Rekabet Kurulu Para Cezaları Yönetmeliği Taslağı’nı Yayımladı

Ekim 2009

44054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (bundan böyle “RKHK” olarak anılacaktır) m. 16/f. 3hükmünde, RKHK’de yasaklanan davranışlarda bulunan teşebbüs ve teşebbüs birliklerine yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar para cezası verilebileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin diğer fıkralarında ise ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliği yönetici ve çalışanlarına uygulanacak para cezaları ile bunların hesaplanmasında dikkate alınacak unsurlar ele alınmaktadır. Aynı hükmün son fıkrasında, ilgili düzenlemelerin Rekabet Kurulu (bundan böyle “Kurul” olarak anılacaktır) tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği öngörülmüştür.

Kurul, yukarıdaki hükümler ışığında, RKHK’nin 4. ve 6. maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ve teşebbüs birlikleri ile bunların yönetici ve çalışanlarına, RKHK’nin 16. maddesinin 3. ve 4. fıkraları uyarınca verilecek para cezalarının tespitine ilişkin usul ve esasları düzenlemek üzere bir yönetmelik (bundan böyle “Ceza Yönetmeliği” olarak anılacaktır) hazırlanmasına karar vermiştir. Böylece Taslak Ceza Yönetmeliği (bundan böyle “Taslak Yönetmelik” olarak anılacaktır) ortaya çıkmıştır.

Kurul’un Taslak Yönetmelik ile ulaşmak istediği amaçlar şu şekilde özetlenebilir:
a) Cezalandırma sürecinde şeffaflık, nesnellik ve tutarlılık sağlanması,
b) Cezalar belirlenirken pişmanlık, işbirliği gibi unsurların dikkate alınması ve bunların teşvik edilmesi,
c) Para cezalarının özel ve genel caydırıcılığısağlayacak nitelikte olması.

Para Cezasının Belirlenmesi Usulü

Taslak Yönetmelik’in 4. maddesinde ifade edildiği üzere, teşebbüs ve teşebbüs birliklerineuygulanacak para cezası belirlenirken, ilk olarak, temel para cezası(Taslak Yönetmelik m. 5) hesaplanır. Temel para cezasının hesaplanmasının ardından, Taslak Yönetmelik m. 6 ve m. 7 çerçevesinde, ağırlaştırıcı, hafifletici ve diğer unsurlar göz önünde bulundurularak arttırma ve/veya indirme yapılır.

Hesaplanacak para cezası miktarı, ilgili teşebbüs ile teşebbüs birliğinin veya teşebbüs birliği üyelerinin nihai karar tarihinden bir önceki yıla ait cirosunun %10’unu (RKHK m. 16/f. 3’deki üst sınır) aşamaz. Kurul, bu sınırı aşan para cezalarını, ilgili teşebbüs ile teşebbüs birliği cirosunun %10’una indirecektir. Yöneticiler ve çalışanlara verilecek para cezasının üst sınırı ise teşebbüs, teşebbüs birliği veya teşebbüs birliğinin üyelerine verilen cezanın %5’i olarak saptanmıştır.

Teşebbüs ve Teşebbüs Birlikleri Bakımından Temel Para Cezasının Tespiti

Taslak Yönetmelik m. 5, temel para cezasının tespiti usulünü düzenler. Buna göre para cezası, ihlalin niteliği ve ihlalin süresi göz önünde bulundurularak hesaplanır. İlk olarak, ihlalin niteliğine göre, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliğinin, ihlalin son kez gerçekleştiği yıla ait cirosunun belirli bir yüzdesi esas alınır. Ardından, ihlalin süresine göre temel para cezası tespit edilir. Temel para cezasının belirlenmesinde;

  • Karteller için cironun%2’si,
  • Diğer ihlaller için cironun %1’i,
  • dikkate alınır.
  • İhlalin niteliğine göre belirlenen bu para cezası miktarı 1 yıldan uzun, 5 yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında arttırılacaktır. 5 yıldan uzun süren ihlallerde ise ceza bir katı oranında arttırılır.
  • Teşebbüs ve Teşebbüs Birlikleri Bakımından Ağırlaştırıcı ve Hafifletici Unsurlar
  • Taslak Yönetmelik m. 6’da para cezalarının ağırlaştırılacağı haller şöyle belirtilir:
  • Aynı veya benzer ihlalin tekrarı halinde para cezası, her bir tekrar için yarısından bir katına kadar arttırılır.
  • Soruşturma açılmasından sonra kartele devam edilmesi halinde para cezası, yarısından bir katına kadar arttırılır.
  • Verilen taahhütlere uyulmaması halinde para cezası yarısından bir katına kadar arttırılır.
  • Önaraştırma veya soruşturmaların engellenmesi, eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi, belge içeriklerinin değiştirilmesi veya ortadan kaldırılması gibi hallerde para cezası yarısı oranında arttırılır.
  • Diğer teşebbüslerin ihlale zorlanması gibi hallerde para cezası, dörtte bire kadar arttırılabilir.
  • Aynı madde para cezasının hafifletileceği halleri de şöyle sıralamıştır:
  • İhlalde kamu otoritelerinin teşvikinin veya diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması, zarar görenlere gönüllü olarak tazminat ödenmesi gibi hallerde (ispat yükü ilgili teşebbüse ait olmak kaydıyla) para cezası dörtte bir oranında indirilebilir.
  • Yürütülen bir soruşturmada Kurul’un varlığından haberdar olmadığı başka bir kartelin ortaya çıkarılmasının sağlanması durumunda para cezası dörtte bir oranında indirilir.
  • Kartel dışındaki ihlalleri gerçekleştiren teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin, ihlallerini kabul ederek aktif işbirliğinde bulunmaları halinde, para cezası %15 ile %25 arasında indirilir.

Yöneticilere ve Çalışanlara Uygulanacak Para Cezası

Taslak Yönetmelik m. 8 uyarınca, kartele taraf olduğu saptanan teşebbüs yöneticileri ve çalışanlarına, teşebbüse verilen cezanın %3’ü ile %5’i arasında para cezası verilir.

Kartellerin ortaya çıkarılması amacıyla Kurum ile aktif işbirliği yapan teşebbüs yöneticileri ve çalışanlarına, Pişmanlık Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde, para cezası uygulanmaz veya verilecek cezalarda indirim yapılır.

Kartele taraf olduğu saptanan teşebbüs yöneticileri ve çalışanlarına uygulanacak para cezası, ilgililerin ödeme gücü dikkate alınarak azaltılır. Bu esasa göre belirlenecek ceza yüz bin (100.000) Türk Lirası’ndan az olamaz. Ancak teşebbüse verilen para cezasının %5’inin on bin (10.000) Türk Lirası’ndan az olması halinde, Kurul, bu teşebbüs yöneticileri ve çalışanlarına ceza uygulamayabilir.