Şirketin Kendi Paylarını İktisap Veya Rehin Olarak Kabul Etmesi

Ağustos 2011

Giriş

Bir şirketin kendi paylarını iktisap veya rehin olarak kabul etmesine ilişkin olarak 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecek olan Yeni Türk Ticaret Kanunu (“Yeni TTK”) yeni hükümler getirmektedir. Bu çerçevede Sermaye Piyasası Kurulu (“Kurul”) 11.08.2011 tarih ve 26/767 sayılı kararı ile ‘Payları İMKB’de İşlem Gören Şirketlerin Kendi Paylarını Satın Almaları Sırasında Uyacakları İlke ve Esaslar’ hakkındaki ilke kararında (“İlke Kararı”) değişiklikler yapmıştır.
Yeni TTK Madde 379
Yeni TTK madde 379 uyarınca, bir şirket kendi paylarını, esas veya çıkarılmış sermayesinin %10’unu aşan veya bir işlem sonunda aşacak olan miktarda, ivazlı olarak iktisap ve rehin olarak kabul edemez. Bu hüküm, bir üçüncü kişinin kendi adına, ancak şirket hesabına iktisap ya da rehin olarak kabul ettiği paylar için de geçerlidir.

Yukarıda belirtilen limit dahilinde, payların iktisap veya rehin olarak kabul edilebilmesi için, yönetim kurulu genel kurul tarafından yetkilendirmiş olmalıdır. Bu yetki en çok 5 (beş) yıl için geçerli olabilir. Bu yetkide, iktisap veya rehin olarak kabul edilecek payların itibarî değerleri belirtilir, toplam itibarî değerleriyle söz konusu edilecek paylara ödenebilecek bedelin alt ve üst sınırı gösterilir.

Ayrıca, iktisap edilecek payların bedelleri düşüldükten sonra, kalan şirket net aktifi (öz kaynak), en az esas veya çıkarılmış sermaye ile kanun ve esas sözleşme uyarınca dağıtılmasına izin verilmeyen yedek akçelerin toplamı kadar olmalıdır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, sadece, bedellerinin tümü ödenmiş bulunan paylar iktisap edilebilir.

Yukarıda belirlenenler, ana şirketin paylarının yavru şirket tarafından iktisabı hâlinde de uygulanır.

Yeni TTK madde 379 ayrıca, pay senetleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda (“İMKB”) işlem gören şirketler bakımından, Kurul’un şeffaflık ilkeleri ile fiyata ilişkin kurallar yönünden gerekli düzenlemeleri yapacağını belirtmiştir. Bu doğrultuda da Kurul, İlke Kararında gerekli değişiklikleri yapmıştır.

İlke Kararındaki Değişiklikler

Bu İlke Kararı ile sadece payları İMKB’de işlem gören aracı kurumlar ve yatırım ortaklıklarının değil payları İMKB’de işlem gören tüm şirketlerin kendi paylarını satın almaları durumunda uymaları gereken ilke ve esaslar belirlenmiştir.
Geri alımı yapılacak payların toplam nominal değeri (daha önce iktisap edilenler dahil) şirketin ödenmiş/çıkarılmış sermayesinin artık %20’sini değil %10’unu aşamayacaktır.

İktisap edilecek payların bedelleri düşüldükten sonra, kalan şirket net aktifi (özkaynak), en az ödenmiş/çıkarılmış sermaye ile kanun ve esas sözleşme uyarınca dağıtılmasına izin verilmeyen yedek akçelerin toplamı kadar olmalıdır.
İMKB’de yapılacak geri alımlara ilişkin olarak geri alım için ortaklıklarca her bir işlem günü için sadece bir aracı kurum kullanılacağına ilişkin kural kaldırılmıştır.

Şirketin iktisap ettiği kendi payları ile şirketin tam konsolidasyona tabi tuttuğu finansal duran varlıkları tarafından iktisap edilen ana şirket payları, ana şirketin genel kurulunun toplantı nisabının hesaplanmasında dikkate alınmaz. Bedelsiz payların iktisabı hariç, şirketin devraldığı kendi payları hiçbir pay sahipliği hakkı vermez. Tam konsolidasyona dahil edilen şirketlerin iktisap ettiği ana şirket paylarına ait oy hakları ile buna bağlı haklar donar.

Şirketin geri alım işlemleri ile ilgili olarak şirketin, geri alım programının uygulanmasına başlanılmadan en az 2 iş günü önce, programın başlayacağına ilişkin kamuyu bilgilendiren ve alımın hangi aracı kurum aracılığıyla yapılacağına ve bu işlem nedeniyle aracı kuruma ödenecek komisyonlara ilişkin bilgileri de içeren özel durum açıklamasına ilişkin kural kaldırılmıştır.

İlke Kararındaki Genel Hükümler

İlke Kararında değişmeyen hükümlere kısaca değinecek olursak;
(i) Geri alım işlemleri, genel kurul tarafından onaylanmış geri alım programı çerçevesinde ve azami 18 aylık bir süre için verilebilecek yetki dahilinde yönetim kurulu tarafından yapılır.
(ii) Geri alımı yapılacak paylar İMKB’de işlem gören nitelikte olmalıdır ve alımlar yalnızca İMKB’de gerçekleştirilmelidir.
(iii) Açılış seansı ve 1’inci seansın son 15 dakikası ile 2’nci seansın ilk ve son 15 dakikası içinde geri alım emri verilemez. Geri alım için verilen fiyat emri, mevcut fiyat tekliflerinden veya en son gerçekleşen satış fiyatından daha yüksek olamaz. Şirket tarafından bir günde geri alımı yapılacak toplam pay miktarı, payların son üç aydaki günlük işlem miktarı ortalamasının %25’ini geçemez. Bu kurallar İMKB’de yapılacak geri alımlara ilişkin borsa tarafından belirlenen işlem kurallarına ek olarak uygulanır.
(iv) Geri alınan paylar ile söz konusu paylar çerçevesinde edinilmiş bedelsiz paylar için azami elde tutma süresi 3 yılı aşmamak üzere şirket tarafından serbestçe belirlenebilir. Bu süre zarfında elden çıkarılmayan paylar sermaye azaltımı yapılmak suretiyle iptal edilir.
(v) Geri alınan paylar, 32 no’lu Türkiye Muhasebe Standardı çerçevesinde, bilançoda özkaynaklar altında bir indirim kalemi olarak izlenir ve finansal tablo dipnotlarında gerekli açıklamalar yapılır. Söz konusu payların elden çıkarılmasından kaynaklanan kazanç ve kayıplar gelir tablosu ile ilişkilendirilemez.
(vi) Geri alım işlemleri ile ilgili olarak;

  • Şirket yönetim kurulu, geri alımın amacını, geri alım için ayrılan fonun toplam tutarı ile kaynağını, geri alınabilecek azami pay sayısını, payların geri alınması için belirlenen alt ve üst fiyat limitlerini, alımlar için yetkilendirilen kişileri (tüzel kişi ve yetkilileri dahil), genel kuruldan talep edilecek yetki süresi ile söz konusu programın onaya sunulacağı genel kurul tarihini ve tamamlanmış en son geri alım programının özetini içeren bir geri alım programı hazırlar ve bu program onaya sunulacağı genel kurul tarihinden en az 15 gün önce şirket web sitesinde yayımlar ve böylece kamuya duyurur.
  • Genel kurul onayına sunulmuş geri alım programında genel kurul tarafından herhangi bir değişiklik yapılması durumunda değiştirilmiş geri alım programı genel kurul tarihini izleyen iş günü içerisinde yapılacak bir özel durum açıklaması ile kamuya duyurulur ve eşanlı olarak şirketin web sitesinde yayımlanır.
  • Şirket tarafından geri alım programı çerçevesinde gerçekleşen her bir işlem için, işlem tarihini izleyen iş günü içerisinde, işleme konu payların nominal tutarını, işlem fiyatını, sermayeye oranını, varsa bu paylara bağlı imtiyazları ve işlem tarihini içeren bir özel durum açıklaması yapılır.
  • Şirket tarafından, geri alım programının sona ermesini izleyen 5 iş günü içerisinde, geri alım programı çerçevesinde geri alınan paylardan iptal edilenler ve elde tutulanlar için ayrı ayrı belirtilmek suretiyle, bir pay için ödenmiş olan maksimum ve ortalama geri alım bedelini, geri alımın maliyetini, geri alınan toplam pay sayısını, bu payların sermayeye oranını, varsa bu paylara bağlı imtiyazları ve işlem tarihlerini içeren özel durum açıklaması yapılır. Geri alım programının özeti mahiyetindeki bu bilgiler ayrıca ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulur.
  • Onaylanmış geri alım programında sonradan genel kurul kararı ile değişiklik yapılması durumunda söz konusu değişiklikler, sebeplerini de içeren bir özel durum açıklaması ile kamuya duyurulur.

(vii) Geri alımı yapılan paylar sadece borsada satış yoluyla ve ancak açıklanan geri alım programı sona erdikten sonra elden çıkarılır. Geri alınan paylar çerçevesinde edinilmiş bedelsiz paylar için de aynı esaslar uygulanır.
(viii) Geri alınan payların elden çıkarılması halinde gerçekleşen her bir satış işlemi, işlem tarihini izleyen iş günü içerisinde şirket tarafından, işleme konu payların nominal tutarını, işlem fiyatını, sermayeye oranını, varsa bu paylara bağlı imtiyazları ve işlem tarihini içeren bir özel durum açıklaması yapılması suretiyle kamuya duyurulur.
(ix) Geri alım işlemini müteakip dönemlerde, ilgili paylar elden çıkarılıncaya kadar, yatırım ortaklıkları için hesaplanan birim pay değeri, toplam pay sayısından geri alınan payların çıkarılması sonucunda bulunacak tedavüldeki pay sayısı esas alınarak hesaplanır.
(x) Şirketlerce açıklanması ertelenmiş içsel bilgiler olması durumunda veya pay fiyatını etkilemesi muhtemel özel durumların varlığı halinde herhangi bir alım veya satım işlemi yapılmaz.
(xi) Makul gerekçelerin varlığı halinde yönetim kurulu genel kurulun yetkilendirmeye ilişkin kararı olmadan da geri alım yapabilir. Bu kapsamda yapılacak geri alımlara ilişkin olarak;

  • Geri alım işlemlerine başlanmasından en az 2 iş günü önce şirket tarafından yapılacak bir özel durum açıklaması ile geri alım yapılacağı hususu, söz konusu geri alımın sebep ve amacı, alınması planlanan pay miktarı ve ödenecek maksimum tutar kamuya duyurulur.
  • İşlem tarihini izleyen iş günü içerisinde, geri alınan payların nominal tutarını, işlem fiyatını, sermayeye oranını, varsa bu paylara bağlı imtiyazları ve işlem tarihini içeren bir özel durum açıklaması yapılarak gerçekleşen alımlar kamuya duyurulur.
  • Yönetim kurulu tarafından ayrıca, geri alımın sebep ve amacı, geri alınan payların işlem tarihi, nominal tutarı, işlem fiyatı, geri alımın maliyeti, sermayeye oranı ve varsa bu paylara bağlı imtiyazlar hakkında ilk genel kurulda bilgi verilir.

(xii) Esas sermaye sisteminde olan şirketler tarafından sermaye artırımına ilişkin genel kurul kararının alındığı tarihten, kayıtlı sermaye sisteminde olan şirketler tarafından ise sermaye artırımına ilişkin yönetim kurulu kararının alındığı tarihten sermaye artırım işlemlerinin sona erdiği tarihe kadar geri alım işlemi yapılamaz.

Sonuç

Yukarıdakilere uygun olarak, İMKB’de işlem gören şirketler İlke Kararında belirtilen kurallara uymak durumundadırlar. İlke Kararında yapılan değişikliklerle Yeni TTK’da yer alan hükümler uyumluluk sağlamış ve böylece karışıklık giderilmiştir.