Ercüment Erdem Prof. Dr. H. Ercüment Erdem

Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Sermaye Azaltımı

Ağustos 2014

Genel

Sermaye azaltımı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun (“TTK”) 473-475 maddelerinde düzenlenir. Bir anonim şirketin sermayesi (i) sermayenin bir kısmını pay sahiplerine iade etmek ve (ii) şirket zararını kapamak amacıyla azaltılabilir.

Bunun yanı sıra sermaye azaltımı, azaltılan kısmın yerine bedelleri tamamen ödenecek yeni paylar çıkarmak suretiyle sermaye artırımı ile eş zamanlı olarak da yapılabilir.

Sermaye azaltımı yapılabilmesi için esas sözleşmenin tadil edilmesi gereklidir. Yönetim kurulu söz konusu sermaye azaltımına ilişkin bir tadil metni hazırlar.

Sermaye azaltımı kararı genel kurulun yetkisindedir. TTK m. 408/1, a’ya göre, söz konusu yetki genel kurulun devredilmez yetkileri arasında yer alır.

Yönetim Kurulu sermaye azaltımının amacını, kapsamını ve yöntemini içeren bir rapor hazırlayarak, genel kurula sunar. Bu rapor sermaye azaltımı kararı ile birlikte tescil ve ilan edilir.

Sermaye azaltımında azaltılacak miktara ilişkin çeşitli sınırlamalar öngörülür. TTK m. 332 uyarınca, tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan sermayeyi ifade eden esas sermaye elli bin Türk Lirasından ve kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi yüz bin Türk Lirasından aşağı olamaz. Sermaye bu maddede belirtilen parasal sınırlardan aşağıda bir değerde azaltılamaz. Sermaye azaltımı pay sahiplerinden bazılarının pay senetlerinin iptal edilmesi yolu ile veya genel kurul tarafından öngörülen orandan payların nominal değerinin azaltılması suretiyle yapılabilir. Her iki yöntemde de pay senetleri şirkete geri verilir.

TTK m. 475 uyarınca sermaye azaltımının ticaret siciline tescili için gerekli belgeler ibraz edilmelidir.

Sermayenin bir Kısmının Pay Sahiplerine İade Edilmesi Amacıyla Sermayenin Azaltılması

Genel kurul, şirket sermayesinin şirketin ihtiyacından fazla olduğu veya sermayenin bir kısmının kullanılmadığı durumlarda sermayenin azaltılarak, azaltılan tutarın pay sahiplerine iade edilmesine karar verebilir.

Yönetim kurulu sermaye azaltımının amacını, kapsamını ve yöntemini içeren ayrıntılı bir rapor hazırlar. Şirket denetçisi ise şirketin aktiflerinin alacaklıların alacaklarını ve haklarını karşıladığını gösteren bir rapor düzenler. Her iki rapor da yönetim kurulu tarafından genel kurulun onayına sunulur. Sermaye azaltımına ilişkin kararın onaylanması sonucu, sermaye azaltımının amacını ve yöntemini içeren rapor tescil ve ilan edilir.

Genel kurulun sermaye azaltımı kararı, yedi günlük aralıklarla üç defa yönetim kurulu tarafından ilan edilir. İlan esas sözleşmenin ilgili maddesine uygun olarak yapılır. Anonim şirketin TTK m. 397/4 uyarınca denetime tabi tutulduğu durumlarda, ilan şirketin internet sitesinde de yayınlanır. Söz konusu ilanda alacaklılara, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesindeki üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde, alacaklarını bildirerek bunların ödenmesini veya teminat altına alınmasını isteyebilecekleri belirtilir.

Sermaye azaltımı kararının yerine getirilebilmesi için, muaccel ve ödenebilir alacakların ödenmesi veya teminat altına alınması gerekir. Burada göz önüne alınması gereken nokta yönetim kurulunun ibraz ettiği raporda, şirket aktiflerinin alacaklıların alacak ve haklarını karşılayacak yeterli miktarda olduğunun saptandığı hallerde alacaklıların teminat taleplerinin haklı ve makul olması gerektiğidir.

Alacaklıların taleplerinin karşılanmadığı veya temin edilmediği durumlarda, alacaklılar sermaye azaltımına ilişkin genel kurul kararının iptalini kararın ilanından itibaren iki yıl içinde talep edebilirler.

Şirket Zararını Kapamak Amacıyla Yapılan Sermaye Azaltımı

Sermaye bazı durumlarda zararları veya bilanço açıklarını kapamak amacıyla azaltılabilir. Sermayenin bu amaç doğrultusunda azaltılabilmesi için belirtilen şartların yerine getirilmesi gerekir: zarar gerçek bir zarar olmalıdır ve şirket sermayesinin 2/3’ünü kaybetmelidir, diğer bir deyişle, şirket borca batık olmalıdır. Şirket sermaye azaltımından sonra borçlarını aktifleriyle karşılayabilecek bir duruma gelmelidir ve bu durum bir yönetim kurulu kararı ile belirlenmelidir. Sermaye bilanço açığı kadar azaltılmalı ve bu miktar aşılmamalıdır.

TTK m. 474/2 uyarınca, şirketin zararını kapamak amacıyla sermaye azaltımı yapılması halinde, yönetim kurulu, alacaklılara çağrı yapmaktan ve bunların haklarının ödenmesinden veya teminat altına alınmasından vazgeçebilir. Bu nedenle, alacaklılara çağrı burada uygulama bulmaz. Yukarıda açıklanan genel kurallar bu tip sermaye azaltımına da uygulanır.

TTK Uyarınca Sermaye Azaltımına Uygulanacak Nisaplar

TTK m. 421/3 uyarınca, sermaye azaltımı kararı sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. TTK m. 421/3’de düzenlenen nisaplara ilk toplantıda ulaşılamadığı takdirde izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır.

Sonuç

TTK’ya göre sermaye azaltımı, sermayenin bir kısmının pay sahiplerine iade edilmesi ve şirket zararının karşılanması amacıyla yapılabilir. Bir anonim şirket aynı zamanda, sermayesini azaltırken eş zamanlı sermaye artırımı da yapabilir. Her iki tip sermaye azaltımında da yönetim kurulu yapılacak sermaye azaltımının amacını, kapsamını ve yöntemini içeren bir rapor hazırlayarak, bu raporu genel kurula sunar. Denetçi raporunun şirketin aktiflerinin alacaklıların alacak ve haklarını karşılayabilecek durumda olduğunu göstermesi önemli bir noktadır. Sermaye azaltımı türleri arasındaki belirgin bir fark ise, şirketin zararını karşılamak amacıyla sermaye azaltımı yaptığı durumlarda, yönetim kurulunun alacaklılara çağrı yapılmasından ve bunların haklarının ödenmesinden veya teminat altına alınmasından vazgeçebilmesidir.