Ercüment Erdem Av. Ece Özsü

Türkiye Futbol Federasyonu Uyuşmazlık Çözüm Kurulu: Yapısı, Yetkisi, Başvuru İnceleme Usulü

Nisan 2019

Giriş

Futbol faaliyetine ilişkin olarak kulüpler, futbolcular, teknik adamlar, menajerler arasında akdedilen sözleşmelerden (“futbol sözleşmeleri”) kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü usulü 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu (“TFF Kuruluş Kanunu”), Türkiye Futbol Federasyonu tarafından çıkarılan TFF Statüsü ve Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı (“UÇK Talimatı”) ile düzenlenir.

Buna göre futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü için TFF nezdinde oluşturulan ulusal sportif yargı mekanizması iki aşamalıdır: Taraflar ilk derece hukuk kurulu olarak öncelikle Türkiye Futbol Federasyonu Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’na (“UÇK”), UÇK’nın kararına karşı ise itiraz mercii olarak Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu’na (“Tahkim Kurulu”) başvurabilmektedirler. Çalışma kapsamında ilk derece sportif yargı mercii olan UÇK incelenecektir.

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ve Yapısı

UÇK 2007 yılında[1] TFF bünyesinde sportif mali ve idari uyuşmazlıkların çözümü için oluşturulmuş bir kurul olup[2], TFF Kuruluş Kanunu’nun 5. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca, TFF’nin ilk derece hukuk kurullarından birisidir.[3] UÇK Kulüpler, futbolcular, teknik adamlar, menajerler arasında imzalanan sözleşmelerden doğan futbolla ilgili tüm uyuşmazlıkları, taraflarının başvurusu üzerine inceler ve karara bağlar.

UÇK, TFF Yönetim Kurulunca belirlenen beş kişilik Başkanlar Kurulu ve hakemlerden oluşur. Hakem Listesinde yer alacak kişilerin Kulüpler Birliği Vakfı, Profesyonel Futbolcular Derneği ve Türkiye Futbol Antrenörleri Derneği tarafından bildirilmesi ve TFF Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmeleri gereklidir.[4]

Uyuşmazlıklar tarafların Hakem Listesi’nden seçeceği birer hakem ve bu hakemlerin Başkanlar Kurulu üyelerinden seçeceği bir başkan olmak üzere toplam 3 hakem tarafından incelenir. Bu nedenle UÇK yargılaması, kapalı hakem seçimine dayalı bir hakem sistemi olarak nitelendirilir.[5]

TFF Kuruluş Kanunu, TFF Statüsü ve UÇK Talimatı’nda hakemlerin ve ilk derece kurul üyelerinin görevlerinde tarafsız ve bağımsız oldukları ifade edilmiştir[6]. Bununla birlikte UÇK Hakem Listesinde yer alan hakemlere TFF Yönetim Kurulu tarafından onay verilmesi ve Hakem Heyetine başkanlık edecek hakemin içerisinden seçildiği Başkanlar Kurulu üyelerinin yine TFF Yönetim Kurulu tarafından seçilmesi, UÇK’nın tarafsızlığı ve bağımsızlığı çerçevesinde sıkça tartışılmaktadır.[7]

Son olarak UÇK’nın idari işlerinin yürütülmesi, UÇK önüne gelen uyuşmazlıkların ilgili başkan ve hakemlere sunulması için TFF Yönetim Kurulu tarafından koordinatör(ler) görevlendirir. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu koordinatörleri, Başkanlar Kurulu’na bağlı olarak çalışır. TFF Yönetim Kurulu, ayrıca UÇK Başkanlığının önerisi üzerine, sekreterlik hizmetinin karşılanması için yeterli sayıda sekreter belirler.[8]

UÇK’nın Yargı Yetkisi

2011-2019 Yılları Arasındaki Düzenlemeler Uyarınca UÇK’nın Yargı Yetkisi

UÇK, kurulduğu 2007 yılından 2009 yılına kadar süreçte mülga 3813 sayılı Kanun[9] uyarınca futbolla ilgili sözleşmelerden doğan her türlü uyuşmazlığı tarafların başvurusu üzerine münhasıran incelemek ile görevli olup, zorunlu tahkim kurulu olarak görev yapmaktaydı. 2009 yılında yürürlüğe giren TFF Kanunda ise UÇK’nın görevleri ve yetkisi konusunda herhangi bir düzenleme yapılmamış, bu konuda inisiyatif TFF’ye bırakılmıştı.

2011 yılında Anayasa’nın 59. Maddesinde yapılan değişiklik[10] doğrultusunda UÇK’nın yetkisin yer aldığı TFF Statüsü’nün 55. ve 56. Maddeleri değiştirilmiş ve UÇK hem ihtiyari hem de zorunlu tahkim kurulu olarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda taraflar UÇK’nın yetkisini kabul edip etmemekte serbest bırakılmışlar (ihtiyari tahkim), ancak sportif cezalar ve yetiştirme tazminatına ilişkin uyuşmazlıklarda UÇK’nın yetkisi münhasır kılınmıştı (zorunlu tahkim). 

2011-2015 yılları arasında futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda ihtiyari tahkim mercii olan UÇK, TFF Genel Kurulunun 25.6.2015 tarihli Genel Kurul Kararı ile TFF Statüsü’nün 55. Ve 56. Maddelerinin değiştirilmesi neticesinde futbol sözleşmelerinden kaynaklanan ihtilaflara bakmaya “münhasıran” görevli ve yetkili kılınmıştır. Bu doğrultuda 2015 yılından itibaren UÇK, futbol sözleşmelerinden kaynaklanan ihtilaflarda 2011 öncesi dönemde olduğu gibi tekrar zorunlu tahkim mercii olmuş ve aşağıda detaylıca bahsedilecek olan Anayasa Mahkemesinin 18.01.2018 tarih 2017/136 E. 2018/7 K. sayılı kararı’na (“Anayasa Mahkemesi Kararı”) değin bu şekilde görev yapmıştır.[11]

Anayasa Mahkemesi Kararı

TFF’nin ilk derece hukuk kurullarının sıralandığı TFF Kuruluş Kanunu’nun 5. Maddesinin 2. Fıkrası şu hükmü ihtiva eder: “İlk derece hukuk kurulları kulüp lisansı ile ilgili kararlar almaya veya bu Kanun, TFF Statüsü, TFF’nin diğer talimat ve düzenlemeleri ile diğer yetkili TFF kurul ve organları tarafından alınacak kararlara ilişkin olarak çıkacak ihtilaflarda karar vermeye münhasıran yetkilidir.” Bu düzenleme Anayasa Mahkemesi’nin 18.01.2018 tarih 2017/136 E. 2018/7 K. sayılı kararı ile iptal edilmiştir.[12] İptal kararına konu itiraz, anılan hükmün anayasaya aykırılığı iddiası ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin 18. Hukuk dairesi tarafından yapılmış olup, anayasaya aykırılık iddiasının temelini ise TFF Kuruluş Kanunu’nun 5. Maddesinin 2 numaralı fıkrasının Anayasa’nın 9., 10., 11., 36., 59., ve 142., hükümlerine aykırı olduğu hususunu oluşturur.

TFF’nin ilk derece kurullarından olan UÇK’nın da münhasır yetkisini de ortadan kaldıran Anayasa Mahkemesi Kararı ile

 “Anayasa’nın 59. maddesinde spor federasyonlarının yalnızca spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı zorunlu tahkim yoluna başvurulabileceği ve tahkim kurulu kararlarına karşı yargı merciine başvurulamayacağı öngörülmesine rağmen, itiraz konusu kanun hükmünde böyle bir ayrım yapılmaksızın ilgili mevzuat ile TFF kurul ve organlarının kararlarına ilişkin olarak çıkacak tüm uyuşmazlıklar bakımından ilk derece hukuk kurullarının münhasıran karar vermekle yetkili kılınması ve ilk derece hukuk kurullarının kararlarına karşı yargı yoluna başvurulmasının engellenmesi, Anayasa’nın 59. maddesinde yer alan düzenlemeyle bağdaşmadığı gibi ilgililerin mahkemeye erişim hakkını ortadan kaldırmakta ve hak arama hürriyetinin özüne dokunmakta olduğu.”[13]

şeklindeki gerekçelerle TFF Kanunu’nun 5. Maddesinin 2. Fıkrası iptal edilmiştir.

Ayrıca iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

Anayasa Mahkemesi Kararı Doğrultusunda 2019 Yılında Yapılan Düzenlemeler Uyarınca UÇK’nın Yargı Yetkisi

UÇK’nın yargı yetkisi, 25.06.2015 tarihli TFF Genel Kurul kararı ile değişik TFF Statüsü m. 56 ve UÇK Talimatı m.2’de düzenlenir. Yukarıda bahsi geçen Anayasa Mahkemesi Kararı’nın 02.03.2018 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra, UÇK’nın yetkisini düzenleyen ve TFF tarafından çıkarılan tüm talimat ve düzenlemelerin yeniden ele alınarak değiştirilmesi gerekiyordu.  Bu doğrultuda, aşağıda açıklanacağı üzere UÇK Talimatı’nda değişiklik yapılmış ancak UÇK’nın münhasır yetkisini düzenleyen TFF Statüsü’nde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.[14]

UÇK Talimatı, Anayasa Mahkemesi Kararı’nın Resmi Gazete’de yayımlanmasından yaklaşık 11 ay sonra TFF Yönetim Kurulu’nun, 16.02.2019 tarih ve 109 sayılı toplantısında aldığı kararla 02.03.2019 tarihinde yürürlüğe girmek üzere değiştirilmiştir. Bu kapsamda UÇK’nın yargı yetkisinde konu bakımından ikili bir ayrıma gidilmiştir: Kulüpler, futbolcular, teknik adamlar ve futbol menajerleri; aralarındaki futbolla ilgili her türlü sözleşmeden doğan ihtilafların çözümü için UÇK’nın yetkisini kabul edip etmemekte serbest bırakılmışlardır. Bununla birlikte, UÇK Talimatı’nın 02.03.2019 tarihi ile yürürlüğe girmiş olan değişik 2. Madde hükmünün 2. fıkrasında sportif cezalarla, yetiştirme tazminatına ilişkin ihtilafların münhasıran Uyuşmazlık Çözüm Kurulu önünde çözüleceği öngörülmüştür.[15]

Ayrıca yetkiye ilişkin olarak UÇK Talimatı’na iki adet geçici madde eklenmiştir. Yeni Talimatın yürürlüğe girdiği 02.03.2019 tarihinden önce UÇK önünde açılmış dosyalar bakımından UÇK’nın münhasıran yetkili olduğu düzenlenmiştir.[16] Bu şekilde halihazırda UÇK nezdinde derdest olan dosyalar bakımından yetki konusunun tartışmalı hale gelmesi engellenmiştir.

UÇK Talimatı’nın Geçici 2. Maddesinde ise 02.03.2019 tarihinden önce imzalanan sözleşmelerle ilgili uyuşmazlıklarda, uyuşmazlığın 02.03.2019 tarihinden sonra UÇK’nın önüne getirilmesi halinde davalı tarafa, dilekçenin kendisine tebliğinden itibaren yedi (7) gün içinde UÇK’nın yetkisine itiraz etme hakkı tanınmıştır. Bu durumda Davacı tarafın yatırdığı başvuru ve hakem ücretinin, maktu ücret düşülerek ilgili tarafa iade edileceği belirtilmiştir. Davalı tarafın UÇK’nın yetkisine itiraz etmemesi halinde ise UÇK’nın ihtiyari yetkisinin kabul etmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır.[17]

Başvuru, İnceleme Usulü ve Karar

UÇK’ya yapılacak başvurular yazılı olarak yapılır. Başvuru sahibinin, başvuru ücretini yatırdığına dair ödeme makbuzunu dilekçesine eklemesi zorunludur zira ücreti yatırılmamış başvurular UÇK tarafından dikkate alınmaz.[18]

UÇK Koordinatörlüğü, bir başvuruyu teslim aldıktan sonra UÇK Talimatı’nın 6. Maddesinde belirtilen zorunlu unsurların dilekçede bulunup bulunmadığı hususunda bir ön inceleme yapar, herhangi bir eksiklik bulunmuyor ise dosya Başkanlar Kurulu’na tevdi edilir. Hakem ücretlerinin de davacı tarafından yatırılmasının ardından dava dilekçesi ve ekleri davalı tarafa tebliğ edilir. Davalı tarafın hakemini de seçmek suretiyle davacının dilekçesine karşı cevaplarını UÇK’ya sunmak için, dilekçenin kendisine tebliğinden itibaren 7 günlük süresi vardır.

UÇK nezdinde uyuşmazlıklar, tarafların seçeceği veya seçilmiş sayılacağı iki hakem ile Başkanlar Kurulu’ndan bir Başkan’dan oluşan üç kişilik Hakem Heyeti tarafından incelenip karara bağlanır. Kararlar, TFF Kanunu TFF Statüsü, TFF Talimat ve Düzenlemeleri ile FIFA ve UEFA kurallarını esas alarak Türk maddi hukukuna göre karar verilir.[19]

Hakem Heyeti, uyuşmazlıkta haklı olan tarafın varsa vekili için, resmi ücret tarifesine göre Asliye Mahkemelerinde takip edilen davalar için uygulanan maktu avukatlık ücreti kadar vekâlet ücretine hükmeder.

Hakem Heyeti, gerekçeli kararlarını Hakem Heyeti oluşumu tarihinden itibaren en geç dört ay içinde vermek zorundadır. Haklı sebeplerin varlığı halinde Hakem Heyeti bu sürenin birer aylık dönemler halinde uzatılmasına karar verebilir.[20]

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Hakem Heyeti tarafından verilen kararlar, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde Tahkim Kurulu’na itiraz edilmemesi ya da itiraz üzerine verilen Tahkim Kurulu kararı ile kesinleşir.[21]

Sonuç

Futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı yerine sportif yargıya başvurulması ve tahkim yolunun tercih edilmesinin nedenleri; uyuşmazlıkların çözümünde yeknesak bir sistemin uygulanması, uyuşmazlıkların futbolun ve futbol hukukunun içerisinde yer alan uzman kişilerce kısa süre içerisinde çözümlenmesi, kararların kesin, hızlı ve icra edilebilir nitelikte olması olduğu kabul edilir.

Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesinde yer aldığı üzere tahkim kurumunun adli yargıya alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu olduğu düşünüldüğünde, UÇK’nın yetkisi bakımından futbol sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için UÇK’ya başvuru zorunlu olmaktan çıkarılmış olması ve tarafların iradelerine dayalı olarak ihtiyari tahkim kurulu olarak görevlendirilmiş olması yerinde olmuştur.

Sportif cezalar ve yetiştirme tazminatına ilişkin ihtilaflar konusunda ise UÇK’nın zorunlu tahkim kurulu olarak görev yapacak olması şeklindeki düzenleme ile UÇK’nın yetkisi ile ilgili olarak 2011 ile 2015 yılları arasındaki düzenlemeye geri dönülmüştür. Böylelikle spor hukukuna özgü anılan konularda çıkacak kararların yeknesak olması sağlanmaya çalışılmıştır.

[1] UÇK ilk kez 2007 yılında, 3813 sayılı mülga Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu’nunda 5719 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile kurulmuştur (Nuray Ekşi, Spor Tahkim Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul, 2015, s. 246).

[2] 2007 yılından, yani UÇK oluşturulmadan önce futbol sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar TFF Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanmaktaydı.

[3] TFF Kanunu’nun 5. Maddesi uyarınca TFF’nin ilk derece hukuk kurulları şunlardır: Disiplin kurulları (İl Disiplin Kurulları, Profesyonel Futbol Disiplin Kurulu, Amatör Futbol Disiplin Kurulu), Kulüp               Lisans Kurulu, Etik Kurulu.

[4] TFF Statüsü m.55 ve UÇK Talimatı m. 3.

[5] Ümit Orhan, Av. Kısmet Erkiner Armağanı Spor Hukuku Yazıları, İstanbul Barosu Yayınları, 2014,     s. 230

[6] TFF Kanunu m.5(6), TFF Statüsü m. 54(4), UÇK Talimatı m.3/6

[7] Hatice Kocasakal, Sportif Uyuşmazlıkların Tahkim Yoluyla Çözümü ve CAS, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2013, s.106-108;

[8] UÇK Talimatı m.5

[9] 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanun, 5894 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile mülga olmuştur.

[10] 2011 yılında yapılan değişiklik ile Anayasa’nın 59. Maddesine “Spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesin olup bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.” Hükmünü havi 2. fıkra eklenmiştir.

[11] UÇK’nın kuruluşu olan 2007 yılından, 18.01.2018 tarihli Anayasa Mahkemesi Kararı’na kadarki dönem içerisinde UÇK’nın Oluşumu, Hakem Listesinde yer almak için gerekli olan şartları, görevleri ve ihtiyari tahkim kurulu ve zorunlu tahkim kurulu fonksiyonlarını değişen mevuzat hakkında incelenmesi hakkında detaylı bilgi için bkz. Nuray Ekşi, Spor Tahkim Hukuku s. 246 vd.;  UÇK’nın  2015-2019 yılları arasındaki yetkisine  ilişkin düzenlemeler hakkındaki eleştiri için bkz. Şeref Ertaş –  Hasan Petek, Spor Hukuku, Yetkin Yayınları, 2017, s. 516

[12] RG, No. 30348, 2 Mart 2018, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180302-13.pdf (Erişim tarihi: 23.04.2019).

[13] Anayasa Mahkemesi Kararı, No. 2017/136 E. 2018/7 K. ,18.01.2018; para. 23

[14] TFF Statüsü Madde 56 (25.06.2015 tarihli Genel Kurul kararı ile değişik):

1)Uyuşmazlık Çözüm Kurulu.
a) Kulüpler, 
b) Kulüpler ile futbolcular, profesyonel teknik adamlar, antrenörler, futbol menajerleri, futbol menajerleri ile futbolcular, profesyonel teknik adamlar, antrenörler, arasında sözleşmeden doğan futbolla ilgili tüm uyuşmazlıkları, taraflarının başvurusu üzerine münhasıran görevli ve yetkili olarak inceler ve karara bağlar. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Hakem Heyeti tarafından verilen kararlar, Tahkim Kurulu’na itiraz edilmemesi ya da itiraz üzerine verilen Tahkim Kurulu kararı ile kesinleşir.” 

[15] UÇK Talimatı 2019, m. 2

[16] UÇK Talimatı 2019, Geçici Madde 1

[17] UÇK Talimatı 2019, Geçici Madde 2

[18] UÇK Talimatı m.6

[19] UÇK Talimatı m.17

[20] UÇK Talimatı m.12

[21] UÇK Talimatı m.13