Rekabet Kurulu Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz Taslağı’nı Yayımladı (III. Bölüm)

Şubat 2009

Bu III. Bölüm’de, Taslak Kılavuz’daki en önemli yenilik olan dikey anlaşmalarda sıklıkla yer verilen dikey sınırlamalara ilişkin analiz ve örneklerin incelenmesine devam edilecektir.

Franchise Anlaşmaları

Franchise anlaşmaları, malların veya hizmetlerin dağıtımında kullanılacak olan, özellikle marka, işaret gibi fikri haklarla ve know-how’la ilgili lisanslar içerirler. Fikri hak veknow-how lisanslarına ek olarak franchise veren genellikle sözleşme süresinde franchise alana ticari ve teknik yardım sağlar. Bu unsurlar karşılığında franchise alan tarafından franchise verene bir franchise ücreti ödenir. Franchising, franchise verenin sınırlı bir yatırımla ürünleri için yeknesak bir dağıtım ağı kurmasını mümkün kılar. İş metodu ile ilgili hükümlere ek olarak franchise anlaşmaları genellikle dağıtılan ürünle ilgili olarak özellikle seçici dağıtım ve/veya rekabet etmeme ve/veya münhasır dağıtım veya bunların daha zayıf formlarıyla ilgili çeşitli dikey sınırlamaların bileşimlerini de içerir.

Know-how devrinin önemi arttıkça, dikey sınırlamanın muafiyet şartlarını karşılaması kolaylaşır. Franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili olarak rekabet etmeme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün franchise ağının ortak kimliğini ve prestijini korumak bakımından gerekli olduğu hallerde RKHK’nin 4. maddesinin kapsamı dışındadır. Böyle bir durumda, rekabet etmeme şartının süresi de, franchise anlaşmasının süresini aşmadığı takdirde 4. madde kapsamında bir sorun yaratmaz.

Tek Alıcıya Sağlama

Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü, Tebliğ’in 3/ I (h) maddesinde sağlayıcının, anlaşma konusu malları veya hizmetleri, kendi kullanımı veya yeniden satış amacıyla Türkiye içerisinde sadece bir alıcıya satmasına yönelik doğrudan veya dolaylı yükümlülük olarak tanımlanır.

Tek alıcıya sağlamada asıl rekabet riski diğer alıcılara pazarın kapatılmasıdır. Alıcının diğer alıcıların temin kaynağına girişini engelleyen tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirebilmesinin değerlendirilmesinde, üst satın alım pazarındaki pazar payının önemli olduğu açıktır. Bununla birlikte alıcının alt pazardaki konumu, bir rekabet sorununun ortaya çıkıp çıkmamasının değerlendirilmesinde önemli bir faktördür.

Bağlama

Sağlayıcının bir ürünün satışında farklı bir ürünün kendisinden veya kendi belirlediği bir başkasından satın alınması koşulu getirmesine bağlama denir. Birinci ürün bağlayan ürün diğeri ise bağlanan üründür. Bağlama yükümlülüğü hâkim durum söz konusu olduğu zaman RKHK’nin 6. maddesi kapsamında bir kötüye kullanma olarak nitelendirilebilir. RKHK’nin 4. maddesi, rakip sağlayıcılar arasında bir ürünün satışının farklı bir ürünün de satın alınmasına bağlandığı yatay anlaşmalara uygulanır. Bağlama ayrıca, bağlanan ürün açısından tek marka türü bir yükümlülüğe yol açmışsa, bu takdirde RKHK’nin 4. maddesi çerçevesinde bir dikey sınırlama da oluşturabilir. Kılavuz’da sadece bu son durum ele alınmaktadır.

Tavsiye Fiyatlar ve Maksimum Satış Fiyatının Belirlenmesi

Maksimum veya tavsiye fiyatlarda olası rekabet riski, öncelikle, maksimum ve tavsiye fiyatların yeniden satıcılar için odak noktası olarak çalışması ve yeniden satıcıların çoğunluğu veya tamamı tarafından bu fiyatlara uyulmasıdır. İkinci olarak, tavsiye ve maksimum fiyatların sağlayıcılar arasında işbirliğini kolaylaştırmasıdır.

Sağlayıcının pazar payının % 40’ı aşmadığı hallerde, ilgili bölümlerde vurgulandığı üzere tavsiye fiyat ve maksimum fiyat uygulaması grup muafiyeti kapsamı içinde değerlendirilir. Pazar payı eşiğinin aşılması ve grup muafiyetinin geri alınması ile ilgili bireysel olayların değerlendirilmesinde aşağıdaki açıklamalar yol gösterici olacaktır.

Özellikle dar oligopol pazarlarda, maksimum veya tavsiye fiyatın yayımlanması veya kullanılması uygulaması tercih edilen fiyat seviyesinde bilgi değişimini ve daha düşük fiyatların uygulanma olasılığını azaltarak sağlayıcılar arasında işbirliğini kolaylaştırabilir. Bu gibi etkilere yol açan maksimum veya tavsiye fiyatlar RKHK’nin 4. maddesini ihlal edebilir.

Diğer Dikey Sınırlamalar

Taslak Kılavuz’da doğrudan açıklaması yapılmamış diğer sınırlamalar ve bileşimleri de bulunabilir. Bu türdeki sınırlamalara ve bileşimlerine de, pazar üzerindeki etkileri ön planda tutularak yukarıda özetlenen genel ilkeler uygulanacaktır.