Ercüment Erdem Av. Mehveş Erdem

Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği

Mart 2017

Giriş

Motorlu taşıtlar sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyetini düzenleyen 2017/3 Sayılı Tebliğ (“Tebliğ”)[1] 24 Şubat 2017 tarihli, 29989 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tebliğ ile motorlu taşıtlar sektöründeki dağıtım anlaşmaları için uygulanan, 1 Ocak 2016 tarihinden beri yürürlükte olan 2005/4 Sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (“Mülga Tebliğ”) yürürlükten kaldırıldı.

Tebliğ’in uygulanmasında göz önünde bulundurulacak hususları açıklamak ve böylece ilgili Tebliğ’in teşebbüslerce yorumlanmasında doğabilecek belirsizlikleri en aza indirmek amacıyla Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz[2] yürürlüğe girdi.

Tebliğ büyük ölçüde Mülga Tebliğ’in uygulanması esnasında karşılaşılan sorunlar göz önünde bulundurularak hazırlandı ve Avrupa Birliği mevzuatına büyük oranda uyum sağlanmasına özen gösterildi. Mülga Tebliğ ile getirilen sistem büyük oranda Tebliğ ile korunduysa da; muafiyetin genel koşulları bakımından değişiklikler yapıldığı görülmektedir.

Tanımlar

Mülga Tebliğ’de yer alan bazı tanımların kapsamı değişti, bazı yeni tanımlamalar yapıldı ve Mülga Tebliğ’deki bazı tanımlar Tebliğ kapsamından çıkarıldı.

  • “Rakip teşebbüsler”, “fikri haklar”, “otomobil”, “hafif ticari araç”, “dağıtım sistemi içindeki teşebbüsler”, “nihai kullanıcı”, “bağımsız teşebbüs”, “yetki verilmemiş tesis yeri” tanımları çıkarıldı.
  • Tebliğ’e “bağımsız yedek parça dağıtıcısı”, “bakım ve onarım zincirleri”, “dağıtıcı”, “münhasır dağıtım sistemi”, “sağlayıcı”, “yetkili dağıtıcı”, “yetkili satıcı”, “yetkili yedek parça dağıtıcısı”, “zincir servis” tanımları eklendi.
  • “Eşdeğer kalitede yedek parça”, “rekabet etmeme yükümlülüğü”, “seçici dağıtım sistemi” gibi bazı tanımların içeriğinde değişiklik yapıldı. Bu kapsamda, örneğin, “eşdeğer kalitede yedek parça” tanımı daha anlaşılır şekilde değiştirildi.

Muafiyetin Genel Koşulları

Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanılabilmesi için temelde iki koşul öngörülür; pazarda belirli bir pay eşiğinin aşılmaması ve belirlenen feshi ihbar sürelerine uyulması. Bu doğrultuda öncelikle ilgili pazar belirlenmeli, daha sonra madde 9 kapsamında öngörülen hesaplama kriterleri doğrultusunda paylar hesaplanmalı ve 5’inci maddede belirtilen eşiklerin aşılıp aşılmadığı incelenmelidir. Mülga Tebliğ’de grup muafiyetinden yararlanmak için belirlenmiş pazar payı eşikleri münhasır dağıtım sistemi için %30 ve niceliksel seçici dağıtım sistemi için %40 olarak düzenlenirken, Tebliğ’de muafiyetin koşullarına ilişkin düzenlenen pazar payı eşikleri farklılık gösterir.

Tebliğ’in 5. maddesi nicel seçici dağıtım ve münhasır dağıtımı konu alan anlaşmalar bakımından (i) taşıt sağlayıcısının motorlu taşıt sağladığı ilgili pazarda, (ii) taşıt veya yedek parça sağlayıcısının yedek parça sağladığı ilgili pazarda, (iii) taşıt sağlayıcısının bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u aşmaması ve (iv) bakım ve onarım zincirleri bakımından ağ kurucusu teşebbüsün bakım ve onarım pazarındaki pazar payının %30’u aşmaması gerektiğini düzenler.

Tebliğ ile nicel seçici dağıtım sistemi için düzenlenen pazar payı eşiğinin %40’tan %30’a düşürüldüğü görülür. Mülga Tebliğ ile paralel olarak Tebliğ’de de niteliksel dağıtım sistemi uygulamalarının grup muafiyetinden yararlanması için bir pazar payı eşiği öngörülmez.

Sağlayıcı ile dağıtıcı arasında yapılan bir anlaşmanın muafiyetten yararlanabilmesi;

  • Anlaşmanın en az beş yıl süreli olması, anlaşmada yer alacak yenilememe isteğini her iki tarafında anlaşmanın sona ermesini takiben 6 ay önce bildirmeyi kabul etmesi,
  • Belirsiz süreli anlaşmalarda fesih ihbar süresinin her iki taraf için de en az iki yıl olması, ancak bu sürenin sağlayıcının anlaşmaya son vermesi durumunda kanundan veya anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda olduğu veya dağıtım sisteminin önemli bir kısmını ya da tamamını yeniden düzenlemesinin zorunlu olması nedeniyle sağlayıcının anlaşmayı sona erdirmesi hallerinde en az bir yıla indirilmesi koşullarına bağlanır.

Bu düzenleme ile marka içi rekabetin korunmasının amaçlandığı belirtilir.

Tebliğ’in 6’ıncı maddesinde grup muafiyetinden yararlanılmasını engelleyen sınırlamalar liste halinde düzenlenir. Bir dikey anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanabilmesi için bu sınırlamaların bulunmaması gerekir.

Rekabet Etmeme Yükümlülüğü

Madde 7 kapsamında düzenlenen rekabet etmeme yükümlülüklerine muafiyet uygulanmaz, bu hükümler anlaşmanın bütününden ayrı değerlendirilir ve böylece geri kalan düzenlemelere muafiyet uygulanması engellenmemiş olur.

Rekabet etmeme yükümlülüğü, Mülga Tebliğ kapsamında “motorlu taşıtların dağıtımı”, “bakım ve onarım hizmetleri” ve “yedek parça dağıtımı” pazarları bakımından bir bütün olarak düzenlenirken, Tebliğ’in 7. maddesinde grup muafiyeti koşulları bu pazarlar için ayrı ayrı düzenlenir.

Tebliğ kapsamında getirilen bir yenilik, motorlu taşıt dağıtıcılarının alıcıya süresi beş yıla kadar olabilecek rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilmesidir (m. 7). Anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü Mülga Tebliğ ile paralel olarak Tebliğ’de muafiyetten yararlanamaz.

Yedek parça dağıtıcıları ve bakım ve onarım hizmetlerinin sağlayıcılarının alıcıya anlaşmanın süresi içinde getireceği her türlü rekabet etmeme yükümlülüğü muafiyet kapsamı dışındadır. Mülga Tebliğ’den farklı olarak Tebliğ kapsamında, bakım ve onarım zincirleri bakımından zincir servislere süresi beş yıla kadar olmak üzere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinden yararlanabilir.

Dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin olarak Tebliğ’in 4. maddesi sadece motorlu araçların satışı pazarını ilgilendiren bir değişiklik yapar. Bu çerçevede alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas alınarak, ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin yeni motorlu taşıtların satışı pazarında %80’inden, satış sonrası pazarında %30’undan fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın almasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen herhangi bir yükümlülük de rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul edilir.

Ek Tesis Yeri Açılması

Tebliğ’de yeni motorlu taşıtların dağıtımı bakımından sağlayıcıların daha esnek bir dağıtım ağı kurmalarına imkân verecek düzenlemelere yer verildi. Bu çerçevede, motorlu taşıtların dağıtımı pazarı kapsamında çok markalılık ve ek satış noktası açılması hükümlerinde değişiklik yapıldı. Yedek parçaların dağıtımı ve/veya bakım ve onarım hizmetleri bakımından seçici dağıtım sistemi uygulandığında ise ek tesis yeri açılmasına ilişkin getirilen doğrudan veya dolaylı yükümlülükler muafiyetten yararlanamaz (m. 7(2)).

Teknik Bilgi Sağlama Yükümlülüğü

Mülga Tebliğ’de üreticilerin, bağımsız tamircilere, yetkili servislerle rekabet etme şansı tanımak için motorlu taşıtların bakım onarımıyla ilgili teknik bilgi sağlama zorunluluğu düzenlenmişti. Üreticilerin teknik bilgi sağlama zorunluluğu mevzuattaki diğer bazı düzenlemelerde belirtildiğinden Tebliğ’de üreticilere, teknik bilgi sağlanmasına ilişkin ayrı bir yükümlülük getirilmedi.

Sonuç

Tebliğ ile temelde Mülga Tebliğ’in getirdiği sistematik korundu. Tebliğ’de özellikle muafiyetin genel koşulları bakımından bazı farklılıklar düzenlendi. Bu doğrultuda muafiyetten yararlanmak için gereken pazar paylarındaki değişiklikler, motorlu taşıt dağıtıcılarının alıcıya süresi beş yıla kadar olabilecek rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilmesi ve bazı tanımların daha kapsamlı hale getirilmesi bu anlamda dikkat çeken değişikliklerdir.

[1] http://www.rekabet.gov.tr/File/?path=ROOT%2f1%2fDocuments%2fG%C3%BCncel%2ftebligler%2f20173.pdf.

[2] http://www.rekabet.gov.tr/File/?path=ROOT%2F1%2FDocuments%2FKilavuz%2F201733.pdf.