Ercüment Erdem Prof. Dr. H. Ercüment Erdem

Spor Tahkim Mahkemesi Kuralları

Mart 2015

Giriş

Spor Tahkim Mahkemesi (“CAS”) spor ile bağlantılı uyuşmazlıkların arabuluculuk veya tahkim yöntemleriyle çözümünü amaçlayan, bağımsız bir kuruluştur. Sportif Uyuşmazlıkların Çözümünde Görev Alan Organların Statüsü (“Statü”) madde S1’de Uluslararası Spor Tahkim Konseyi (“Konsey”) ile CAS adı altında iki organ düzenlenir. Her iki organın da merkezi İsviçre, Lozan’dır. CAS’ın yönetimi ve finansmanı Konsey’e aittir.

CAS spor uyuşmazlıklarının özgün karakterine cevap verecek şekilde kendi Yargılama Kurallarını (“Kurallar”)[1] düzenlemiştir. Statü’nün S12 maddesi uyarınca CAS, spor uyuşmazlıklarını hakem heyetleri oluşturarak çözümler. Hakem heyetleri çözmekle yükümlü oldukları uyuşmazlıkları bu Kurallar çerçevesinde inceler. Hakem heyetlerinin temel üç görevi; uyuşmazlıkları ilk derece hakem mahkemesi olarak çözümlemek; federasyonların, birliklerin ve diğer sportif kuruluşların statülerinde veya ilgili bir sözleşmede öngörüldüğü hallerde söz konusu federasyon, birlik veya diğer sportif kuruluş uyuşmazlıklarını çözümlemek ve arabuluculuk yöntimi ile uyuşmazlıkları çözümlemektir[2].

CAS’ın Yapısı

CAS iki daireye ayrılır; İlk Derece Tahkim Dairesi ve Temyiz Tahkim Dairesi. Dairelerin örgütlenmesi ve yapısı Statü’nün S20 maddesinde düzenlenir. Madde S20 uyarınca, İlk Derece Tahkim Dairesi ilk derece yargılamasına tabi uyuşmazlıkları çözüme bağlar; Temyiz Mahkemesi ise federasyonların, birliklerin ve diğer sportif kuruluşların kararları ile ilgili uyuşmazlıkları çözümlemeye yetkilidir. Madde R47 uyarınca CAS Sekretaryası ilgili uyuşmazlığı yetkili daireye gönderir.

İlk Derece Tahkim Dairesi

Bir uyuşmazlığın İlk Derece Tahkim Dairesi eliyle çözülebilmesi için uyuşmazlığın spor ile ilgili olması ve CAS tarafından uyuşmazlığın çözülmesini isteyen tarafların bu doğrultuda bir anlaşmaya varmış olmaları gerekir. Bu anlaşma bir tahkim şartı, tahkim anlaşması yoluyla yapılabilir veya bir statüde CAS’a atıf yapan bir maddeden kaynaklanabilir.

Uyuşmazlığın Niteliği

Bir uyuşmazlığın CAS’a götürülmesinde aranan en temel koşul, uyuşmazlığın spor ile olan bağlantısıdır. Bu koşula Statü’nün S1, S3 ve S12 gibi çeşitli maddelerinde yer verilir.

Kuralların R27. maddesi “ Bu uyuşmazlıklar, sporla ilgili ilkesel sorunlar hakkında olabileceği gibi, sporun gelişmesi veya uygulanması ve genel olarak sporu ilgilendiren her türlü faaliyetin yerine getirilmesi dolayısıyla ortaya çıkan parasal veya diğer çıkarlarla ilgili de olabilir” şeklinde bir düzenleme içerir. CAS bugüne kadar verdiği hiçbir kararında uyuşmazlığın sporla ilişkili olmadığı gerekçesiyle yetkisizlik karar vermemiştir[3]. Taraf sıfatları, tarafın sporcu veya federasyon oluşu, uyuşmazlığın spor ile ilişkisinin saptanmasında rol oynamaz.

Tahkim Anlaşması

Tahkim anlaşmasına uygulanacak koşullar tahkim yeri hukukuna göre belirlenir. Yukarıda da belirtildiği gibi Kurallar madde R28 açık bir şekilde CAS’ın merkezinin Lozan, İsviçre’de oluşunu düzenler. Bu düzenleme aynı zamanda Lex arbitri yani tahkime uygulanacak hukukun da İsviçre hukuku olduğuna işaret eder. Geçerli bir tahkim anlaşmasından söz edilebilmesi için tarafların İsviçre hukukuna uymaları gerekir. Tahkim iki kanun ile düzenlenmiştir; tarafların mutat meskeninin veya yerleşim yerinin İsviçre’de olmadığı durumlarda uygulanacak olan 1987 tarihli Federal Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (“İMÖHUK”) ile diğer durumlarda uygulama bulan İsviçre Hukuk Muhakemeleri Kanunu (“İHMK”).

İMÖHUK madde 178/III uyarınca “ Tahkim anlaşması yazılı, telgraf, teleks, faks veya bir belge ile ispat edilebilecek diğer bir iletişim aracı ile yapılmalıdır”. İHMK madde 358 göre ise “Tahkim anlaşması yazılı veya bir belge ile ispat edilebilecek başka bir formda yapılmalıdır.” İsviçre hukukundaki düzenlemelerden tahkim anlaşmasının yazılı veya bir belge ile ispat edilebilecek şekilde yapılması gerektiği anlaşılır.

Esasa Uygulanacak Hukuk

Kurallar madde R45’te düzenlenen genel kurala göre, taraflar uygulanacak hukuku belirlemekte özgürdür; tarafların hukuku belirleyemediği durumlarda İsviçre hukuku uygulanır. Taraflar hakem heyetini özel olarak yetkilendirdikleri halde, uygulanacak hukuk hakem heyeti tarafından hakkaniyete göre de belirlenebilir. Uyuşmazlığın futbol ile ilgili olduğu birçok durumda tarafların aralarındaki anlaşma FIFA Kurallarının uyuşmazlığa uygulanacağı yönünde düzenleme içerir. Bu durumlarda hakem heyeti birincil olarak FIFA Kurallarını ve tamamlayıcı olarak ise İsviçre Hukukunu uygular[4].

Kullanılacak Dil

Kurallar Madde R29’da yargılamaya uygulanacak dil olarak İngilizce ile Fransızca öngörülür. R29 uyarınca, taraflar İngilizce veya Fransızca arasında seçim yapma özgürlüğüne sahiptir. Tarafların bu belirlemeyi yapmadıkları hallerde, hakem heyeti başkanı veya Daire Başkanı kullanılacak dili belirler. Hakem heyetinin veya CAS Sekretaryasının onayına tabi olarak taraflar yargılamanın başka bir dilde yapılmasını talep edebilirler.

Hakemler

Hakemlerin tarafsızlığı ve nitelikleri Kuralların R33 maddesinde düzenlenir. Hakem belirlerken dikkat edilmesi gereken nokta Konsey tarafından oluşturulan listedir. Taraflar ancak hakemlik için aranan niteliklere sahip olan ve listede yer alan hakemler arasından seçim yapabilir. 2012 yılında Kurallarda yapılan değişiklik ile madde R40.2 uyarınca, taraflara yapacakları hakem seçiminde listeden seçim yapma zorunluğu getirildi. Doktrinde kapalı liste sistemine karşıt ve taraf görüşler vardır. Lehe görüşler, tarafların hakemin CAS ve spor uyuşmazlıklarına ilişkin sahip olduğu yetkinliğe ve tecrübeye duydukları güveni sağlamlaştırdığı yönündedir. Karşı görüşler ise, ilgili spor uyuşmazlığı ve CAS uygulamasında bilgili ve tecrübeli bir hakemi tarafların belirleme yetkinliğine sahip olduğunu, bunun için bir kapalı listenin gerekli olmadığını savunur[5].

Hakemler reddedilebilir ve bir hakemin atanabilmesi için Daire tarafından onaylanması gerekir. Hakem heyeti oluşturulduğu zaman, dava dosyası hakemlere gönderilir.

Tahkim Başvurusu ve Cevap

Tahkim yargılamasının başlaması için davacının Kurallar Madde R38 uyarınca tahkim başvurusu hazırlaması gerekir. Söz konusu başvuru CAS Sekretaryasına iletilir ve genel olarak, davalılara ilişkin bilgileri; olayların, iddiaların kısa bir özetini, tahkim sözleşmesini, tek bir hakemin mi yoksa üç hakemden oluşan heyetin mi tercih edildiği dâhil olmak üzere hakemlere ilişkin bilgileri içerir. Tahkim başvurusunda davacı çoğunlukla CAS’ın yetkisine ilişkin hususlara değinir; uyuşmazlığa ilişkin detaylı bilgiye yer verilmez.

Başvuruyu takiben CAS Sekretaryası tarafları organize ederek esasa uygulanacak hukuk ile davalının cevabını teslim edeceği tarihe ilişkin belirlemeleri yapar. Davalının hazırlayacağı cevap Kurallar R39’da düzenlenir ve savunmaların özetini, eğer varsa yetkiye ilişkin itirazları ve yine varsa karşı dava taleplerini içerir.

Kurallar R39 uyarınca başvurusu yapılacak uyuşmazlığın derdest başka bir uyuşmazlık ile davaya konu olaylar açısından benzerlik taşıdığı durumlarda, Hakem Heyeti Başkanı veya Daire Başkanı tarafların da onayını alarak iki davanın birleştirilmesine karar verebilir.

Yargılama

Kurallar madde R44 uyarınca, yargılamanın yazılı ve sözlü aşaması vardır. R44 kapsamında taraflar bir dava dilekçesi, bir cevap dilekçesi ile gerekli görüldüğü durumlarda replik ve düplik (“Dilekçeler”) sunar. Taraflar aynı zamanda dava ve cevap dilekçelerinde daha önce sunmadıkları talepleri ekleyebilirler. Yargılamanın bu aşamasından sonra taraflar yeni ek talepler ileri süremezler.

Tarafların dilekçelerinde delillerini de sunmaları önemlidir. Söz konusu delillere dava ve cevap dilekçesinde yer verilir. Taraflar dilekçeleri takiben ancak karşılıklı anlaşma veya hakem heyetinin onayı ile ek deliller sunabilir.

Tarafların tanık veya uzman göstermek istediği durumlarda, tanık veya uzmanlarının isimlerinin ve özet beyanlarının dava ve cevap dilekçelerinde yer alması gerekir.

CAS’ın sözlü aşamasını oluşturan duruşmanın yapılması ise zorunlu değildir. Kurallar madde 44.2 uyarınca Hakem Heyetinin sunulan bilgileri yeterli bulduğu durumlarda, tarafların da onayına tabi olarak, duruşma yapılmamasına karar verilebilir. Madde 44.2, tek bir duruşma yapılmasını, bu duruşmada tüm sözlü savunmaların, tanık ve uzman beyanlarının dinleneceğini düzenler. Davalının savunması en son dinlenir. Hakem heyeti başkanı dilerse telekonferans veya video konferans yöntemiyle duruşma yapabilir. Duruşma tamamlandıktan sonra taraflar ek yazılı savunma yapamazlar, hakem heyeti aksini kararlaştırabilir.

Kurallar kapsamında yürütülen yargılama gizlidir, taraflar, hakemler veya CAS tarafından üçüncü kişilere açıklanamaz.

Hızlandırılmış Yargılama

Taraflar hızlandırılmış yargılamanın uygulanmasını tercih edebilir; Daire veya hakem heyeti tarafların onayını alarak yargılamanın hızlandırılmış bir şekilde ilerlemesine karar verebilir. Spor uyuşmazlıklarının niteliği sebebiyle birçok davada taraflar uyuşmazlığın hızlandırılmış yargılamaya tabi olmasını kararlaştırabilir, taraflar tahkim anlaşmalarında dahi uyuşmazlığa, hızlandırılmış yargılamanın uygulanacağını kararlaştırabilirler. Kurallar hızlandırılmış yargılamanın ne şekilde yürütüleceğine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler içermez. Daire usule karar verir ve tarafların itiraz ettiği durumlarda belirlemeyi Hakem Heyetine bırakır. Birçok dava da hızlandırılmış yargılama; kısa teslim tarihleri ve bir tur dilekçe teatisi içerir. Fakat uyuşmazlığın niteliği farklı bir yaklaşımı haklı kılabilir.

Karar

Karar, çoğunlukla alınır veya çoğunluğun olmadığı durumlarda hakem heyeti başkanı tek başına karar verebilir. Karar yazılı olmalıdır, tarih, imza ve aksi kararlaştırılmadığı takdirde gerekçe içermelidir. Karar şekli olarak CAS’ın denetimine tabidir. Ayrık görüşler CAS tarafından dikkate alınmaz ve tebliğ edilmez.

Karar tarafları bağlar ve kesindir. Bunun yanı sıra Madde R47 uyarınca CAS tarafından birinci derece mahkemesi olarak verilen bir karar CAS’ta temyiz edilebilir.

Taraflar veya Daire aksini kararlaştırmadığı takdirde, kararlar kamuya açık değildir.

Sonuç

Kurallar, tarafların CAS’a atıf yapan yazılı bir tahkim anlaşması yaptığı durumlarda, spor uyuşmazlıklarının çözümüne yönelik düzenlemeler içerir. CAS uygulaması çerçevesinde uyuşmazlıkları hızlandırılmış bir yargılama kapsamında çözmek önem taşır. Tarafların hakem belirlerken başvurmakla yükümlü olduğu kapalı liste sistemi, hakemlerin deneyim ve uzmanlığına verilen öneme işaret eder. CAS uygulamasında hızlı yargılamaya verilen önemin sonucu olarak, taraflar tek tur Dilekçe sunar, replik ve düplik ancak gerekli hallerde sunulabilir. Tahkim yargılamasına uygulanacak hukuk, lex arbitri; İsviçre hukukudur. Davanın esasına uygulanacak hukuk öncelikli olarak taraflarca belirlenir, söz konusu belirlemenin yapılamadığı durumlarda Hakem Heyeti İsviçre hukukunu uygular. CAS’ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararlara karşı CAS’ta temyiz yolu açıktır.



[1] Bakınız: http://www.tas-cas.org/en/arbitration/code-procedural-rules.html.

[2] Bakınız: http://www.tas-cas.org/en/icas/code-statutes-of-icas-and-cas.html.

[3] Reeb Matthieu, Le role du Tribunal Arbitral du Sport (TAS), in, Sports und Recht, Zürich, Basel, Schulthess, 2004, s. 134; Sternheimer William/Le Lay Herve, Arbitrages ordinaires pouvant être soumis au Tribunal Arbitral du Sport, Bulletin, 2012/I, s. 49.

[5] Kocasakal Özdemir Hatice, Sportif Uyuşmazlıkların Tahkim Yoluyla Çözümü ve Spor Tahkim Mahkemesi, İstanbul, 2013, s. 248 vd.