Ercüment Erdem Prof. Dr. H. Ercüment Erdem

Türkiye Varlık Fonu

Şubat 2017

6741 Sayılı Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun[1] (“6741 Sayılı Kanun”) uyarınca Varlık Fonu’nun amacı, sermaye piyasalarında araç çeşitliliği ve derinliğine katkı sağlamak, yurtiçinde kamuya ait olan varlıkları ekonomiye kazandırmak, dış kaynak temin etmek, stratejik, büyük ölçekli yatırımlara iştirak etmektir. Bu ayki makalemizde, Varlık Fonu’nun kuruluşu ve özellikleri incelenecektir.

Genel Olarak

Varlık Fonu, 6741 Sayılı Kanun ile verilen yetkiye dayanılarak, Varlık Fonu Anonim Şirketi (“Şirket”) tarafından kuruldu. Şirket’in yapısı ve işleyişine ilişkin usul ve esaslar, 2016/9429 Sayılı Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Yapısına ve İşleyişine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar[2] ile kabul edildi.

6741 Sayılı Kanun uyarınca, Varlık Fonu ve bu fona bağlı alt fonları kuran ve yöneten Şirket, Başbakanlığa bağlı ve özel hukuk hükümlerine tabidir (m. 2/1).

Şirket’in Kuruluşu, Faaliyet Konusu ve Yönetimi

6741 Sayılı Kanun ile, Varlık Fonu ve bu fona bağlı alt fonları kurmak ve yönetmek üzere Şirket’in kurulması, yönetimi ve faaliyetlerine ilişkin esaslar düzenlenir. Şirket’in elli milyon Türk Lirası olan kuruluş sermayesi Özelleştirme Fonu’ndan karşılanır. Tamamı ödenmiş olan bu sermayeyi temsil eden paylar Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na aittir. Paylar nama yazılıdır.

6741 Sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca Varlık Fonu ile Varlık Fonu’na bağlı alt fonlar, Şirket tarafından kurulur. 6741 Sayılı Kanun’un 3/1. maddesi kapsamında Varlık Fonu İçtüzüğü’nün ticaret siciline tescili ile Varlık Fonu kurulur. Ayrıca gerek görülmesi hâlinde Varlık Fonu’na bağlı alt fonlar kurulabilir. Bu fonların kuruluşu, yapısı, işleyişi, yönetimi ve yapacağı işlemler Varlık Fonu İçtüzüğü ile Şirket esas sözleşmesi hükümleri dâhilinde belirlenir.

Şirket’in 26 Ağustos 2016 tarihi itibarı ile kurulduğu, 7 Kasım 2016 tarihinde resen tescil ve 15 Kasım 2016 tarih ve 9198 Sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edildi. Şirket’in esas sözleşmesi de, 22 Aralık 2016 tarihinde tescil ve 28 Aralık 2016 tarih ve 9229 Sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edildi

6741 Sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca Şirket, stratejik yatırım planında belirtilen hedefler ile likidite, yatırım, risk ve getiri tercihlerini dikkate alarak, aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilir:

  • Yerli ve yabancı şirketlerin paylarının, Türkiye’de ve yurt dışında kurulan ihraççılara ait payların ve borçlanma araçlarının, kıymetli madenler ve emtiaya dayalı olarak ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının, fon katılma paylarının, türev araçlarının, kira sertifikalarının, gayrimenkul sertifikalarının, özel tasarlanmış yabancı yatırım araçlarının ve diğer araçların alım satımı,
  • Her türlü para piyasası işlemleri,
  • Gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı haklar ile her türlü gayri maddi hakların değerlendirilmesi,
  • Her türlü proje geliştirme, projeye dayalı kaynak yaratma, dış proje kredisi sağlama ve diğer yöntemlerle kaynak temini işlemleri,
  • Her türlü ticari ve finansal faaliyetlerinin ulusal ve uluslararası birincil ve ikincil piyasalarda gerçekleştirilmesi, Şirket tarafından ulusal yatırımlar ile uluslararası alanlarda diğer devletler ve/veya yabancı şirketlerce yapılacak yatırımlara iştirak edilmesi.

6741 Sayılı Kanun’un 2/7. maddesi uyarınca Şirket’in yönetim kurulu en az beş kişiden oluşur. Yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile genel müdürü, Başbakan tarafından atanır. Yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile genel müdürün ekonomi, finans, hukuk, maliye ve bankacılık alanlarından en az birinde beş yıldan az olmamak üzere tecrübe sahibi olmaları aranır.

Varlık Fonu’nun Kaynakları ve Varlık Fonu’na Devredilen Varlık ve Haklar

6741 Sayılı Kanun’un 4. maddesinde Varlık Fonu’nun kaynakları sayma suretiyle belirlenir ve bu kaynaklar dışında Varlık Fonu’na gerek iç ve gerekse dış piyasalardan finansman sağlanması olanağı tanınır. Varlık Fonu’nun kaynakları arasında, Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından özelleştirme kapsam ve programında bulunan ve Varlık Fonu’na devrine karar verilen kuruluş ve varlıklar ile Özelleştirme Fonu’ndan Türkiye Varlık Fonu’na aktarılmasına karar verilen nakit fazlası, kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufu altında bulunan ihtiyaç fazlası gelir, kaynak ve varlıklardan, Bakanlar Kurulu tarafından Varlık Fonu’na aktarılmasına veya Şirket tarafından yönetilmesine karar verilen gelirler gibi kaynaklar yer alır. Bu kapsamda, Bakanlar Kurulu Kararıyla Hazine’nin Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı gibi belirli şirketlerdeki hisselerinin tamamı veya belirli bir kısmı, Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü kuruluşları ve üzerinde turizm tesislerinin de bulunduğu bazı taşınmazlar Varlık Fonu’na aktarıldı[3].

Finansman sağlanırken Türkiye Varlık Fonu portföyü üzerinde teminat, rehin, kefalet ve ipotek kurulabilir.

6741 Sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca Varlık Fonu’na devredilen varlıklar ve haklar ile Şirket tarafından gerçekleştirilen faaliyetler sonucunda elde edilen tescile tabi olabilen diğer her türlü değer ilgili siciline veya kütüğüne “Varlık Fonu” adına tescil edilir. Varlık Fonu’nun bu tescil işlemleriyle sınırlı olarak tüzel kişiliği vardır. Bu nedenle Varlık Fonun tüzel kişiliği sınırlıdır.

Varlık Fonu’nun Denetimi

Şirket, Şirket tarafından kurulacak diğer şirketler, Varlık Fonu ve Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonlar, bağımsız denetime tabidir. İlaveten, bağımsız denetimden geçmiş yıllık mali tabloları ile faaliyetleri, Başbakan tarafından görevlendirilecek denetim elemanları tarafından bağımsız denetim standartları çerçevesinde denetlenir. Denetim sonucunda hazırlanacak rapor her yıl Haziran ayı sonuna kadar Bakanlar Kurulu’na sunulur.

Şirket, Şirket tarafından kurulacak diğer şirketler, Türkiye Varlık Fonu ve Türkiye Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonların bir önceki yıla ait mali tabloları ile faaliyetleri, her yıl Ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından hazırlanan denetim raporları üzerinden görüşülerek denetlenir.

Varlık Fonu’nun Malvarlığının Haczi ve Rehni

6741 Sayılı Kanun’un 7. maddesinde Varlık Fonu’nun malvarlığının haczi ve rehni düzenlenir. Buna göre, Türkiye Varlık Fonunun mal varlığı ile Şirket’e yönetilmek üzere devredilen varlık ve haklar, Şirket’in malvarlığından ayrıdır. Türkiye Varlık Fonu’nun malvarlığı, Türkiye Varlık Fonu hesabına olması şartıyla para ve sermaye piyasalarından finansman temin etmek dâhil Türkiye Varlık Fonu ve alt fonların yapmaya yetkili olduğu faaliyetlere ilişkin iş ve işlemler haricinde teminat gösterilemez ve rehnedilemez, başka bir amaçla tasarruf edilemez, kamu alacaklarının tahsili amacı da dâhil olmak üzere haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir konulamaz ve iflas masasına dâhil edilemez. Şirket’in üçüncü kişilere olan borçları ve yükümlülükleri ile Türkiye Varlık Fonunun aynı üçüncü kişilerden olan alacakları birbirlerine karşı mahsup edilemez.

Bu düzenleme ile, Varlık Fonu’nun malvarlığının güvence altına alındığı ve bu malvarlığının Şirket’in malvarlığından ayrı tutulduğu anlaşılır.

Varlık Fonu’na İlişkin Muafiyet ve İstisnalar

6741 Sayılı Kanun’un 8. maddesinde Şirket ve Varlık Fonu ile Şirket tarafından kurulacak şirketler ve alt fonlar için çeşitli muafiyet ve istisnalar tanımlanır. Bunlara örnek olarak ilgili Kanun’da belirtilen koşullarla, gelir vergisi, 29 Mayıs 1981 tarihli ve 17354 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınan bazı vergiler, ve kuruluş ve tescil işlemleri ile esas sözleşmesinin tescil ve ilan işlemleri de dâhil olmak üzere Şirket’in faaliyeti kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili damga vergisi verilebilir. İlaveten Şirket, Varlık Fonu ve Şirket tarafından kurulacak şirketler ve alt fonlar, KİT’ler de dâhil, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan veya özel kanunla kurulan kamu kurum, kuruluş ve ortaklıklarına uygulanan mevzuat, uygulama ve kısıtlamalara tabi değildir.

Sonuç

Varlık Fonu’nun kurulması, temel olarak kamuya ait olan varlıkları ekonomiye kazandırmak ve büyük ölçekli yatırımlara finansman sağlamak amacını taşır. Hazine’ye ait olan önemli malvarlığı değerlerinin, yakın zamanda Varlık Fonu’na aktarıldığı görüldü. Varlık Fonu, fona aktarılan malvarlığının tesciliyle sınırlı olarak tüzel kişiliğe sahiptir. Varlık Fonu’nun malvarlığı, fonun yapmaya yetkili olduğu faaliyetlere ilişkin iş ve işlemler haricinde teminat gösterilememesi ile koruma altındadır. Varlık Fonu’nun denetimi için de, Hazine denetimi dışında özel bir denetim sistemi öngörülür.

[1] RG, 26 Ağustos 2016, S. 29813.

[2] RG, 9 Kasım 2016 , Ş. 29883 .

[3] 24 Ocak 2017 tarihli ve 2017/9756 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; RG, 5 Şubat 2017, S. 29970 (Mükerrer).