Ercüment Erdem Av. Ali Sami Er

Yatırım Fonlarının Yeni Hukuku – I

Kasım 2014

Emeklilik fonları hariç 34 milyar TL’ye ulaşan yatırım fonu piyasasında[1], bu yıl yeni tebliğ ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerinin etkisiyle yapısal değişiklikler gözlemleyeceğiz. II-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (Tebliğ) 1 Temmuz 2014’te yürürlüğe girdi; fakat henüz kurucusu portföy yönetim şirketi (PYŞ) olan herhangi bir yatırım fonu kurulmadı ve pek çok fonun yeniden yapılanması gerekiyor. Yeni kuruluş ve uyum başvurularına ışık tutmak için, bu makalede Tebliğ ve SPK ilke kararları ile getirilen yeniliklere değinilecektir.

Mevcut Fonların Uyum Başvuruları

Tebliğ ile yatırım fonları sistemi tümüyle değiştirilmiştir. Yeni dönemde, kurucu olabilecek tek kuruluş PYŞ’lerdir. Yönetim hizmeti de yine sadece PYŞ’ler tarafından sağlanabilecektir. Saklamacı olarak Takasbank’ın yanı sıra, saklama yetkisini haiz ve ödenmiş sermayesi 20 milyon TL olan yatırım kuruluşları da belirlenebilecektir.

Eski dönemden farklı olarak, açık uçlu fon yapısına geçişle birlikte, üst yapıda iç tüzük[2] çerçevesinde şemsiye fon şeklinde kurulan yatırım fonları, ihtiyaca göre her bir ihraçta izahname[3] ve yatırımcı bilgi formu[4] düzenlenerek yapılanacaktır. Böylelikle, Avrupa Birliği düzenlemelerine paralel bir yatırımcı bilgilendirme düzeyine erişilecek ve kurulan her bir fonun tüm varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrı olarak faaliyet gösterecektir.

Mevcut fonların Tebliğ’e uyumu amacıyla SPK’ya yapılacak başvurudan önce, PYŞ’nin yönetim kurulu tarafından içtüzük veya izahnamede değişiklik yapılacak konuyu ve değişiklik gerekçesini içeren bir karar alınır. Bu değişiklikleri içeren tadil metni ve karar ile SPK’ya başvurulur ve aşağıda detaylıca anlatılan prosedür işlemeye başlar. SPK’nın iznini müteakip tadil metni, ticaret siciline tescil ve ticaret gazetesinde ilan edilir.

İçtüzük, izahname ve yatırımcı bilgi formunun yanı sıra, kurucunun KAP’ta yer alan sürekli bilgilendirme formunu düzenlemesi de gereklidir.

Hemen hatırlatalım, düzenlemelere uyum amacıyla, öncelikle Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği (PYŞ Tebliği) uyarınca, kurucu PYŞ’nin, gerek kendi gerekse diğer ilgili kuruluşlar nezdinde altyapı ve organizasyonunu oluşturması gereklidir. Dolayısıyla, mevcut fonların uyuma yönelik başvurularında hem Tebliğ’in bütün hükümlerine uyum sağlanmalı; hem de PYŞ Tebliği şartları sağlanmalıdır.

Fon kurucusunun, fonlarını başka PYŞ’lere devretmesi de mümkündür. Kurucunun fonlarını farklı PYŞ’lere devretmesi halinde başvuru ayrı ayrı yapılabilir; ancak aynı PYŞ’ye devredilecek tüm fonlara ilişkin başvuru aynı anda yapılması gerekir. Bu durumda, fonu devralacak PYŞ devreden kurucu ile eş zamanlı olarak başvuruda bulunmalıdır.

Yeni Kuruluşlar İçin Başvuru Süreci

İçtüzük ve başvuru formu düzenlenerek SPK’ya yapılan başvurunun en geç 2 ay içinde değerlendirilmesi sonucunda, şemsiye fon, onayı takiben yapılan iç tüzük tescili ile kurulur.

Tescilin ardından en geç 3 ay içinde, kurucunun –aşağıda tanımlanan- fon türlerine göre hazırlayacağı izahname ve yatırımcı bilgi formunu SPK’nın onayına sunması gerekir. SPK’ca uygun görülecek makul gerekçelerin varlığı halinde, bu 3 aylık süre bir defaya mahsus olmak üzere 3 ay daha uzatılabilir Ayrıca, bu süre içinde, fonun ihtiyaç duyacağı düzeyde mekan, teknik donanım ve muhasebe sisteminin oluşturulmuş ve yeterli sayıda personelin atanmış olması gerekmektedir. SPK, en geç 20 iş günü içinde değerlendirmesini yapar. Onayı takiben 10 iş günü içinde KAP ve kurucunun resmi internet sitesinde izahname ve yatırımcı bilgi formu ilan edilir; formda belirtilen süre içinde ihraç yapılır. İhraç sonucu toplanan para ve diğer varlıklar, takip eden iş günü içinde fon türüne uygun olarak varlıklara yatırılır.

Özetle, bir fonun kuruluş ve ihraç süreci 3 ila 6 ay sürebilecektir. Burada belirtilen sürelerin kurucuya yapılan tebliğ tarihlerinden başladığını ve SPK’nın değerlendirme sürelerinin uygulamada değişebildiğini belirtmekte fayda bulunuyor.

Fon Türleri

Tebliğde, kurulabilecek fon türleri ayrıntılı olarak sayılmışsa da, hemen belirtelim ki aşağıda açıklanan türlerden başka bir fon kurmak SPK iznine tabi olarak mümkündür. Örneğin, Tebliğin yayınlanmasından sonra SPK, fon portföyünün tamamı ortaklık payları, borçlanma araçları, altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı olarak ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının en az ikisinden oluşan ve her birinin değeri fon toplam değerinin %20′sinden az olmayan fonları kapsayan “Karma Şemsiye Fon” kuruluşuna yayınladığı Tebliğ Kılavuzu’nda izin vermiştir.

Tebliğ ile getirilen yeniliklerden biri de, faizsiz kazanç esasına uygun olarak kurulan şemsiye katılım fonudur.

a) Fon portföyünün en az %80’i devamlı olarak;

i) Yerli ve/veya yabancı kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırılan fonları kapsayan “BORÇLANMA ARAÇLARI ŞEMSİYE FONU

ii) Yerli ve/veya yabancı ihraççıların paylarına yatırılan fonları kapsayan “HİSSE SENEDİ ŞEMSİYE FONU”,

iii) Borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırılan fonları kapsayan “KIYMETLİ MADENLER ŞEMSİYE FONU”,

iv) Diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fonları kapsayan “FON SEPETİ ŞEMSİYE FONU”,

b) Portföyünün tamamı devamlı olarak, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek sermaye piyasası araçlarından oluşan ve portföyünün ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonları kapsayan “PARA PİYASASI ŞEMSİYE FONU”,

c) Portföyünün tamamı devamlı olarak, kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve diğer kıymetli madenler ile SPK tarafından uygun görülen diğer faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fonlar “KATILIM ŞEMSİYE FONU”,

ç) Portföy sınırlamaları itibariyle yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonları kapsayan “DEĞİŞKEN ŞEMSİYE FON

d) Katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş olan fonları kapsayan “SERBEST ŞEMSİYE FON”,

e) Yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün, tamamının ya da başlangıç yatırımının üzerinde belirli bir getirinin bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslar çerçevesinde belirli vade ya da vadelerde yatırımcıya geri ödenmesi,

i) uygun bir yatırım stratejisine ve garantör tarafından verilen garantiye dayanılarak taahhüt edilen fonları kapsayan “GARANTİLİ ŞEMSİYE FON”,

ii) uygun bir yatırım stratejisine dayanılarak en iyi gayret esası çerçevesinde amaçlanan fonları kapsayan “KORUMA ŞEMSİYE AMAÇLI FON”

Ayrıca, yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına toplam değerinin en az %80’i oranında yatırım yapan fonların unvanlarında “Yabancı” ibare­sine yer verilmesi zorunludur. SPK’nın finansal raporlama standartlarına ilişkin düzenlemeleri kapsamındaki iştiraklerin para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonların da unvanlarında “İştirak” ibaresine yer veril­mesi zorunludur.

Fon Malvarlığına Dahil Edilebilen Varlıklara İlişkin Sınırlamalar

Tebliğ uyarınca, fon malvarlığına dahil edilebilen varlıklarda şu sınırlamalara dikkat edilmelidir.

VARLIK TÜRÜ

FON TOPLAM DEĞERİNİN EN ÇOK % KAÇINI OLUŞTURABİLİR?

Pay Senetleri veya bunlara dayalı türev araçlar (aynı ihraççı)

10

Pay Senetleri (%5’inden fazlasına yatırım yapılan farklı ihraççılar)

Toplam 40

Para ve Sermaye Piyasası Araçları (Aynı şirketler grubuna ait)

20

Para ve Sermaye Piyasası Araçları

5, Toplam 25

İpotek ve varlık teminatlı menkul kıymetler

25

Borçlanma araçları (aynı ihraççı)

10

Kamu Borçlanma Araçları

100

Kamu Borçlanma Araçları (tek bir varlık)

35

Varlık Kiralama Şirketlerinin Sermaye Piyasası Araçları (aynı ihraççı)

25

Kamu Finansmanı ve Borç Yönetimin Düzenlenmesi Hakkında Kanunla Kurulan Varlık Kiralama Şirketlerinin Sermaye Piyasası Araçları

100

Aracı Kuruluş, Ortaklık Varantları Ve Sertifikaları

10, aynı ihraççı 5

12 Aydan Kısa Vadeli Mevduat, Katılma Hesapları, Mevduat Sertifikaları

10, aynı bankada 3

Kurucunun Kurulun finansal raporlama standartlarına ilişkin düzenlemeleri kapsamında yer alan grup şirketlerinin, borsa dışında halka arzına aracılık ettiği ortaklık paylarına, borsada işlem görmesi şartıyla

ihraç miktarının azami %10’u ve fon toplam değerinin azami %5’i

a)Yöneticinin doğrudan ve dolaylı hakim hissedarı ve

b) Yöneticinin hakim hissedarı ile yönetici yetkililerinin hakim hissedarı olduğu,

İhraççıların ihraç ettiği para ve sermaye piyasası araçları

20

Fon ile borsa yatırım fonu katılma payları ve menkul kıymet yatırım ortaklıklarının payları

20

Repo İşlemleri

10

Ters Repo İşlemleri

100 (borsa dışında 10)

Takasbank Para Piyasası İşlemleri

20

Ayrıca, fonların borsa dışında varlık edinimleri de mümkündür. Bu durumda, söz konusu varlığın yatırım yapılabilir seviyeye denk gelen derecelendirme notuna sahip olması, adil bir fiyattan alım satımın gerçekleşmesi, gerçeğe uygun değer üzerinden nakde dönüştürülebilir olması gerekir.

Türev araçlar nedeniyle maruz kalınan açık pozisyon tutarı fon toplam değerini aşamaz. Fonun açık pozisyonunun hesaplanmasında, varantlar ve sertifikalar ile aynı varlığa dayalı türev araç işlemlerinde alınan ters pozisyonlar netleştirilir.

Fon açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemi yapamaz.

Sonuç

Yatırım fonlarının yeni hukukuyla beraber, operasyon ve uyum birimleri, yüksek dikkat gerektiren çok kapsamlı iç tüzük ve yapısal değişiklik çalışmaları yapmak zorundadır. Makalede açıklanan değişikliklerin kurucular tarafından bir an önce uygulamaya konması Tebliğ’in getirdiği yeni sistemin oturması ve gelişmesi açısından son derece önemlidir. Hâlihazırda sadece 18 PYŞ’nin Tebliğ’e uyum başvurusu yaptığı düşünüldüğünde[5], yatırım fonlarının yeniden yapılandırılması için hiç şüphesiz, bu uyum sürecinin son günü olan 1 Temmuz 2015’e kadar SPK Kurumsal Yatırımcılar Dairesi’ni yoğun bir gündem beklemektedir. Tebliğ’in yeni sistemini tanıtmak amacıyla bir sonraki makalemizde, yatırım fonlarının günlük işleyişte uyması gereken operasyonel yükümlülükleri incelenecektir.



[1] Türkiye Sermaye Piyasası Kasım 2014 Gündem Dergisi.

[2] Tebliğ Ek- 1’de asgari unsurları yer almaktadır.

[3] Tebliğ Ek- 2’de asgari unsurları yer almaktadır.

[4] Tebliğ m. 12’de asgari unsurları yer almaktadır.

[5] Türkiye Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği Dergisi, Ekim-Aralık 2014