Ercüment Erdem Av. Özgür Kocabaşoğlu

Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği

Mayıs 2015

Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-48.5) (“Tebliğ”) 27.05.2015 tarihli ve 29368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tebliğ, Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği’ni (III-48.2) yürürlükten kaldırır ve Türk Hukuku’na, Değişken Sermayeli Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıklarını (“DSYO”) getirir. Tebliğ menkul kıymet yatırım ortaklıklarını sabit sermayeli ve değişken sermayeli olmak üzere iki gruba ayırır. Sabit sermayeli yatırım ortaklıklarına ilişkin düzenlemelerin yanı sıra Tebliğ, özellikle DSYO’ların kuruluşuna ve ortaklarına, paylarının ihracına, kurucu paylarının devrine ve itfasına, yatırımcı paylarının itfasına, kurucu paylarına sahip ortaklarda ve yöneticilerde aranan niteliklere, yönetim ilkelerine, faaliyet esaslarına, portföy sınırlamalarına, portföyde bulunan varlıkların değerlendirilmesine ve saklanmasına, kamuyu aydınlatma ve yatırımcıları bilgilendirme yükümlülüklerine, kâr payı dağıtımına, tasfiye ve sona erme ile sabit sermayeli menkul kıymet yatırım ortaklıklarının değişken sermayeli menkul kıymet yatırım ortaklığına dönüşümüne ve tabi olacakları diğer yükümlülüklere ilişkin ilke ve esasları düzenler. DSYO’lar Sermaye Piyasası Kanunu (“SerPK”) m. 50 ve 51’de genel olarak düzenlenmekle birlikte Tebliğ bu konuda oldukça ayrıntılı düzenlemeler getirmektedir. Hukuk postasının bu ayki sayısında Tebliğ ile getirilen düzenlemeler ana hatlarıyla ele alınacaktır.

Tanım ve Ortaklık Portföyü

Tebliğ m. 41 uyarınca DSYO “sermayesi her zaman net aktif değerine eşit olan, Kanun hükümleri uyarınca aşağıda belirtilen varlıklar ve araçlardan oluşan portföyü işletmek amacıyla anonim ortaklık şeklinde kurulan ve bu Tebliğde izin verilen diğer faaliyetlerde bulunabilen sermaye piyasası kurumudur.” SerPK m. 50 uyarınca ise net aktif değer “varlıkların toplamından borçların toplamının düşülmesi suretiyle bulunan tutar”ı ifade eder. DSYO’nun portföyünde yer alabilecek varlık ve araçlar, sabit sermayeli menkul kıymet yatırım ortaklığı ve menkul kıymet yatırım fonlarının portföylerine dahil edilebilecek varlıklarla paraleldir, bu varlıklar Tebliğ m. 41/1’de sayılır.

Tebliğ m. 42 uyarınca bu varlıkların bir portföy saklama kuruluşu nezdinde saklanması gerekir ve portföye dahil edilebilecek varlıklar konusunda yeterli bilgi ve sermaye piyasası alanında en az üç yıllık tecrübeye sahip portföy yöneticileri tarafından, yatırımcı lehine ve yatırımcının çıkarını gözetecek şekilde yönetilmesi zorunludur. Portföyün üçüncü kişilere karşı olan borçları ve yükümlülükleri ile yine aynı kişilerden olan alacakları mahsup edilemez. Bunun yanı sıra ortaklık portföyünün teminat gösterilmesi ve rehnedilmesi mümkün değildir. Ancak portföy hesabına olması ve esas sözleşmede ve izahnamede hüküm bulunması şartıyla kredi almak, türev araç işlemleri veya portföy adına taraf olunan benzer nitelikteki işlemlerde bulunmak için teminat gösterilebilir veya rehnedilebilir.

Kuruluş

Tebliğ m. 45, DSYO’ların kuruluşu için çeşitli şartlar öngörür. Buna göre esas olarak ve sabit sermayeli ortaklıklardan farklı olarak başlangıç sermayesinin 2 milyon TL olması ve kurucuların ortaklığın net aktif değerini yatırımcı payları ihracıyla asgari olarak 4 milyon TL’ye artıracağını Sermaye Piyasası Kurulu’na (“Kurul”) taahhüt etmiş olması, m. 60 uyarınca bütün hizmetlerin ortaklık dışından alınması hali saklı kalmak üzere genel müdür ile yönetim kurulu üyelerinin belirlenmiş olması ve bu kişilerin bu Tebliğde öngörülen şartları taşıması, değişken sermayeli ortaklık tarafından işletme adı kullanılmak istenmesi halinde, işletme adında ortaklık portföyü türüne ve “DSYO” kısaltmasına yer verilmesi zorunludur. Bunlar dışında ortaklığın anonim şirket şeklinde kurulması, paylarının nakit karşılığı çıkarılması ve pay bedellerinin tam ve nakden ödenmesi gibi sabit sermayeli ortaklıklar için de öngörülen diğer bazı şartların da sağlanması gerekir.

Bunun yanı sıra Tebliğ m. 46 kurucularda aranan nitelikleri belirler, bu nitelikler sabit sermayeli ortaklıkların kurucu ve ortaklarında aranan şartlarla büyük ölçüde aynıdır.

Payların İhracı ve Niteliği

DSYO payları kurucu payları ve yatırımcı payları olmak üzere iki türde düzenlenir. Tebliğ m. 48 uyarınca ortaklığın kuruluşu sonrasında yeni kurucu paylarının ihraç edilmek istenmesi halinde, başvuru formu ve bu formda belirtilen belgelerle birlikte Kurula başvurulması zorunludur.

Tebliğ m. 49 ise yatırımcı paylarının ihracını düzenler. Buna göre yatırımcı paylarının halka arz edilmesi veya işyeri, belirli meslek grupları bazında, sektörel bazda ve benzeri kriterler çerçevesinde belirli bir yatırımcı kitlesine tahsis edilmesi ya da nitelikli yatırımcılara satılması zorunludur. Yatırımcı payı ihracı için Kurulca belirlenen standartlara uygun olarak izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenir ve Kurulca istenen diğer bilgi ve belgelerle birlikte kuruluşa ilişkin esas sözleşmenin ticaret siciline tescilini takip eden 30 gün içinde Kurula başvurulur. Belirli bir yatırımcı kitlesine tahsis edilerek ya da nitelikli yatırımcılara yapılacak pay satışlarında izahname yerine ihraç belgesi düzenlenir, ancak yatırımcı bilgi formu düzenlenmesi ihtiyaridir.

Tebliğ m. 53 uyarınca yatırımcı payları nama ve hamiline yazılı olabilirken kurucu paylarının nama yazılı olması zorunludur. Kurucu payları sahibine, kâr payı, tasfiyeden pay alma, genel kurula katılma, genel kurulda oy kullanma, bilgi alma ve inceleme, özel denetim isteme, genel kurul kararlarının iptali için dava açma ve azlık hakkı ile genel kurulda oy hakkı tanır. Yatırımcı payları ise sahibine sadece kar payı ve tasfiyeden pay alma hakkı tanır. Bunun dışında Genel Kurula katılma veya oy hakkı gibi başkaca haklar tanımaz. Her iki payın da yeni pay alma hakkı bulunmaz.

Yönetim ve Dışarıdan Sağlanabilen Hizmetler

Yönetim kurulu, Kurul ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) ile getirilen düzenlemeler uyarınca seçilir ve görev yapar; ancak Tebliğ, Yönetim Kurulu üyelerinin taşıması gereken çeşitli özel nitelikler de belirler.

Tebliğ m. 60/1 uyarınca DSYO’ların portföy yönetim hizmetini portföy yönetim şirketlerinden alması gerekir. Ancak m. 60/2’ye göre teftiş, iç kontrol ile muhasebe ve operasyon gibi hizmetleri yatırım kuruluşlarından; kontrolü ve takibi yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilmek şartıyla risk yönetim sistemine ilişkin hizmeti yatırım kuruluşlarından ve Kurulca uygun görülecek uzmanlaşmış diğer kuruluşlardan sağlayabilirler. Fakat yine aynı madde uyarınca dışarıdan alınmasına izin verilen söz konusu hizmetlerin, portföy yönetim hizmeti alınan şirketin ilgili birimleri bulunması kaydıyla, bu portföy yönetim şirketlerinden alınması da mümkündür. Bunun yanı sıra söz konusu hizmet ve personelin dışarıdan sağlanabilmesi için, esas sözleşmede ayrı bir hüküm bulunması ve yönetim kurulunca karar alınması gerekir.

TTK Hükümlerinin Uygulanması

Tebliğ m. 91/2 uyarınca DSYO’lara “TTK’nın; anonim şirketlerde esas sermayeye, asgari sermaye miktarına, esas sözleşmenin asgari içeriğine, ayni sermaye taahhütlerine, nominal değere, ortaklığın kendi paylarını iktisap veya rehin olarak kabul etmesine, sermaye artırım ve azaltımı usulüne, pay taahhüdü ve ödenmesine, pay devrine ilişkin kısıtlamalarına, kâr zarar hesabı ve kârın dağıtımına, yedek akçelere ve tasfiyeye ilişkin hükümleri uygulanmaz.” Bu konularda kendi özel mevzuatları uygulanacaktır.

Sonuç

Tebliğ ile tüzel kişiliği haiz şirket yapısı altında yatırım fonunun sunduğu esnekliklere erişim imkanı sağlayan ve açık uçlu bir sermaye yapısına sahip yatırım ortaklığı modeli getiren DSYO, Türk sermaye piyasasına kazandırılmıştır. Tebliğ, DSYO’lara ilişkin oldukça ayrıntılı düzenlemeler getirir. Özellikle DSYO’ların tanımı, ortaklık portföyü ve yönetimi, kuruluşa ilişkin düzenlemeler, payların ihracı ve niteliği, ortaklığın yönetimi ve dışarıdan alabileceği hizmetlere ilişkin düzenlemeler getirilen yeniliklerin başlıcalarıdır. Bunun yanı sıra TTK’da getirilen düzenlemelerin uygulama bulmayacağı konular da yine Tebliğ’de açıkça düzenlenir, böylece hangi konularda sermaye piyasasına ilişkin özel düzenlemelerin uygulanacağı açıklık kazanır.