Ercüment Erdem Av. Naciye Yılmaz

Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma Ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik

Ağustos 2014

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (“Sermaye Piyasası Kanunu”) 81. maddesinde Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun (“MKK”) kuruluş, faaliyet, üyelik, çalışma ve denetim esasları, gelirleri ve kâr payı dağıtım esaslarının Sermaye Piyasası Kurulunca (“Kurul”) çıkarılacak bir yönetmelikle düzenleneceği belirtilir. Bu kapsamda hazırlanan Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) 07.08.2014 tarihli ve 29081 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

MKK’nın Görev ve Yetkileri

Yönetmeliğin 5. maddesinde belirtildiği üzere MKK, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir anonim şirkettir ve sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri gerçekleştirmek, kayıt altına alınan bu araçları ve bunlara bağlı hakları, elektronik ortamda izlemek, bu araçların merkezi saklamasını yapmak ve Kurul tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulmuştur.

9. madde uyarınca, MKK’nın başlıca görevleri; sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi ve bunlara ilişkin hakların kullanımına dair hizmet vermek, kayıtların gizliliğini korumak ve sistemin güvenli bir şekilde çalışmasını sağlamaktır. Bunun için kayıtların üyeler itibariyle tutarlılığını izler, tutarsızlık veya sisteme ilişkin aykırılık tespit ederse üyelere gerekli düzeltmeleri yaptırır ve durumu derhal Kurula bildirir. Verilerin tek bir noktada toplanması ve güvenli bir şekilde kullanılabilmesi MKK’nın sorumluluğundadır. Bu nedenle bir elektronik veri bankası oluşturur ve güvenli bir şekilde yatırımcıların iletişimini sağlar. Üyeler arasında sistemin işleyişiyle ilgili çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümünde tahkim sistemini kullanabilmelerine yardımcı olur.

Faaliyet İlkeleri ve Şartları

Yukarıda belirtilen görevleri yapabilmesi için madde 10 uyarınca; MKK’nın, Kurul tarafından yapılan düzenlemeye uygun olarak yeterli organizasyon ve teknik donanıma sahip olması gerekmektedir. Ayrıca bünyesinde bulunan önemli varlıkların korunmasına ilişkin tedbirleri almalıdır. Gerekli bilgi işlem sistemlerini ve teknolojik altyapıyı kuran MKK, bunların güvenilirliğini, bütünlüğünü, tutarlılığını sağlamak amacıyla ilgili düzenlemeleri yapar. Kurul da bu konuda gerekli gördüğü durumlarda düzenleme yapmaya ve uygulamaya yetkilidir.

MKK söz konusu faaliyetleri bir takım ilke ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirir. Yönetmeliğin 11. maddesinde belirtilen bu ilke ve esaslara göre; MKK, gerekli altyapı ve donanım tesisini kurar ve üyelerin düzenlemelere uyumu konusunda gereken önlemleri alır. Piyasa bozucu eylemleri önlemek üzere borsalar tarafından yürütülen çalışmalara destek verir ve faaliyetlerin uygulanmasında adil davranır. Üyeler, piyasa katılımcıları ve Kurul arasında düzenli bilgi akışı sağlar ve söz konusu elektronik ortamın istikrarlı bir şekilde yürütülebilmesi için yeterli özkaynağa sahip olmalıdır. Üyelere uygulanacak disiplin tedbirlerinde ve ücretlendirmede adil davranmalıdır. Ayrıca şeffaflığın sağlanabilmesi için finansal tablolarını, ücretleri ve organizasyon yapısını düzenli olarak internet sitesi aracılığıyla kamuya açıklamalıdır.

MKK’nın Organları

MKK’nın genel kurulu ve yönetim kurulu bulunur. Şu kadar ki, Yönetmeliğin 6. maddesine göre Borsa İstanbul Anonim Şirketi, diğer borsalar, İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği kurucu ortak olabilirler.

Yönetmeliğin 12. maddesi uyarınca, genel kurul, pay sahiplerinden oluşur. Olağan ve olağanüstü olarak toplanabilir. Kurul temsilcisi genel kurula katılabilir ancak oy hakkı yoktur.

Yönetmeliğin 13. maddesi uyarınca, yönetim kurulu en az 7, en fazla 11 üyeden oluşur. Genel müdür yönetim kurulunun doğal üyesidir. Yönetim Kurulunun bir üyesi, Kurul tarafından Kurul temsilcisi olarak atanır. Bir üye de, MKK’nın elektronik kayıt kuruluşu olarak faaliyetini teminen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından İç Ticaret Genel Müdürlüğü personeli arasından atanır. Yönetim Kurulu Başkanı, Kurulu temsil eden üyedir.

MKK’ya Üyelik

Yönetmeliğin 20. maddesi uyarınca ihracat yapanlar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları ile MKK tarafından önerilen ve Kurulca kabul edilen diğer kuruluşlar MKK’ya üye olabilirler. MKK; üyeliğe kabulü, bir borsanın veya teşkilatlanmış diğer piyasaların üyeliği şartına bağlayabilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına, talebi üzerine özel üyelik statüsü verilir ve Yönetmeliğin üyelerin yükümlülüklerine, disiplin cezalarına, üyeliğin geçici durdurulması veya iptaline, gözetim ve denetime ilişkin hükümleri Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası hakkında uygulanmaz.

Üyeliğe kabul için aranan şartlar Yönetmeliğin 21. maddesinde sayılmıştır. MKK tarafından nitelikleri belirlenmiş teknik donanım ve güvenlik sistemine sahip olmak, MKK yönetim kurulunun gerekli gördüğü hallerde sorumluluk sigortası yaptırmak, yeterli sayı ve nitelikte personel istihdam etmiş olmak ve üyeliğe giriş aidatını yatırmak üyelik başvurusu için gereklidir. Bunlardan başka; yatırım kuruluşlarının, yatırım faaliyetleri çerçevesinde saklama hizmeti vermek üzere yetkilendirilmiş olması ve ihracat yapanların sermaye piyasası aracı ihraç etmiş veya ihraç etmek üzere Kurula başvurmuş olmaları zorunludur. MKK, gerekli şartların taşındığını tespit ederse bu kuruluşları üyeliğe kabul eder. Üyelikten ayrılmak isteyen kuruluş ise, Yönetmeliğin 23. maddesi uyarınca durumu yazılı olarak MKK’ya bildirir. Yönetim kurulunun kararıyla üyelik sona erer. Ayrılan üye nezdinde tutulan kayıtlar, MKK yönetim kurulunca belirlenecek usuller çerçevesinde diğer üyelere devredilir. Yönetmelikteki hükümlere aykırılık halinde 24. madde uyarınca üyeliğin geçici durdurulması veya iptali mümkündür.

Üyelerin Sorumluluğu ve Uygulanacak Tedbirler

Yönetmelik, üyeler açısından da sorumluluk ve tedbirler getirmektedir. Üyeler, 25. madde uyarınca MKK nezdinde yapılan tüm işlemlerden sorumludur. Üyeler ile müşteriler arasında yapılacak sözleşme hükümleriyle üyelerin sorumlulukları kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz. Tüm üyeler iyi niyet ve dürüstlük kavramlarına uygun davranır. Doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına almak için MKK tarafından öngörülen genel ve özel sigortaları yaptırır ve diğer tedbirleri alırlar. Ayrıca ortaklık, yönetim yapısı ve mali durum ile ilgili her tür değişikliği, gerçekleştiği tarihte derhal MKK’ya bildirmekle de yükümlüdürler. Yönetmeliğin 29. maddesine göre, kayıtların yanlış tutulması durumunda MKK ve üyeleri sorumludur. Bu durumda, MKK ve üyeler, hak sahiplerinin uğrayacağı zararlardan kusurları oranında sorumlu olur. Aralarında yapılacak sözleşmelerle bu sorumluluğu hafifletmek veya kaldırmak mümkün değildir. Yönetim kurulu, 29. maddede belirtilen zararların tazmini için üyelerin sorumluluk sigortası yaptırmasına karar verebilir.

Sonuç

Yönetmelik, MKK’nın kuruluş, faaliyet, üyelik, çalışma ve denetim esasları, gelirleri ve kâr payı dağıtım esaslarına ilişkin hususları düzenler. İlgili Yönetmelikte, MKK’nın Sermaye Piyasası Kanunu’nda belirlenen görev ve yetkileri çerçevesinde mevcut faaliyetleri ve düzenlenmesi gerekli hususlar dikkate alınmıştır.