Ercüment Erdem Av. Süleyman Sevinç

Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma

Temmuz 2013

Giriş

Bir limited şirket ortağının limited şirketten ayrılması için temel olarak üç yöntem bulunur: hisse devri, çıkma ve çıkarılma. Limited şirketin ortakları kendi paylarını, aksi esas sözleşmede yasaklanmadığı sürece, devrederek ortaklıktan ayrılabilir. Bununla birlikte, çıkma ve çıkarılma yöntemleri ile ortaklıktan ayrılma, ortağın payını devrederek ortaklıktan ayrılmasından farklı hukuki düzenlemelere tabidir.

Bu çalışmada, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) m. 638 ila TTK m. 640 arasında düzenlenen çıkma ve çıkarılma kurumları ele alınacaktır[1].

Limited Şirketten Çıkma

Limited şirkette bir ortağın çıkması temel olarak iki durumda mümkündür: şirket sözleşmesinde çıkma hakkının öngörülmesi veya haklı sebeplerin varlığı. Bunların yanında, söz konusu iki sebepten biri kendisi açısından gerçekleşmiş olan ortak, başka bir ortağın açmış olduğu çıkma davasına da katılabilir.

Şirket Sözleşmesinde Öngörülen Sebebe Dayanarak Çıkma

TTK m. 638/1 uyarınca ortakların çıkma hakkı şirket sözleşmesinde düzenlenebilir. Bu hakkın kullanımı bazı şartlara bağlanabileceği gibi serbest de bırakılabilir. Bu şartlar belirli bir duruma ya da zaman aralığına yönelik olabilir. Ancak bazı ortaklara çıkma hakkı tanınıp diğerlerine tanınmamasına yönelik bir şartın, TTK m. 357’de düzenlenen eşit işlem ilkesi gereğince kabul edilmesi mümkün görünmemektedir.

Sözleşmeye dayanan çıkma hakkının şartları oluştuğunda (ya da şartsız olarak düzenlendiyse istendiği zaman) ortak şirkete çıkma beyanında bulunur. Bu yenilik doğurucu bir irade beyanıdır ve kural olarak şekle bağlı değildir; ancak istenildiği taktirde çıkma beyanı ortaklık sözleşmesinde şekle bağlanabilir.

Haklı Sebebe Dayanarak Çıkma

Haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkma TTK m. 638/2’de düzenlenir. Bu hakkın kullanılması için şirket sözleşmesinde öngörülmüş olması gerekmez.

Haklı sebep genel anlamda, ortaklık ilişkisinin devamını olanaksız kılan bir durumdur. Bu durum ortaklık işlerinden ya da ortakların kişisel ilişkilerinden kaynaklanmış olabilir. Durumun meydana gelmesinde çıkacak olan ortağın kusurunun bulunup bulunmadığı da çıkma hakkının kullanılması açısından önemli değildir.

Haklı sebep TTK’da tam olarak tanımlanmamış olsa da, bazı haller haklı sebep olarak sayılmıştır. Örneğin TTK m. 245’te, “bir ortağın şirketin yönetim işlerinde veya hesaplarının çıkarılmasında şirkete ihanet etmiş olması” veya “bir ortağın kendisine düşen asli görevleri ve borçları yerine getirmemesi” ve bunlara benzer haller haklı sebep olarak nitelendirilmiştir. Kanunda sayılan bu haller örnek niteliğindedir; her somut olayda haklı sebep bulunup bulunmadığı çıkma hakkını kullanan ortağın kişisel özellikleri ve şirketin yapısı da göz önünde bulundurulmak üzere ayrı ayrı incelenir.

TTK m. 638/2, haklı sebeplerin varlığı halinde çıkma hakkının dava yoluyla kullanılmasını öngörür. Ancak öğreti mahkemeye başvuru öncesinde, çıkacak ortağın şirkete çıkma bildiriminde bulunabileceğini kabul eder. Şayet şirket bu istemi reddederse, ortak talebini mahkeme önünde yineler.

TTK m. 638/2’nin ikinci cümlesi, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda bulunmayan ve TTK’ya İsviçre hukukundan alınan bir hükümdür. Bu cümleye göre, haklı sebeple çıkma davası açılması durumunda hâkim, davacının ortaklıktan doğan hak ve borçlarının bazılarını ya da tümünü dondurabilir veya davacı ortağın durumunun teminat altına alınması için diğer önlemleri alabilir.

Çıkmaya Katılma

TTK m. 639 ile düzenlenen çıkmaya katılma hakkı, usul ekonomisi ve eşit işlem ilkesini gözetir. Buna göre bir ortak çıkma talebini şirkete yöneltir ya da çıkma davası açarsa, bu durum TTK m. 639/1 uyarınca müdürler tarafından diğer ortaklara bildirilir. Bu ortaklar arasında çıkma sebebini haiz olanlar, haberin kendilerine ulaşmasını takip eden 1 ay içinde müdürlerden veya mahkemeden çıkmaya katılmayı talep edebilir.

Çıkmaya katılan ortağın dayanacağı çıkma sebebi ile hâlihazırda çıkma talebi yöneltmiş olan ortağın dayandığı sebebin aynı olmasının gerekip gerekmediği konusunda TTK açık bir hüküm içermekten özellikle kaçınmıştır. Kanunun gerekçesinde bu konuya ilişkin tartışmalar öğreti ve yargı kararlarına bırakılmıştır. Ancak mahkeme, haklı sebebi her ortak için ayrı ayrı değerlendirmek durumundadır.

Limited Şirketten Çıkarma

Limited şirkette bir ortağın ortaklıktan çıkarılması iki durumda mümkündür. Bu durumlardan biri sözleşmede öngörülen sebeplerin varlığı halinde ortaklık kararıyla çıkarma, diğeri ise haklı sebebin varlığı halinde mahkeme kararıyla çıkarmadır.

Ortaklık Kararıyla Çıkarma

TTK m. 640 uyarınca, ortaklar şirket sözleşmesinde çıkarılma sebepleri düzenleyebilir. Ancak bunlar objektif olarak kabul edilebilir ve eşit işlem ilkesine uygun sebepler olmalıdır. Bu sebeplerin gerçekleşmesi durumunda ilgili ortak alınacak bir genel kurul kararıyla şirketten çıkarılabilir. Bu karar, TTK m. 621 uyarınca, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması hâlinde alınabilir.

Çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendine bildirilmesinden itibaren 3 ay içinde, mahkemeden ortaklar genel kurulu kararının iptalini talep edebilir. Bu talep sonucunda hâkim, temel olarak düzenlenmiş sebebin gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler. Düzenlenmiş sebebin geçerliliği ise ancak kişilik hakları ve genel ahlaka istinaden incelenir; sözleşmede düzenlenen sebebin ortaklar açısından önemli olacağı kabulünden hareketle sebebin ayrıca haklı olup olmadığı incelenmez. Eğer sebep kişilik hakları ile genel ahlaka uygunsa ve sebep gerçekleşmişse, genel kurul kararının iptali istemi reddedilir.

Mahkeme Kararıyla Çıkarma

Haklı sebeplerin varlığı halinde, çıkmada olduğu gibi, ortaklık sözleşmesinden bağımsız olarak, şirketin ortağı çıkarma hakkı doğar. TTK m. 640/3, şirketin bu hakkı dava yoluyla kullanabileceğini düzenlemiştir. Şirket ortağa karşı çıkarma davası açar ve haklı sebep varsa mahkeme, ortağın şirketten çıkarılmasına karar verebilir.

Sonuç

Limited şirkette haklı sebeplerin varlığı durumunda ortaklıktan çıkma veya çıkarma her zaman mümkündür. Ancak görüldüğü üzere sözleşmede düzenlenen sebeplere dayanılması özellikle çıkarma kurumunda genel kurul kararıyla hızlı hareket etme imkânı sağlar. Esas sözleşmelerde düzenlenecek sebepler de eşit işlem ilkesi çerçevesinde sözleşme serbestisinden yararlanarak ortakların iradesince düzenlenebilir.


[1] Limited şirketin haklı nedenle feshini talep eden davacının ortaklıktan çıkarılmasını düzenleyen TTK m. 636/3 hükmü bu çalışmanın kapsamı dışındadır.