Sermaye Piyasası Mevzuatı Kapsamında Piyasa Bozucu Eylemler

Mart 2015

Giriş

Sermaye Piyasası Kurulu, makul ekonomik veya finansal bir nedenle açıklanamayan, borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak niteliğe sahip eylem ve işlemleri ve bu eylem ve işlemleri gerçekleştirenler hakkında uygulanacak yaptırımları belirlemek amacıyla Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği’ni, (VI-1.104.1) (“Tebliğ”) hazırlamış ve bu Tebliğ 21 Ocak 2014 tarihinde resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Tebliğ’de piyasa bozucu eylemler anlatılmış ve hangi hallerin piyasa bozucu eylem sayılmadığı belirlenmiştir.

İçsel Bilgi veya Sürekli Bilgilere İlişkin Piyasa Bozucu Eylemler

Sermaye piyasası mevzuatına uygun olarak kamuya gerekli açıklamaların yapılmasından önce içsel veya sürekli bilgiye sahip olan kişiler, bu bilgileri kamuya gerekli açıklamalar yapılana kadar korumakla yükümlüdürler. İçsel veya sürekli bilgiye sahip olan kişilerin, bu bilgileri kamuya açıklanmasından önce üçüncü kişilere iletmeleri ve doğrudan ya da dolaylı olarak bu bilgileri alan kişilerin de bunlara dayanarak sermaye piyasası işlemi yapmaları piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

İhraççılar tarafından düzenlenen finansal tablo ve raporlar ile bağımsız denetim raporlarının hazırlandığı hesap döneminin bitimini izleyen günden söz konusu tablo ve raporların mevzuata uygun şekilde kamuya açıklanmasına kadar geçen süre içerisinde, içsel veya sürekli bilgilere sahip olan kişilerin veya bu kişilerin eşleri, çocukları ya da aynı evde yaşadıkları kişilerin ilgili sermaye piyasası araçlarında işlem yapmaları piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

İçsel veya sürekli bilgilerin kesinleşmesinden, mevzuata uygun şekilde kamuya duyurulmasına kadar geçen süre içerisinde, içsel bilgi veya sürekli bilgilere sahip olan kişilerin veya söz konusu kişilerin eşleri, çocukları ya da aynı evde yaşadıkları kişilerin ilgili sermaye piyasası araçlarında işlem yapmaları yine piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

Emir veya İşlemlere İlişkin Piyasa Bozucu Eylemler

Tek başına ya da birlikte hareket ettikleri kişiler tarafından borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda gerçekleştirilen, sermaye piyasası araçlarının fiyatları, fiyat değişimleri, işlem hacimleri, işlem miktarları, işlem oranları, emir miktarları, emir oranları, emir iptal miktarları, emir iptal oranları veya emir gerçekleşme oranları gibi sermaye piyasalarının işleyişi veya sermaye piyasası araçlarının fiyatlarının belirlenmesiyle ilgili veriler dikkate alındığında önemli veya etkili kabul edilebilecek nitelikte;

a) Alım veya satım yapılması, hesap hareketi gerçekleştirilmesi, emir verilmesi, emir iptali veya emir değiştirilmesi,

b) Farklı fiyat kademelerine emir iletilmesi,

c) Bir dakikadan daha az zaman dilimlerinde piyasadaki en iyi alım fiyatına eşit veya piyasadaki en iyi alım fiyatından daha düşük fiyatlı satım emri ya da piyasadaki en iyi satım fiyatına eşit veya piyasadaki en iyi satım fiyatından daha yüksek fiyatlı alım emri iletmek şeklinde yön değiştiren emirler verilmesi,

d) Kendisi tarafından yine kendine veya karşılıklı işlemler gerçekleştirilmesi,

e) Açılış veya kapanış fiyatlarını etkilemeye yönelik işlemler yapılması,

f) Gün sonu veya vade sonu uzlaşma fiyatlarını etkilemeye yönelik işlemler gerçekleştirilmesi,

g) Fiyat yükseltici, fiyat düşürücü veya fiyatı sabit tutmaya yönelik işlemler yapılması,

h) Vadeli işlem ve opsiyon piyasasında bir sicile bağlı tüm hesaplar için ya da piyasa bazında belirlenen pozisyon limitlerinin geçilmesi,

i) Vadeli işlem ve opsiyon piyasasında, ilgili dayanak varlık piyasasında gerçekleştirilen işlemlerle aynı yönlü işlemler gerçekleştirilmesi

ve bunlara benzer işlemler yapılması suretiyle borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozan ya da sermaye piyasası araçlarının fiyatları, fiyat değişimleri, arz ve talepleri hakkında yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandıran veya adil ve dürüst işlem yapılmasını, piyasanın rekabetçi bir ortamda işleyişini ya da fiyatın doğru ve dürüst bir şekilde oluşmasını zorlaştıran ya da engelleyen eylem ve davranışlar piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

İletişim veya Haberleşme Yoluyla İşlenen Piyasa Bozucu Eylemler

Sermaye piyasası araçlarının fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikte veya bunlara etki edebilecek piyasa göstergelerine ilişkin olarak yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, haber vermek, özel durum açıklaması yapmak, yorum yapmak veya rapor hazırlamak, piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir. Burada belirlenen eylemlerin yalan, yanlış veya yanıltıcı olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler tarafından yayılması piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir (örn: yönetim kurulu üyesi, müdür, uzman vb kişiler).

Sermaye Piyasası Kurulu’nun özel durumların açıklanmasına ilişkin düzenlemeleri kapsamında açıklanması gereken ve sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki bilgilerin açıklanmaması da piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

Sermaye piyasası araçları hakkında gazete, televizyon, internet veya benzer nitelikte kitle iletişim araçları kullanarak yorum veya tavsiyede bulunduktan sonra, yorum veya tavsiyesini değiştirinceye kadar veya her halükarda 5 iş günü içerisinde, alım veya elinde tut tavsiyesi verdiği halde satmak ya da satım tavsiyesi verdiği halde almak piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilir.

Diğer Piyasa Bozucu Eylemler

Sermaye piyasası araçlarının fiyatını veya değerini etkileyebilecek büyüklükteki emirlerin yatırım kuruluşlarına, ilgili borsaya ve teşkilatlanmış diğer piyasalara iletilmesinden önce, yatırımcıların emir bilgilerine vakıf olarak emre konu olan sermaye piyasası aracında veya bu araçla ilgili diğer sermaye piyasası araçlarında emir verilmesi, verilen emrin değiştirilmesi ya da iptal edilmesi veya söz konusu emirlere ilişkin bilgilerin üçüncü şahıslara aktarılması piyasa bozucu eylemdir.

Noterce düzenlenmiş bir vekaletname olmaksızın borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda;

a) Bir başkasının hesabını kullanmak suretiyle bu hesap üzerinden emir iletmek, işlem yapmak veya hesap hareketi gerçekleştirmek,

b) Bir başkasına kendi hesabını kullandırmak suretiyle bu hesap üzerinden emir iletilmesi, işlem yapılması veya hesap hareketi gerçekleştirilmesine imkan sağlamak piyasa bozucu eylemdir.

Payları borsada işlem gören ortaklıkların herhangi bir 12 (on iki) aylık dönemde sermayesinin yüzde onunu (%10) veya fiili dolaşımdaki paylarının nominal değerinin yüzde ellisini (%50) aşan pay satışlarının yönetim kontrolüne sahip ortaklar tarafından borsada gerçekleştirilmesinin planlanması durumunda, ilgili ortaklar tarafından mevzuata uygun bir bilgi formunun düzenlenmesi ve bu formun satış öncesinde Sermaye Piyasası Kurulu’nca onaylanması zorunludur. Sermaye Piyasası Kurulu’nca onaylanmış bilgi formunun KAP’ta ilan edilmiş olması zorunludur. Pay Tebliği’nin, (VII-128.1) bu 27. maddesine ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun ilke kararlarına aykırı hareket edilmesi piyasa bozucu eylemdir.

Sermaye Piyasası Kurulu tarafından haklarında işlem yapma yasağı kararı alınmış kişilerin işlem yasaklısı oldukları dönemde kendi hesaplarından ya da başkalarının hesaplarını kullanarak borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem yapmaları piyasa bozucu eylemdir.

Hangi Haller Piyasa Bozucu Eylem Sayılmaz?

Aşağıdaki haller piyasa bozucu eylem sayılmaz:

  1. TCMB ya da yetkilendirilmiş başka bir resmî kurum veya bunlar adına hareket eden kişiler tarafından para, döviz kuru, kamu borç yönetim politikalarının uygulanması veya finansal istikrarın sağlanması amacıyla işlem yapılması,
  2. Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri kapsamında uygulanan geri alım programları, çalışanlara pay edindirme programları ya da ihraççı veya bağlı ortaklığının çalışanlarına yönelik diğer pay tahsis edilmesi,
  3. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlere ve piyasa yapıcılığına ilişkin düzenlemelerine uygun olarak icra edilmeleri kaydıyla, münhasıran bu araçların piyasa fiyatının önceden belirlenmiş bir süre için desteklenmesi amacıyla sermaye piyasası araçlarının alım veya satımının yapılması yahut emir verilmesi veya emir iptal edilmesi,
  4. Gazetecilerin basın meslek ilkeleri ve etiğine uygun olarak yürüttükleri mesleki faaliyetleri;

a) Haber veya yorumların yayımlanmış olmasından dolayı doğrudan veya dolaylı olarak haksız menfaat temin edilmemesi,

b) Haber veya yorumların bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı suçlarından herhangi birini işleyen şahıslarla anlaşmalı olarak ya da bu şahısların yönlendirmesiyle yayımlanmamış olması,

c) Haber veya yorumların yayımlanmasından önce ilgili sermaye piyasası aracında işlem yapılmaması veya bu hususların başkalarına aktarılmaması şartıyla piyasa bozucu eylem olarak değerlendirilmez.

Sonuç

Sermaye Piyasası Kurulu’nun çıkarmış olduğu bu Tebliğ ile borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozan ya da sermaye piyasası araçlarının fiyatını, yatırımcıların kararlarını etkileyen veya adil ve dürüst işlem yapılmasını ve rekabeti zorlaştıran veya engelleyen eylem ve davranışlar genel itibariyle Tebliğ’e alınarak piyasa bozucu eylemler, böylelikle yasal mevzuatta tanımlanmıştır.