Yabancı Şirketlerin Yerleşim Özgürlüğü

Av. Leyla Orak Çelikboya, Eylül 2013

Giriş

Günümüz ticaret hayatına yön veren en önemli etkenlerden birisi küreselleşme kavramıdır. Üretimin, ticaretin, ekonominin küreselleşmesi ile ulusal sınırların artık ortadan kalktığını ve ülkeler arasındaki ilişkilerin kolayca ve hızlı kurulduğunu söylemek mümkündür.

Küreselleşen ticari hayata onun vazgeçilmez süjesi olan ticaret şirketleri de uyum sağlamış ve küresel şirketler oluşmaya başlamıştır. Söz konusu küresel şirketleri ise; dil, din, ırk, millet, kültür, örf, adet, hukuk ayrımı olmaksızın uluslararası arenada faaliyet gösteren, konumu olan ve yoğun ticaret hacmine sahip şirketler olarak ifade etmek mümkündür. Böylece, sınır aşırı faaliyetlerde bulunan şirketlerin faaliyette bulunduğu ülkelerdeki yerleşim hakkı kavramı gündeme gelir.

Bu ayki Hukuk Postası yazısı, yabancı şirketlerin yerleşim özgürlüğünü irdeleyecektir.

Yabancı Şirketlerin Türkiye’de Yerleşim Özgürlüğü

Uluslararası faaliyet gösteren yabancı şirketlerin ülkemizdeki yerleşim koşullarını ele almadan önce, tüzel kişiliğini kazanmış bir yabancı şirketin kurulduğu ülke haricinde de tanınması gerektiğini vurgulamakta fayda vardır. Bunun için ise; Türk hukuku açısından ilgili şirketin bir yabancı şirket olup olmadığı belirlenmelidir.

Türk hukuku kuralları çerçevesinde ‘yabancı şirket’ kavramını incelediğimiz zaman, somut olarak bir tanımın yapılmadığı görülmektedir. Her ne kadar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ‘yabancı şirkete’ ilişkin bir tanım yapmamış olsa da; öğretide, TTK’nın 40. maddesinin 4. fıkrasında belirtilen “Merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye’deki şubeleri, kendi ülkelerinin kanunlarının ticaret unvanına ilişkin hükümleri saklı kalmak şartıyla, yerli ticari işletmeler gibi tescil olunur.” hükmünden yola çıkılarak, merkezi yurtdışında bulunan bir şirketin ‘yabancı şirket’ olarak kabul edildiği ileri sürülmektedir.

Yabancı Şirketlerin Merkezinin Türkiye’ye Taşınması

Türk hukuku, yabancı ülkede kurulan şirketin merkezinin Türkiye’ye taşınmasını mümkün kılmıştır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkartılan Ticaret Sicili Yönetmeliği uyarınca, bir ticari işletmenin veya bir ticaret şirketinin tescili için gerekli olan belgelerden başka, merkezi Türkiye’ye taşınacak yabancı şirketin kendi ülke kurallarına uygun olarak mevcut bulunduğunu gösteren ilgili yabancı ülke ticaret sicili tarafından verilmiş belge, yetkili makamdan merkez değişikliğinin ilgili yabancı ülke hukukuna uygun olduğunu belirten belgeler gibi bir takım belgelerin temin edilmesi gerekmektedir.

Bununla birlikte, merkezini Türkiye’ye taşıyan yabancı şirketin şirket sözleşmesinin Türk hukuku kurallarına uygun olup olmadığını ve Türk hukukuna uyarlanıp uyarlanmadığı da araştırılır.

Yabancı Şirketlerin Türkiye’de Şube Açmaları

Merkezi yurtdışında olan yabancı şirketlerin Türkiye’de şube açmaları da Türk hukuk kuralları çerçevesinde mümkün kılınmıştır. Bunun için yine yukarıda belirtilen TTK’nın 40. maddesinin 4. Fıkrası uygulanır. İlgili madde uyarınca, merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye’deki şubeleri yerli işletmeler gibi tescil olunur ve söz konusu şubeler için yerleşim yeri Türkiye’de bulunan tam yetkili bir ticari mümessil atanır.

Bununla birlikte, 6103 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un (6103 sayılı Kanun) 12. maddesi merkezi Türkiye dışında bulunan ticarî işletmelerin veya ticaret şirketinin Türkiye şubelerinin tescilini ele almıştır.

6103 sayılı Kanun uyarınca, merkezleri Türkiye dışında bulunan bir ticarî işletmenin veya ticaret şirketinin şubesinin Türkiye’de tescil edilebilmesi için sağlanması gereken bir takım koşullar bulunmaktadır. Öncelikle, merkez işletmenin bulunduğu kaynak ülke hukukunun, işletmeler ile ticaret şirketlerinin türlerine göre şubelerinin tescilinde aradığı şartların gerçekleşmiş olması gerekir. Bununla birlikte, kaynak ülkede tescil için ibrazı gerekli tüm belgelerin, şirketin esas sözleşmesinin, gerekli beyannameler gibi sağlanması gereken evrakların Türkiye’de tescili yapacak ilgili ticaret siciline temin edilmesi ve bildirilmesi gerekir.

Türk Şirketlerinin Merkezlerini Yabancı Ülkelere Taşıması

6103 sayılı Kanun’un 12. maddesinde, merkezi Türkiye dışında bulunan ticarî işletmelerin veya ticaret şirketinin Türkiye şubelerinin tescili ele alındığı gibi; Türkiye’deki bir şirketin merkezinin yurt dışında taşınması da ele alınmıştır.

İlgili madde uyarınca, merkezi Türkiye’de bulunan bir Türk şirketi tasfiye edilmeksizin ve taşınacağı ülkede yeniden kurulmaksızın, yabancı bir ülkeye taşınabilir. Ancak bunun için söz konusu madde bir takım şartlar öngörmektedir. Bu şartlar; Türk hukukunun aradığı şartları yerine getirmek, şirketin taşınacağı ülke hukukuna göre faaliyetine devam edebilmek, şirketin konumunda meydana gelecek değişiklikten alacaklıların, ilân yoluyla haberdar edildikleri, alacaklarını bildirmeye davet olundukları ve alacakların ödendiği veya teminat altına alındığını ispat etmek şeklindedir.

Bununla birlikte, Ticaret Sicili Yönetmeliği md. 116 da Türkiye’deki bir şirketin merkezinin yurtdışına taşınmasını düzenler. İlgili hüküm, Türkiye’deki bir ticaret şirketinin merkezinin yurtdışında taşınabilmesi için gerekli ve temin edilmesi gereken belgeleri belirtir.

Sonuç

Yabancı şirketlerin Türkiye’deki yerleşim özgürlüğü ve Türkiye’deki şirketlerin de yabancı ülkelerdeki yerleşim özgürlüğüne ilişkin bir takım yasal düzenlemelere yukarıda kısaca değinilmiştir. Nitekim uluslararası platformda faaliyet gösteren şirketlerin arttığı, hatta küresel şirketlerin boy gösterdiği bir ticaret hayatında şirketlerin yabancı ülkelerdeki yerleşim hakkı ve özgürlüğü gittikçe sınırları genişleyen, önem kazanan ve hukuk normlarının daha da detaylandırılması ihtiyacını doğuran bir hal almıştır. Yabancı şirketlerin yerleşme özgürlüğü kapsamında getirilecek her türlü yasal düzenlemenin, küreselleşen ticaret ve ekonomi alanlarındaki gelişmeleri dikkate alarak hazırlanması gerekmektedir.