Yeni Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde Ön Lisans

Giriş

Bilindiği üzere, 6446 sayılı yeni Elektrik Piyasası Kanunu (“Yeni EPK” veya “Kanun”), 14 Mart 2013 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilerek ve 30 Mart 2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Yeni EPK’nın yürürlüğe girmesinin ardından yaşanan bekleme süreci sona ermiş ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin (“Yönetmelik”) 2 Kasım 2013 tarihli ve 28809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ile birlikte 4 Ağustos 2002 tarihli ve 24836 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği” yürürlükten kaldırılmıştır.

Bu çalışmada yeni Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ile getirilen en önemli yeniliklerden biri olan önlisans kurumu ele alınacaktır.

Toplam altmış üç maddeden oluşan Yönetmelik başvuru, inceleme ve değerlendirme, önlisans ve lisans süreçlerinin tamamını içermektedir. Ayrıca, Yönetmeliğin kapsamında yer alan 19 adet geçici madde ile mevcut başvuruların ve devam eden işlemlerin yeni kanuna uyumlu hale getirilmesi amaçlanmıştır.

Yönetmeliğin kapsamı 2nci maddesinde yer aldığı şekliyle, elektrik piyasasında faaliyette bulunulabilmesi için alınması zorunlu olan önlisans ve lisanslar ile bu lisanslara ilişkin temel hükümleri, lisanslandırma işlemlerini, önlisans ile lisans sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesi olarak belirlenmiştir.

Yönetmeliğin 5nci maddesine göre piyasada faaliyet göstermek isteyen tüzel kişi, faaliyetine başlamadan önce bu yönetmelik kapsamındaki istisnalar hariç, her faaliyet için ve söz konusu faaliyetlerin birden fazla tesiste yürütülecek olması halinde, her tesis için ayrı lisans almak zorunda olacaktır. Bağlantı noktası ve tesisin fiziki durumuna göre Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu, birden fazla projeye konu üniteleri, tek bir önlisans veya lisans kapsamında değerlendirebilecektir. Bu bağlamda, Elektrik piyasasında elektrik enerjisinin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, ithalatı, ihracatı ve piyasa işletimi faaliyeti için uygun bir lisans alınması zorunlu olacaktır.

Ayrıca Yönetmeliğin 8nci maddesine göre Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan (“EPDK” veya “Kurum”) faaliyet türlerine göre üretim lisansı, OSB üretim lisansı, iletim lisansı, piyasa işletim lisansı, dağıtım lisansı, OSB dağıtım lisansı ve tedarik lisansı alınabilmektedir.

Önlisans Kurumu ve Uygulaması

EPK ve Yönetmelikle getirilen en önemli yeniliklerden biri olan önlisans kurumu, elektrik piyasasına uygulama açısından önemli değişiklikler ve yenilikler getirmektedir. Önlisans kurumu öncelikle 30 Mart 2013 tarihinde yürürlüğe giren EPK’nın 6ncı maddesinde düzenlenmiştir. Ancak bu kurumun hayata geçirilebilmesi için ikincil mevzuata ihtiyaç duyulmuştur. Bu aşamada 2 Kasım 2013 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik ile önlisans kurumunun ne şekilde uygulanacağı düzenlenmiş ve Kanun’un yürürlüğe girmesinden itibaren oluşan belirsizlik sona ermiştir.

Yönetmeliğin 5nci maddesinin 2nci fıkrasına göre, üretim faaliyetiyle iştigal edecek tüzel kişi, faaliyeti birden fazla tesiste yürütecek olması hâlinde, her tesis için ayrı önlisans almak zorundadır. Ancak birden çok yapı veya müştemilatının yüzeylerinde tesis edilen aynı tür yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretim tesisleri, sisteme aynı noktadan bağlanmak kaydıyla tek bir önlisans veya üretim lisansı kapsamında değerlendirilebilecektir.

Yönetmeliğin 4ncü maddesinin (ff) bendinde önlisans, “Üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişilere, üretim tesisi yatırımlarına başlamaları için gerekli onay, izin, ruhsat ve benzerlerinin alınabilmesi için belirli süreli verilen izin” olarak tanımlanmaktadır.

Yönetmeliğin taslak çalışmaları sırasında ortaya çıkan taslak düzenleme metnine göre, önlisans almak için yatırımcıların, Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önceki dönemde lisans almak için gerekli tüm belgeleri alması gerekmekteydi. Taslağın bu şekilde düzenlenmesi karşısında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı taslağa ilişkin görüş bildirirken, bu konunun kanun ile uyumsuzluk yarattığı yönünde görüş bildirmiş ve diğer sektör kurumları ile birlikte Elektrik Üreticileri Derneği (EÜD) gibi kuruluşlar da o sayıda belgenin, ilk aşamada alınamayacağını ve uygulama açısından amaçlanan işlevselliğin ortadan kalkacağını dile getirmişlerdi. Bu görüşler doğrultusunda yönetmeliğin kabul edilen halinde, bu görüşler dikkate alınarak anlayış değiştirilmiş ve önlisans düzenlemesi daha işlevsel hale getirilmiştir. Kabul edilen ve yürürlüğe giren Yönetmeliğe göre, lisans için gerekli tüm belgelerin önlisans başvurusu sırasında verilmesi gerekmemektedir ve önlisans süreci daha da kolaylaştırılmıştır.

Böylece elektrik piyasasında faaliyet gösterecek lisansa tabi üretim şirketleri, lisans öncesi, önlisans uygulamasına tabi olacaklardır ve Yönetmeliğin 12nci maddesinde yer alan düzenlemelere uygun olarak önlisans başvurusunda bulunmak zorundadırlar.

Yönetmeliğin 9ncu maddesi uyarınca, önlisansın süresi mücbir sebep hâlleri hariç 24 ayı geçmeyecek ve önlisans verilirken, başvurunun kaynak türüne ve kurulu gücüne bağlı olarak, bu sürenin 36 aya kadar uzatılmasına ilişkin hususlar, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (“Kurul”) kararı ile düzenlenecektir.

Yönetmeliğin 12nci maddesinin 3ncü fıkrasına göre, elektrik piyasasında faaliyet göstermek üzere önlisans başvurusunda bulunacak özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişilerin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket ya da limited şirket olarak kurulmuş olması, anonim şirket olarak kurulmuş olması halinde ise sermaye piyasası mevzuatına göre borsada işlem görenler dışındaki tüzel kişilerin paylarının tamamının nama yazılı olması gereklidir.

Yine aynı maddenin 4ncü fıkrasına göre ise, önlisans başvurusunda bulunan tüzel kişi veya tüzel kişinin yüzde on ve üzerinde, halka açık şirketlerde yüzde beş ve üzerinde doğrudan veya dolaylı payına sahip olan gerçek veya tüzel kişi veya kişilerin, lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dahil, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, Elektrik Piyasası Kanunu’nun ilgili maddesi kapsamında yasaklı olmaması zorunludur.

Yönetmeliğin 12nci maddesinin devam hükümlerinde, üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişilerin önlisans almak için; “Önlisans Başvuru Dilekçesi” ile birlikte, sunulması gereken belgeleri ibraz etmek suretiyle Kurum’a başvuracağı düzenlenmekte ve önlisans başvurularında megavat cinsinden her bir kurulu güç başına Kurul kararı ile belirlenen tutarda, banka teminat mektubu sunulması zorunluluğu getirilmektedir. Banka teminat mektubu tutarının üst sınırı, üretim tesisi için Kurum tarafından öngörülen toplam yatırım tutarının yüzde beşini geçmemek üzere, Kurul kararı ile belirlenecektir.

Önlisans başvurusu sırasında, başvuran tüzel kişinin asgari sermayesinin; üretim tesisi için Kurum tarafından öngörülen toplam yatırım tutarının yüzde beşine, nükleer enerjiye dayalı üretim tesisi kurulması için yapılan önlisans başvuruları açısından yüzde birine artırıldığına ilişkin şirket esas sözleşmesinin sunulması zorunludur. Ayrıca, bir teşvik olarak algılanabilecek olan, yerli doğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurmak üzere önlisans almak için başvuruda bulunan tüzel kişilerden önlisans alma bedelinin sadece yüzde onunun tahsil edileceği şeklinde bir düzenleme de Yönetmelikte yer almaktadır.

Yönetmeliğin 13ncü maddesinde önlisans başvurularının alınması ve incelenmesi hususu düzenlenmektedir. Bu maddeye göre, önlisans başvuruları Kurum tarafından on gün içinde incelenecek, eksiklik varsa on beş gün içinde giderilmesi istenecektir. Eksiksiz olarak yapıldığı tespit edilen başvuruların değerlendirme aşamasında incelemesine geçilecektir. Değerlendirmeye alınan önlisans başvuruları Kurum internet sayfasında duyurulur. Duyurusu yapılan başvuruya, üçüncü şahıslar tarafından on iş günü içerisinde ve sadece kişisel hak ihlali açısından yazılı olarak itirazda bulunulabilir.

Yönetmeliğin 15nci maddesi uyarınca, değerlendirmeye alınan önlisans başvuruları ile ilgili olarak TEİAŞ veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiden görüş istenecektir. TEİAŞ veya ilgili dağıtım şirketi görüşünü, bildirim tarihinden itibaren kırk beş gün içerisinde sonuçlandırarak Kuruma sunacak ve Kuruma sunulan görüşler, on işgünü içerisinde başvuru sahibine bildirilecektir. Başvuru sahibi, bağlantı ve sistem kullanımı hakkında oluşturulan görüş veya görüşleri kabul etmesi halinde söz konusu görüşleri kabul ve taahhüt ettiğine ilişkin belgeyi, aksi halde gerekçeleri ile birlikte itirazını on iş günü içerisinde Kurum’a sunmak zorundadır. Aksi takdirde bağlantı ve sistem kullanım hakkındaki görüş veya görüşleri kabul ve taahhüt etmiş sayılacaktır.

Yönetmeliğin 17nci maddesinde yer alan yeni uygulamalardan biri olan önlisans süresi içerisinde tamamlanması gereken iş ve işlemler kapsamında, önlisans sahibi tüzel kişiler, önlisans süresi içinde olmak kaydı ile, önlisans alma tarihinden itibaren doksan gün içinde ÇED başvurusunu, yüz seksen gün içinde ise Teknik Etkileşim İzni başvurusunu yapacak ve önlisans sahipleri önlisans süresi içinde sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi, imar planlarının onaylanması, ön proje onayının alınması gibi işlemleri tamamlayacaklardır.

İstisnalar haricinde yirmi dört ayı geçmeyecek bu önlisans sürecinde eksiklerini tamamlayamayan firmalar lisans alamayacaktır. Ayrıca sürenin dolması ve önlisans sahibi tüzel kişinin talebi veya iflası hallerinde de önlisans kendiliğinden hükümsüz hale gelecektir.

Üretim lisansı başvurusunda bulunmak isteyen önlisans sahibi tüzel kişi, yükümlülüklerini tamamladıktan sonra üretim lisansı başvurusunda bulunabilecektir. Önlisans sahibinin, süresi sona ermeden önce üretim lisansı başvurusunda bulunmaması halinde, önlisans süresinde yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin yerine getirilmemiş olduğu kabul edilecektir.

Yönetmeliğin getirdiği en önemli yeniliklerden biri olan önlisansa ilişkin dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da, önlisans süresince başvuru sahibi tüzel kişilerin hisselerinin devredilemeyeceğine ilişkin düzenlemedir. Yönetmeliğin 28inci maddesinin 2nci fıkrasının (b) bendi, “Önlisans sahibi, ilgili mevzuatta sayılanların yanısıra; lisans alıncaya kadar veraset ve iflas nedenleri ile bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ortaklık yapısında doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir değişiklik yapmamak, paylarını devretmemek, payların devredilmesi veya payların devri sonucunu doğuracak iş ve işlemleri yapmamak ile yükümlüdür.” düzenlemesi ile önlisans aşamasında hisse devirlerini yasaklamaktadır. Önlisans sahibi tüzel kişi tarafından hükümde anılan işlemlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi halinde önlisans iptal edilecektir.

Sonuç

EPK’nın yürürlüğe girmesinden yaklaşık yedi ay sonra, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği 2 Kasım 2013 tarihli ve 28809 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve elektrik piyasasının bu hızla büyüyen yapısına ayak uydurabilecek hukuki düzenlemelerin oluşturulması amaçlanmıştır. Kanun ile düzenlendikten sonra Yönetmelik ile uygulama şartları belirlenen önlisans kurumu sektörün ihtiyaçlarına cevap veren yenilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Yatırımcılar, lisans başvurusu yapılmasından önce önlisans sürecinde mevzuatın öngördüğü işlemleri gerçekleştirebilecek ve gerekli izin başvurularında bulunabilecek ve lisans aşamasına geçmeden yatırımın işlevselliğini ve uygulanabilirliğini görmüş olacaktır. Bu sayede hem yatırımcı hem de idare açısından lisans süreci daha sağlıklı işler hale gelmiştir.