Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda Bölünmeye Ve Tür Değiştirmeye İlişkin Yenilikler – II

Aralık 2011

Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun bölünmeye ilişkin olarak getirdiği yeniliklerin bir kısmı, geçen ayki makalemizde ele alındı. Bu ayki makalemizde, bölünmeye ilişkin yeniliklerin incelenmesine devam ediyor ve ayrıca tür değiştirmeyi ele alıyoruz.

İş İlişkilerinin Geçmesi

Yeni TTK m. 178, bölünmede devrolunan şirketin çalışanlarının haklarını düzenler. Yeni TTK m. 178/1 uyarınca, işçi itiraz etmediği takdirde, yapılan hizmet sözleşmeleri bütün hak ve borçlarla birlikte devralana geçer. Eğer işçi devam etmemeyi seçerse, hizmet sözleşmesi kanuni işten çıkarma süresinin sonunda sona erer. Yeni TTK m. 178/3 uyarınca, eski işveren ve devralan, işçinin devirden önceki alacaklarından müteselsil olarak sorumludur. İşçiler, bu alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilir. Ayrıca, devreden şirketin bölünmeden önce şirket borçlarından sorumlu olan ortakları, hizmet sözleşmesinin sona ermesine kadar doğacak borçlardan müteselsilen sorumlu olmaya devam eder.

Bölünmenin Sonuçlandırılması

Yeni TTK m. 179, bölünmenin sonuçlandırılmasına ilişkin düzenlemeler içerir. Buna göre yönetim organı, onaylanan bölünme kararının tescilini ister. Yine kısmi bölünmede, devreden şirketin sermayesinin azaltılması gerekiyorsa, sermaye azaltımına ilişkin esas sözleşme değişikliği de tescil ettirilir.

Bölünme kararının tescilinin birçok sonucu vardır. İlk olarak, bölünme tescil ile geçerlilik kazanır. Ayrıca, tescil anında külli intikal gerçekleşir ve envanterde kayıtlı aktif ve pasifler devralan şirkete geçer. Son olarak, tam bölünmede tescil ile devrolunan şirket infisah eder.

Yeni TTK’nın bölünmenin sonuçlandırılmasına ilişkin 179. maddesi, tescil öngörmesine rağmen ilandan söz etmez. Öte yandan, birleşmeye ilişkin hükümlerde, hem tescil hem de ilan düzenlenir. Bu noktada, Yeni TTK m. 35/3 önem kazanır. Bu madde uyarınca, tescil edilen hususlar, kanun ve tüzükte aksine bir hüküm bulunmadıkça, ilan olunur. Bu nedenle kanımca, tescil edilen bölünme kararı ayrıca ilan da edilir.

Rekabet Kurulu İzni

Birleşmede, Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (“RKHK”) hükümleri saklı tutulur. Bilindiği gibi, RKHK m. 7, birleşme ve devralmaları düzenler ve bu maddenin uygulanması amacıyla çıkarılan bir tebliğ de belirli ciro eşiklerini aşan birleşme işlemlerinin geçerlilik kazanması için Rekabet Kurulu’ndan izin alınmasını öngörür. Acaba bölünmede, birleşme için saklı tutulan RKHK hükümleri uygulanmaz mı? Yeni TTK’da, bölünmede RKHK hükümlerinin saklı tutulduğuna ilişkin açık bir hüküm yoktur. Gerekçe’de de rekabet kurallarının uygulanıp uygulanmayacağı konusunda bir açıklama yapılmaz. Kanımca bölünmede de RKHK hükümleri uygulanır. Zira bölünme işleminde de esasında bir devralma vardır; ya yeni kurulan şirket devralır veya mevcut şirketler devralır. Ayrıca, rekabet hukuku anlamında bir birleşme işleminden söz edebilmek için sadece payların, malvarlığının devri önemli değildir. Önemli olan birleşen şirketlerdeki kontrolün el değiştirmesidir. Özellikle asimetrik bölünmede pay sahipliği yapısı kontrol el değiştirecek şekilde yapılandırılabildiğine göre, RKHK’nun öngördüğü izin sistemi bölünmede de uygulanır.

Tür Değiştirme

Yeni TTK m. 180, tür değiştirmeye ilişkin iki önemli ilkeyi ortaya koyar. Bu ilkelerden ilki uyarınca, her şirket tür değiştirebilir. İkinci ilke uyarınca ise, yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.

Yeni TTK m. 181 ile geçerli tür değiştirmeler sınırlı sayım ilkesine bağlı olarak düzenlenir. Bu madde uyarınca, bir sermaye şirketi sermaye şirketlerine veya kooperatife, şahıs şirketleri de sermaye şirketlerine veya kooperatife dönüşebilir. Sermaye şirketleri şahıs şirketlerine dönüşemez. Yeni TTK m. 182, kollektif ve komandit şirketlerin tür değiştirmelerine ilişkin özel bir düzenleme içerir. Bu şirketler tek kişi işletmesi olarak faaliyetlerine devam edebilir ve bu durumda, tür değiştirmeye ilişkin olarak Yeni TTK m. 180-190 hükümleri uygulanmaz.

Yeni TTK m. 183, birleşme ve bölünmede de söz konusu olan ortaklık paylarının ve haklarının devamlılığı ilkesini düzenler. Bu ilke uyarınca, ortakların yeni şirketin payları ve hakları üzerinde talep hakkı vardır. Ayrıca, ortaklar şirketten çıkarılamaz ve ortakların hakları zedelenemez. Devamlılık ilkesinin kullanılması açısından, eşit değerlilik ilkesi olarak adlandırılan bir ikinci ilke daha gündeme gelir. Bu ilke uyarınca, ortağın paylarının tür değiştirmeden önceki değeri, tür değiştirdikten sonra da korunmalıdır. Oydan yoksun paylara karşılık, oydan yoksun paylar veya oy hakkı olan yeni paylar verilebilir. İmtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verilir veya şirket türü imtiyazlı paylara elverişli değilse, uygun bir tazminat ödenir. İntifa senetleri karşılığında aynı değerde haklar verilir veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihte gerçek değer ödenir. Burada, denkleştirmeyi düzenleyen Yeni TTK m. 140’a atıf olmadığından, denkleştirme uygulanmaz.

Tür Değiştirmenin Uygulanması

Tür değiştirme işlemi de bir yeni kuruluş olduğu için, Yeni TTK m. 184/1 uyarınca, tür değiştirmeye de yeni kuruluşa ilişkin hükümler, asgari ortak sayısı ve ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümler hariç olmak üzere, uygulanır. Yeni TTK m. 184/2 uyarınca, tıpkı bölünmede olduğu gibi, son bilançodan itibaren altı aydan fazla zaman geçtiyse veya malvarlığında önemli değişiklikler olduysa, ara bilanço düzenlenir.

Yeni TTK m. 185, tür değiştirme planını düzenler. Tür değiştirme planı yazılı olarak, yönetim organı tarafından hazırlanır ve genel kurulda onaylanır. Tür değiştirme planının zorunlu bir içeriği bulunur. Yeni TTK m. 186 ise, tür değiştirme raporunu düzenler. Raporda, tür değiştirmenin neden gerekli olduğuna ilişkin açıklamalar yer alır. Tüm ortakların onaylaması ile küçük ölçekli şirketler bakımından tür değiştirme raporundan vazgeçilebilir.

Hemen belirtilmelidir ki bu kadar çok sayıda rapor, plan, denetim raporu gibi belgeye gerek duyulmasının birkaç nedeni vardır. Bu nedenlerin başında şeffaflık gelir. İkinci neden, şirket ortakları ve diğer ilgililerin korunması ve kamunun aydınlatılmasıdır. Bütün bu raporlama, plan, denetleme sistemi bu sacayaklarının üzerine oturur.

Yeni TTK m. 187, tür değiştirmeye ilişkin belgelerin denetlenmesini düzenler. Bu maddeye göre, tür değiştirme planı, tür değiştirme raporu ve tür değiştirmeye esas olan bilanço, işlem denetçisi tarafından denetlenir. Şirket, gerekli belgelerin sunulması konusunda işlem denetçisi ile işbirliği içinde olmalıdır. İşlem denetçisi, tür değiştirmeye ilişkin şartları değerlendirerek bilançonun gerçeği yansıtıp yansıtmadığına, dürüst resim ilkesinin ve ortakların haklarının korunup korunmadığına ilişkin bir inceleme yapar. Tüm ortakların onaylaması ile küçük ölçekli şirketler bakımından denetlemeden vazgeçilebilir.

Yeni TTK m. 188 uyarınca inceleme hakkı, bölünmede olduğu gibi, sadece ortaklara tanınır. Ancak buradaki süre, bölünmeye ilişkin inceleme hakkı süresinden daha kısa olup, yalnızca otuz gündür. Tür değiştirmeye ilişkin genel kurul toplantısından otuz gün önce, tür değiştirmeye ilişkin belgeler ortakların incelemesine sunulur ve ortaklar inceleme haklarının bulunduğu konusunda bilgilendirilir.