak üzere, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

İlkelerin 1 numaralı “Pay Sahipleri” Bölümünde Yer Alan Zorunlu Hükümler

IMKB 30 Endeksine dahil halka açık anonim ortaklıklar (bankalar hariç) aşağıda belirtilen hususları uygulamakla yükümlüdürler:
Madde 3.2.1. uyarınca, genel kurul toplantı ilanı, mevzuat ile öngörülen usullerin yanı sıra, şirketin imkanları dahilinde mümkün olan en fazla sayıda pay sahibine ulaşmayı sağlayacak, elektronik haberleşme de dahil olmak üzere, her türlü iletişim vasıtası ile genel kurul toplantı tarihinden asgari 3 hafta önceden yapılır. Kanaatimizce, elektronik haberleşme kapsamına şirketin internet sitesinde ilan ve hatta pay sahiplerinin elektronik posta adreslerine gönderilecek elektronik posta ile duyurum girebilir. Her türlü iletişim vasıtası kapsamında pay sahiplerinin cep telefonlarına kısa mesaj servisi ile duyurum yapılabilir.
Madde 3.2.4. uyarınca, şirketin internet sitesinde yer alması gereken genel kurul toplantı ilanında, Şirketin mevzuat gereği yapması gereken bildirim ve açıklamaların yanı sıra, aşağıdaki hususlar pay sahiplerine duyurulur.

  1. i. Açıklamanın yapılacağı tarih itibariyle Şirketin ortaklık yapısını yansıtan toplam pay sayısı ve oy hakkı, Şirket sermayesinde imtiyazlı pay bulunuyorsa her bir imtiyazlı pay grubunu temsil eden pay sayısı ve oy hakkı belirtilir.
  2. ii. Şirketin ve Şirketin önemli iştirak ve bağlı ortaklıklarının geçmiş hesap döneminde gerçekleşen veya gelecek dönemlerde planladığı yönetim ve faaliyet organizasyonundaki değişiklikler, bu değişikliklerin gerekçeleri, organizasyon yapısı değişikliğine taraf olan tüm kuruluşların son üç hesap dönemine ilişkin faaliyet raporları ve yıllık mali tabloları ile proforma mali tablolar belirtilir.
  3. iii. Genel kurul toplantı gündeminde yönetim kurulu üyelerinin azli, değiştirilmesi veya seçimi varsa, azil ve değiştirme gerekçeleri, yönetim kurulu üyeliğine aday gösterilecek kişilerin isimleri ve özgeçmişleri belirtilir. Bu hükmün uygulanabilmesini teminen, yönetim kurulu üyeliklerine aday gösterilecek kişilerin isimleri ve özgeçmişleri; son 10 yıl içerisinde yürüttüğü görevler ve ayrılma nedenleri; şirket, şirket ile ilişkili taraflar ve şirketin iş yaptığı kurumlar ile ilişkisinin niteliği ve düzeyi; bağımsızlık niteliğine sahip olup olmadığı ve yönetim kurulu üyesi olması durumunda şirketin faaliyetlerini etkileyebilecek diğer benzeri hususlar, üyeleri aday gösterecek ortaklar tarafından, genel kurul toplantı ilanının yapıldığı tarihten sonraki 1 hafta içerisinde, derhal kamuya açıklanmak üzere şirkete bildirilir.

Madde 3.4.3. uyarınca, genel kurul kararı ile yönetim kurulu üyelerinin şirket ile işlem yapabilmesi ve rekabet edebilmesi hususunda onay verilmiş ise, ilgili yönetim kurulu üyeleri şirket ile yaptıkları işlemler ve şirket ile rekabet edilen faaliyetler hakkında genel kurulu bilgilendirir.

Madde 3.4.14. uyarınca, yönetim kurulu üyelerinin ve yöneticilerin ücretlendirme esasları yazılı hale getirilmeli ve pay sahiplerine bu konuda görüş bildirme imkânı tanınmalıdır. Bu amaçla hazırlanan “ücretlendirme politikası”, şirketin internet sitesinde yer almalı ve olağan genel kurul toplantısında ayrı bir madde olarak ortakların bilgisine sunulmalıdır.
Madde 3.6.’ya göre, Şirketin sermaye ve yönetim yapısı ile malvarlığında değişiklik meydana getiren bölünme ve hisse değişimi, önemli tutardaki maddi/maddi olmayan varlık alım/satımı, kiralanması veya kiraya verilmesi veya bağış ve yardımda bulunulması ile üçüncü kişiler lehine kefalet, ipotek gibi teminat verilmesine ilişkin kararların, genel kurulda işlemin tarafları ile bunlarla ilişkili kişilerin oy kullanamayacakları bir oylamada alınması yönünde esas sözleşmeye hüküm konularak pay sahiplerinin genel kurulda bu tür kararlara katılmaları sağlanır. Esas sözleşmeye bu yönde bir hüküm konulana kadar, söz konusu hususlara ilişkin yönetim kurulu kararları, genel kurul onayı olmaksızın uygulanmaz.
Madde 4.7. kapsamında, karşılıklı iştirak ilişkisi, beraberinde bir hakimiyet ilişkisini de getiriyorsa, karşılıklı iştirak içerisinde bulunan şirketler, nisap oluşturmak gibi, çok zaruri durumlar ortaya çıkmadıkça, karşılıklı iştirak ilişkisi içerisinde bulundukları şirketin genel kurullarında oy haklarını kullanmaktan kaçınırlar ve bu durumu kamuya açıklarlar.

İlkelerin 4 numaralı “Yönetim Kurulu” Bölümünde Yer Alan Zorunlu Hükümler

IMKB 30 Endeksine dahil halka açık anonim ortaklıklar (bankalar hariç) aşağıda belirtilen hususları uygulamakla yükümlüdürler:
Madde 3.3.1. kapsamında, yönetim kurulunun, sayısı ikiden az olmamak üzere en az üçte biri bağımsız üyelerden oluşur. Bağımsız üye sayısının hesaplanmasında küsuratlar izleyen tam sayı olarak dikkate alınır.

Madde 3.3.4.’e göre, şirketin yönetim kurulunda son 6 yıl içerisinde yönetim kurulu üyeliği yapan bir kişi, yönetim kuruluna bağımsız üye olarak atanamaz.

Madde 3.3.5. uyarınca, aşağıdaki kriterlere uyan yönetim kurulu üyesi “bağımsız üye” olarak nitelendirilir:

  1. i. Şirket, şirketin ilişkili taraflarından biri veya şirket sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak %5 veya daha fazla paya sahip hissedarların yönetim veya sermaye bakımından ilişkili olduğu tüzel kişiler ile kendisi, eşi ve üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımları arasında son 5 yıl içinde istihdam, sermaye veya ticaret anlamında doğrudan veya dolaylı bir menfaat ilişkisinin kurulmamış olması,
  2. ii. Yönetim kuruluna bir pay grubunu temsilen seçilmemiş olması,
  3. iii. Başta şirketin denetimini ve danışmanlığını yapan şirketler olmak üzere, yapılan anlaşmalar çerçevesinde şirketin faaliyet ve organizasyonunun tamamını veya belli bir bölümünü yürüten şirketlerde çalışmıyor olması ve son 5 yıl içerisinde yönetici olarak görev almamış olması,
  4. iv. Son 5 yıl içerisinde, şirketin bağımsız denetimini yapan kuruluşlarda istihdam edilmemiş veya bağımsız denetim sürecinde yer almamış olması,
  5. v. Şirkete önemli ölçüde hizmet ve ürün sağlayan firmaların herhangi birisinde çalışmamış ve son 5 yıl içerisinde yönetici olarak görev almamış olması,
  6. vi. Eşi veya üçüncü dereceye kadar olan kan ve sıhri hısımları arasında hiçbirisinin şirkette yönetici, toplam sermayenin %5’inden fazlasını elinde bulunduran veya her halükarda yönetim kontrolünü elinde bulunduran pay sahibi olmaması,
  7. vii. Şirketten yönetim kurulu üyeliği ücreti ve huzur hakkı dışında başka herhangi bir gelir elde etmiyor olması; yönetim kurulu görevi dolayısıyla hissedar ise sermayede sahip olduğu payın oranının %1’den fazla olmaması ve bu payların imtiyazlı olmaması (aslında bu hüküm Yeni Türk Ticaret Kanunu ile örtüşmemektedir çünkü Yeni Türk Ticaret Kanunu ile artık yönetim kurulu üyelerinin hissedar olması zorunlu değildir).

Haklı gerekçelerin varlığı halinde, yatırımcı haklarını korumayı teminen SPK’nın uygun görüşü alınmak suretiyle azami 1 yıla kadar ve geçici bir süreyle yukarıda verilen bağımsızlık kriterlerinden bir veya birkaçını sağlamayanlar bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak genel kurul tarafından seçilebilir.

Madde 3.3.6. uyarınca, bağımsız yönetim kurulu üyesi, mevzuat, esas sözleşme ve yukarıda yer alan kriterler çerçevesinde aday gösterildiği esnada yönetim kuruluna bağımsız olduğuna ilişkin yazılı bir beyan verir.

Yönetim kurulu bağımsız üye adayının bağımsızlık ölçütlerini taşıyıp taşımadığını değerlendirir ve buna ilişkin değerlendirmesini bir rapora bağlar ve genel kurula sunar. Bağımsız yönetim kurulu üyesi atamasına ilişkin genel kurul kararı ve gerekçeleri, karşı oyları ve yönetim kurulu değerlendirme raporunu da içerecek şekilde Şirketin internet sitesinde açıklanır. Sermayenin yirmide birini temsil eden pay sahipleri tarafından hakkında olumsuz oy kullanılmış bağımsız yönetim kurulu üyesi adaylarının bağımsız üye olarak seçilmeleri durumunda, bunların bağımsızlık kriterlerini sağlayıp sağlamadığı SPK tarafından değerlendirilir ve karara bağlanır.

Sonuç

Tebliğ ile getirilen hükümler önemli ve gereklidir; şirketlerin kurumsal yönetim ilkelerine uymaları için önemli bir adımdır. Ancak belirtmek gerekir ki, İMKB 30 Endeksine dahil (bankalar hariç) halka açık anonim şirketler bakımından getirilen zorunlu hükümler uygulamada sorunların yaşanmasına sebep olabilir.