Varlığa Veya İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler

Kasım 2014

Genel Olarak

Türk Medeni Kanunu (“MK”) m. 970-972 kapsamında, taşınmaz rehni karşılığı kredi veren finansal kuruluşlarının küçük yatırımları toplamak suretiyle projelere finansman sağlamalarını kolaylaştırmak için teminatlı kredi alacaklarını karşılık göstermek suretiyle tahvil çıkarabilmeleri mümkündür[1]. Bu sayede, kredi alacaklısı finansal kuruluş rehin ile teminat altına alınmış kredi alacaklarını karşılık göstererek tahvil çıkarabilir. Finansal kuruluş, yatırımcılara çıkaracağı tahvilin teminatı olarak bu rehinli alacakları gösterir ve bu şekilde pazarlamaya çıkar.

MK m. 970 uyarınca, taşınmaz rehni karşılığında ödünç verme işiyle uğraşmak üzere yetkili kurumdan izin alan kuruluşlar, özel bir rehin sözleşmesi ve teslim yükümlülüğü olmasa bile, taşınmaz rehniyle güvence altına alınmış alacakları ile cari işlerinden doğan alacaklarını karşılık göstererek rehinli tahvil çıkarabilirler.

MK m. 971’e göre alacaklılar, rehinli tahvillerin öngörülen zamandan önce, diğer bir deyişle, itfa planından önce ödenmesini isteyemezler. Buradaki esas neden, kredi kuruluşunun vermiş olduğu kredinin belirli bir ödeme planına bağlanması nedeniyle rehinli tahvilin de o itfa planına bağlı kalmasıdır.

Tahviller hamiline veya nama yazılı olarak çıkarılır ve hamiline yazılı kuponları bulunur.

MK m. 972 uyarınca, tahvil çıkaracaklar ile tahvil çıkarmaya ilişkin koşullar ve tahvili çıkarma izni vermeye yetkili kurumlar özel kanunla belirlenir. Bu kapsamda, Sermaye Piyasası Kurulu önemli tebliğler çıkarmıştır.

Sermaye Piyasası Kurulu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”) kapsamında, III-58.1, Varlığa veya İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği’ni (“Tebliğ”) çıkararak varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin esas ve koşulları kapsamında düzenleme getirmiştir.

Tebliğ kapsamında ipoteğe dayalı menkul kıymetler ile varlığa dayalı menkul kıymetler aşağıda kısaca ele anlatılacaktır.

Varlığa ve İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler (“VİDMK”)

Tebliğ’de, ipoteğe dayalı menkul kıymetler, konut finansmanı fonunun veya ipotek finansmanı kuruluşunun devralacağı varlıklar karşılık gösterilerek ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymet olarak tanımlanmıştır.

Varlığa dayalı menkul kıymetler de, varlık finansmanı fonunun veya ipotek finansmanı kuruluşunun devralacağı varlıklar karşılık gösterilerek ihraç edilen menkul kıymetlerdir.

İhracın fon tarafından yapılacak olması halinde, varlığa dayalı menkul kıymet ihracı için varlık finansmanı fonu, ipoteğe dayalı menkul kıymet ihracı için konut finansmanı fonu kurulmalıdır. Finansal kiralama şirketleri ve finansman şirketleri tarafından kurulan fonlar yalnızca kurucularının aktiflerindeki varlıkları devralmak suretiyle VİDMK ihraç edebilir. Banka, ipotek finansmanı ve geniş yetkili aracı kurum tarafından kurulan fonlar kurucularının yanı sıra diğer kaynak kuruluşların aktiflerindeki varlıkları devralmak suretiyle VİDMK ihraç edebilirler.

Fon Türkiye’de süreli veya süresiz olarak kurulur. Fon, VİDMK ihracı amacı dışında kurulamaz ve kullanılamaz.

Fon malvarlığı, ihraç edilen VİDMK itfa edilinceye kadar, başka bir amaçla tasarruf edilemez. Bu kural, kurucunun yönetiminin veya denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi halinde de geçerlidir. Fon malvarlığı, kamu alacaklarının tahsili amacı da dâhil olmak üzere haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir konulamaz ve iflas masasına dâhil edilemez.

Fon malvarlığı, fon hesabına olması ve fon içtüzüğünde hüküm bulunması şartıyla kredi almak, türev işlemleri veya fon adına taraf olunan benzer nitelikteki işlemlerde bulunmak haricinde teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

Varlık finansmanı fonunun portföyüne aşağıdakiler dahil edilebilir;

  1. Bankaların ve finansman şirketlerinin, tüketici kredileri ile ticari kredilerinden kaynaklanan alacakları,
  2. 6361 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan finansal kiralama sözleşmelerinden doğan alacaklar,
  3. T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığının gayrimenkul satışından kaynaklanan taksitli ve sözleşmeye bağlanmış alacakları,
  4. Finansal kuruluşlar hariç mal ve hizmet üretimi faaliyetinde bulunan anonim ortaklıkların müşterilerine yaptıkları faturalı satışlardan kaynaklanan senede veya teminata bağlanmış ticari alacakları,
  5. Fon portföyünde yer alan varlıklardan elde edilen nakdin değerlendirilmesi amacına yönelik olarak yapılan üç aydan kısa vadeli mevduat, katılım hesabı, ters repo işlemleri, para piyasası fonları, kısa vadeli borçlanma araçları fonları ve Takasbank Para Piyasası işlemleri,
  6. Varlıkların fonun toplam yükümlülüklerini aşan kısmı, hizmet sözleşmesi ile belirlenecek oran veya miktarda bu amaçla oluşturulacak yedek hesaplara aktarılabilir. Bu kapsamda yer alan yedek hesaplardaki varlıklar,
  7. Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülecek sermaye piyasası araçları dışındaki varlıklar.

Konut finansmanı fonunun portföyüne ise aşağıdakiler dahil edilebilir;

  1. Bankaların ve finansman şirketlerinin, ilgili sicilde ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış, SPKn’nin 57 nci maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konut finansmanından kaynaklanan alacakları,
  2. SPKn’nin 57 nci maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konut finansmanından kaynaklanmak kaydıyla, 6361 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan finansal kiralama sözleşmelerinden doğan alacaklar,
  3. Bankaların, finansal kiralama şirketleri ve finansman şirketlerinin ilgili sicilde ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış ticari kredi ve alacakları,
  4. T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığının konut satışından kaynaklanan taksitli ve sözleşmeye bağlanmış alacakları,
  5. Varlık finansmanı fonunun portföyünde olan ve yukarıda (5), (6) ve (7)’de yer alan kapsamdaki varlıklar,
  6. Türev araçlardan kaynaklanan haklar ve yükümlülükler.

Fon kuruluş izin başvurusu ile VİDMK ihracına ilişkin izahname veya ihraç belgesi onay başvurusunun birlikte değerlendirilmesi esastır. Ancak kurucu tarafından talep edilmesi halinde söz konusu başvurular ayrı ayrı değerlendirilir. Bu başvurulara Sermaye Piyasası Kurulu’nun belirlediği başvuru belgeleri eklenir.

VİDMK ihracını takiben yatırımcılardan toplanan paralarla fon portföyü oluşturulur.

Sonuç

MK m. 970-972, belirli nitelikteki finansal kuruluşlara rehinli tahvil çıkarma olanağı sağlamıştır. Bu kapsamda, Tebliğ ile VİDMK ihraç edilebilmesinin esas ve şartları düzenlenmiş ve böylelikle önemli bir finansman kaynağı yaratılmıştır.



[1] OĞUZMAN, Kemal; SELİÇİ, Özer; OKTAY ÖZDEMİR, Saibe, Eşya Hukuku, İstanbul 2013, s.1039.