Ercüment Erdem Av. Selen Öztürk

Ödeme Hizmeti Veren Kuruluşların Faaliyet İzni Ve Kurumsal Yönetimine İlişkin Düzenlemeler

Nisan 2015

Giriş

Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödem Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları hakkında Kanun[1] (“Ödeme Hizmetleri Hakkında Kanun”) ile buna bağlı olarak çıkarılan Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları hakkında Yönetmelik[2] (“Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik”) Türkiye’de faaliyet gösteren ödeme kuruluşlarının ve elektronik para kuruluşlarının faaliyetleri ile ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracına ilişkin usul ve esasları düzenler. Gelişen bilgi sistemleri dünyasında ödeme hizmetlerinin düzenlenmesi önem taşımaktadır. Türkiye de bu gelişmelere ayak uydurmak adına yakın zamanda ödeme hizmetlerine ilişkin hukuki düzenlemelere gitmiştir. Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik faaliyet iznine tabi işlemler, kurumsal yönetim, fonlara ilişkin düzenlemeler, akdedilebilecek sözleşmeler gibi detaylı konuları içermektedir. Bu makalede ise ödeme kuruluşlarının alması gereken faaliyet izni ile ödeme kuruluşlarının uyması gereken kurumsal yönetim ilkeleri incelenecektir.

Ödeme Hizmeti ve Ödeme Kuruluşları

Ödeme Hizmetleri Hakkında Kanun’un 12. Maddesi uyarınca (i) ödeme hesabına para yatırılması ve ödeme hesabından para çekilmesine imkan veren hizmetler de dâhil olmak üzere ödeme hesabının işletilmesi için gerekli tüm işlemler, (ii) ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme hizmeti sağlayıcısı nezdinde bulunan ödeme hesabındaki fonun aktarımını içeren doğrudan borçlandırma işlemi, ödeme kartı ya da benzer bir araçla yapılan ödeme işlemi ile düzenli ödeme emri dâhil para transferleri, (iii) ödeme aracının ihraç veya kabulü, (iv) para havalesi, (v) gönderen tarafından ödeme işleminin yapılmasına ilişkin onayın bilişim veya elektronik haberleşme cihazı aracılığıyla verildiği ve ödemenin bir bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisine yapıldığı ödeme işlemi ve (vi) fatura ödemelerine aracılık edilmesine yönelik hizmetler ödeme hizmeti olarak değerlendirilir.

Ödeme Hizmetleri Hakkında Kanun’un 13. Maddesinde ödeme hizmeti sağlayabilecek kurumlar sınırlı olarak sayılır. Buna göre bankalar, elektronik para kuruluşları ve ödeme kuruluşları dışındaki kuruluşlar ödeme hizmeti sağlayamaz.

 

Kuruluşlarının Yerine Getirmesi Gereken Koşullar

Ödeme hizmetleri alanında faaliyette bulunacak kuruluşların bu kapsamda yerine getirmeleri gereken belirli şartlar bulunur. Bu şartlar Ödeme Hizmetleri Hakkında Kanun’un 14. Maddesinde belirtilir. Buna göre ödeme kuruluşunun (i) anonim şirket şeklinde kurulması, (ii) sermayesinde yüzde on ve üzerinde paya sahip olanların ve kontrolü elinde bulunduranların 5411 sayılı Bankacılık Kanununda banka kurucuları için aranan nitelikleri haiz olması, (iii) pay senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve tamamının nama yazılı olması, (iv) nakden ve her türlü muvazaadan ari ödenmiş sermayesinin yalnızca fatura ödemelerine aracılık edilmesine yönelik hizmetler yapan kuruluşlar için en az bir milyon Türk Lirası, diğer ödeme kuruluşları için ise en az iki milyon Türk Lirası olması, (v) ilgili işlemleri gerçekleştirebilecek yönetim, yeterli personel ve teknik donanıma sahip olması ve ilgili birimleri oluşturması, (vi) ödeme hizmetleri kapsamında yürütülecek faaliyetlerin sürekliliğine ve ödeme hizmeti kullanıcılarına ilişkin fon ve bilgilerin güvenliğine ve gizliliğine dair gerekli tedbirleri alması ve (vii) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (“Kurum”) denetimini engellemeyecek şeffaf ve açık bir ortaklık yapısı ve organizasyon şemasına sahip olması gerekir.

Bu koşulları sağlayan kuruluşlar ödeme hizmeti yapabilmek amacıyla faaliyet izni başvurusunda bulunurlar. Faaliyet izni başvurusu kabul edilen kuruluşlar ise ödeme kuruluşu olarak faaliyette bulunmaya hak kazanır ve faaliyet izni verilmesine ilişkin karar Resmi Gazete’de yayımlanır.

Faaliyet İzni Başvurusu

Türkiye’de ödeme hizmetleri alanında faaliyette bulunmak isteyen ödeme kuruluşları bu bağlamda Kurum’a faaliyet izni başvurusunda bulunmalıdır. Faaliyet izni başvurusunda Kurum’a sunulacak belgeler Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik m. 8’de detaylı olarak açıklanmakla birlikte sunulacak belgelerin hem faaliyet başvurusunda bulunan şirket hem de şirketin doğrudan ve dolaylı olarak yüzde on ve üzeri paya sahip tüzel kişi ve gerçek kişi ortakları için de sunulması gerekir. Bu belgeler genel olarak şirketlerin müflis olmadığına, vergi ve prim borcu bulunmadığına, belirli suçlardan hüküm giymediğine dair belgeler ve şirketin sermayesine ilişkin sunulan belgelerdir.

Buna ek olarak, Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik faaliyet izni başvurusunda bulunan şirketin doğrudan ve dolaylı olarak yüzde on ve üzeri paya sahip ortakları ile kontrolü elinde bulunduran ortaklarının yurt dışında kurulu bir banka veya finans kuruluşu olması halinde aranacak belgeleri özel olarak düzenler. Bu durumda ilgili mevzuat uyarınca aranan belgeler ortağın yurt dışında kurulu bir banka olması sebebiyle bankacılık için öngörülen uluslararası kurallara uyması gerektiğinden, daha sınırlı olarak düzenlenir.

Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik m. 8/4 uyarınca faaliyet iznine ilişkin bilgi ve belgelerdeki eksikliklerin, eksikliğe ilişkin Kurum yazısının tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde giderilmemesi halinde faaliyet izni başvurusu geçersiz hale gelir.

Ödeme Kuruluşunun Kurumsal Yönetimine İlişkin Esaslar

Ödeme kuruluşları yapacakları faaliyet dolayısıyla gelişmiş bir yönetim ağına sahip olmalıdır. Bu bağlamda Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik’in 16 ila 21. Maddeleri ödeme kuruluşlarının kurumsal yönetimini düzenler. Ödeme kuruluşlarının yönetim kurulu genel müdür dahil üç kişiden az olamaz. Yönetim kurulu ödeme kuruşunun iç kontrol ve risk yönetimi birimlerinin faaliyetlerine ilişkin strateji ve politikaların belirlenmesi, bilgi sistemlerinin yönetimine ilişkin politikaların belirlenmesi, riskin belirlenmesi, yönetilmesi, izlenmesi ve raporlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi gibi işlemlerden sorumludur. Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik genel müdürler için ise özel koşullar öngörür. Buna göre genel müdür en az 7 yıl olmak üzere işletmecilik veya finans alanında mesleki deneyime sahip ve lisans düzeyinde eğitim görmüş olmalıdır.

Yönetim kurulu üyeleri ve genel müdür görevlerini yerine getirmeden önce belirli şartları da yerine getirmelidir. Buna göre yönetim kurulu üyeleri ve genel müdür müflis veya konkordato ilan etmiş olmadıklarına ilişkin taahhütnameleri ile birlikte Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik’in 18. Maddesinde sayılan diğer belgeleri de Kurum’a göndermelidir.

Ödeme kuruluşlarında kurumsal yönetimin önemli bir ayağını ise iç kontrol oluşturur. Faaliyetlerin etkin bir bicinde yürütülmesi ve sistemler arasında bir bütünlük sağlanabilmesi için iç kontrol sistemi oluşturulması gereklidir. İç kontrole ek olarak kurulması gereken bir diğer sistem ise risk yönetim sistemidir. Risk yönetim sistemi ödeme kuruluşunun faaliyetlerinin kapsamı ve yapısıyla uyumlu ve değişen koşullara uygun, maruz kalınabilecek tüm risklerin tanımlanmasını, ölçülmesini, izlenmesini, kontrol edilmesini ve raporlanmasını hedefler.

Bunlara ek olarak ödeme kuruluşlarının tabi olduğu en önemli düzenlemelerden biri Kurum tarafından yapılan denetimdir. Kurum, ödeme kuruluşlarının uzaktan gözetimini ve yerinde denetimini yapmakla yetkilidir. Bu düzenleme ile ödeme faaliyetlerini gerçekleştirecek ödeme kuruluşlarının faaliyetlerinin kontrolü ve düzgün bir biçimde yürütülmesi amaçlanır.

Sonuç

Gelişen teknoloji ile birlikte ödeme sistemleri de çeşitlilik göstermekte ve yeni ödeme hizmetleri ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda yürürlüğe giren Ödeme Hizmetleri Hakkında Kanun ve Ödeme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, ödeme kuruluşlarının kuruluş şartlarını, tabi oldukları faaliyet iznini ve kurumsal yönetimi düzenler. Yürürlüğe konan mevzuatla birlikte ödeme hizmetlerinin gelişmesinin amaçlandığı ve bu hizmetlerin hukuksal bir çerçeveye kavuştuğu söylenebilir.



[1] 27 Haziran 2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.

[2] 27 Haziran 2014 tarihli ve 29043 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.