Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizinde Harç Meselesi

Aralık 2011

Yabancı hakem kararlarının tenfizinde alınacak karar ve ilam harcı meselesi, uygulamada sorun yaratan bir konudur. Özellikle, Ulusal Yargı Ağı Projesi (“UYAP”) uyarınca tenfiz davaları bakımından maktu harç alınmasına rağmen, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun (“Harçlar Kanunu”) 3. maddesinde hakem kararlarının tenfizinde kararın mahiyetine göre karar ve ilam harcının alınacağının düzenlenmesi, nispi harca tabi bir uyuşmazlık bakımından verilen hakem kararlarının tenfizinde de nispi harç alınması sonucunu doğurmakta, dolayısıyla karışıklıklara yol açmaktadır.

Genel Olarak

Yabancı hakem kararlarının tenfizinde alınacak karar ve ilam harcının belirlenmesi konusunda, tenfiz yargılamasında yapılacak incelemenin niteliği önem taşır. Bu nedenle, tenfiz yargılamasının niteliği kısaca ele alınacaktır.

Tenfiz yargılaması sırasında tenfiz hâkimi, esasa ilişkin bir inceleme yapmayıp, yalnızca tenfiz şartlarının ve tenfiz engellerinin mevcut olup olmadığını inceler. Bu konu, doktrinde “révision au fond” yasağı olarak da anılır. Hakem kararının esasına girilip bir de tenfiz hâkimi tarafından denetime tutulması, taraflarca tahkime başvurulmasındaki amacı tamamen ortadan kaldıracaktır. Bu nedenle, révision au fond yasağı, yabancı hakem kararlarının tenfizine hâkim olan temel ilkeler arasındadır.

Gerçekten de taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkları tahkim yoluyla çözmeyi tercih etmek suretiyle, bu konudaki yetkiyi yerel mahkemelere değil, hakemlere tanımış olmaktadır. Hakemler tarafından verilen kararların tenfiz hâkimi tarafından içerik veya hukuka uygunluk bakımından incelenmesi, tarafların tahkim yargılaması yönünde yaptıkları tercihin dikkate alınmaması anlamına gelecektir.

Bu doğrultuda, tenfiz davaları bakımından alınacak harcın da, yukarıdaki açıklamalarımız doğrultusunda ele alınması yerinde olacaktır.

Harçlar Kanunu’nun İlgili Maddelerinin İncelenmesi

Yabancı hakem kararlarının tenfizi bakımından alınacak harçlar, Harçlar Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenir. İlgili maddenin birinci fıkrası uyarınca, hakem kararlarının tenfizinde, hakem kararının mahiyetine göre karar ve ilam harcı alınır. Yine aynı maddenin ikinci fıkrasında da, yabancı hakem kararları ile, kanun gereğince tahkim yolu ile çözülmesi zorunlu olan dâvalardan da aynı suretle harç alınacağı düzenlenir.

Karar ve ilam harçları, Harçlar Kanunu’na ekli bulunan 1 Sayılı Tarife’de düzenlenir. İlgili tarifenin nispi harçları düzenleyen III/1 başlığı uyarınca, “konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi halinde”, hüküm altına alınan anlaşmazlık konusu değer üzerinden binde 59,4 oranında nispi harç alınmaktadır. Maktu harç ise, 1 Sayılı Tarife’nin III/2 başlığı altında düzenlenir. İlgili düzenlemeye göre, nispi harç alınacağı düzenlenen haller dışında kalan davalarda, maktu harç alınacaktır.

Görüldüğü gibi, Harçlar Kanunu’na ekli 1 Sayılı Tarife’de, “konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi halinde” nispi harç alınacağı, açıkça düzenlenmektedir. Ancak, tenfiz davalarında, esasa ilişkin bir karar verilmeyip, yalnızca tenfiz şartlarının ve tenfiz engellerinin bulunup bulunmadığı yönünde bir inceleme yapılmaktadır.

Kaldı ki, UYAP sisteminde de, tenfiz davaları bakımından maktu harç alınması şeklinde bir uygulama görüldüğünden, harcın mahkeme yazı işleri müdürlüğü tarafından maktu harç olarak hesaplanması ve maliye veznesi tarafından da maktu harç tahsil edilmesi söz konusu olmaktadır.

Ancak, doktrin ve Yargıtay kararları, genellikle tenfiz davalarında, tenfizi talep edilen kararın niteliğine göre nispi harç alınması yönündedir. Baki Kuru’ya göre, yabancı hakem kararının tenfizini isteyen taraftan başvurma harcı ve nispi harca tabi davalarda nispi karar ve ilam harcının dörtte biri, maktu harca tabi davalarda ise maktu karar ve ilam harcı peşin olarak alınır.

Bu görüşe atıf yapan bir Yargıtay kararı da, aşağıdaki gibidir:
“Öte yandan yabancı hakem kararlarınıntenfizine ilişkin mahkeme kararından hakem kararının mahiyetine göre (Türk Hakem Kararları gibi) karar ve ilam harcı alınır. Bu durumda yabancı hakem kararınıntenfizini isteyen taraftan başvurma harcı ve nispi harca tabi davalarda nispi karar ve ilam harcı alınır (Prof. Dr. Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Altıncı Baskı, Cilt VI, 2001, sf. 6210, 6211). Somut olaydanispi harçalınması gerektiği gözetilmeden maktu harç alınması da isabetsizdir.” (Yargıtay 19. H.D.’nin 15.9.2009 tarihli, 2009/5703 E., 2009/8256 K. sayılı kararı)
Görüldüğü gibi Yargıtay, maktu harç alınan bir tenfiz davasında, nispi harç alınması gerektiğine hükmetmiştir.

Sonuç

Yabancı hakem kararlarının tenfizinde ödenmesi gereken harç konusundaki uygulama netlik kazanmamıştır. UYAP sistemi uyarınca, alınan harcın maktu olması ve aleyhine tenfiz istenen tarafın daha sonra harcın tamamlattırılmasını istemesi şeklinde sağlıklı olmayan bir uygulama gelişebilmektedir. Tenfiz hâkiminin yapacağı inceleme, dava değeri ne olursa olsun, tenfiz şartlarının ve tenfiz engellerinin bulunup bulunmadığının incelenmesinden ibarettir. Bu nedenle, tenfiz yargılamasında esasa girilmemesi ve tenfiz yargılamasının mahiyeti bakımından, Harçlar Kanunu’nda tenfiz davaları bakımından maktu harç alınacağının düzenlenmesi uygun olacaktır.