Denizde Taşıma Sözleşmesi ile Konişmento Arasındaki İlişki

Ağustos 2019 Duygu Öner

Giriş

Denizde taşıma sözleşmesi, taşıyanın navlun ücreti karşılığında malların bir limandan diğer limana taşınmasını taahhüt ettiği, taşıyan ile taşıtan arasında akdedilen bir sözleşme olarak tanımlanabilir.

Taşıma sözleşmesi yapılırken, müzakereler taşıtan ile taşıyan arasında yapılmakta olup, sözleşmenin hüküm ve şartları adı geçen taraflarca hazırlanır. Taşıma sözleşmeleri, genellikle, bir tarafta taşıyan ile diğer tarafta satım sözleşmesinin şartlarına bağlı olarak satıcı veya alıcı arasında yapılır. Bununla birlikte, deniz ticaretinde, taşıma sözleşmesinde bazen taşımanın, taşıma sözleşmesinin akdedilmesinden sonraki süreçte taşıyan tarafından tek taraflı olarak düzenlenen bir belge olan konişmentoda yer alan şartlara tabi olduğu belirtilir. Diğer taraftan, bazı konişmentolar ise hüküm ve şartlar bakımından taşıma sözleşmelerine atıfta bulunur. Bu sebeple, taşıma sözleşmesi ile konişmeto arasındaki ilişkiyi ve bu iki belgenin taşımanın tarafları üzerindeki etkisini anlamak önem taşır.

Konişmento

Konişmento, taşıyan veya taşıyanı temsilen kaptan tarafından düzenlenen, taşınan yükün detaylarını, çeşidini, niceliği ve yolculuk güzergâhına ilişkin kayıtları içeren bir senettir. Deniz hukukunda, konişmentonun üç işlevi bulunmaktadır: yükün taşıyan tarafından teslim alındığını gösterir, bir taşıma sözleşmesinin kurulduğunu ispatlar ve kıymetli evrak niteliğindedir.

Yükün Teslimi

Konişmento, yükün taşıyan tarafından teslim alındığını gösterir. Taşıyan tarafından konişmentonun düzenlenmesiyle, yükün iyi durumda ve taşıma sözleşmesine uygun şekilde taşıyan tarafın teslim alındığı kabul edilir.

Kıymetli Evrak Niteliği

Ciro edilebilir bir evrak olarak konişmento, mal üzerinde kimin hak sahibi olduğunu belirtir. Konişmentonun hamili, genellikle gönderilen, eşyayı teslim almaya yetkilidir. Bu kapsamda, konişmentonun hamili, eşyanın kendisine teslim edilmesini isteme hakkına sahiptir ve taşıyan, konişmentonun ibrazı karşılığında eşyayı konişmento hamiline teslim etmekle yükümlüdür. Eşya, konişmento nüshasının eşyanın teslim alındığına dair şerh düşülerek taşıyana geri verilmesi karşılığında teslim edilir.

Taşıma Sözleşmesini İspat

Konişmento, eşyanın taşınmasına ilişkin hüküm ve şartları içeren taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlar niteliktedir. Konişmento aynı zamanda taşıyanı da ispat eder. Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 1238. maddesi uyarınca, konişmentoyu taşıyan sıfatıyla imzalayan veya konişmento kendi ad ve hesabına imzalanan kişi taşıyan sayılır.

Taşıma Sözleşmesi Türleri

Türk Hukukunda, taşıyanın navlun (ücret) karşılığında taşımayı üstlendiği iki tip taşıma sözleşmesi öngörülmüştür; (i) yolculuk çarteri sözleşmesi ve (ii) hat taşıma sözleşmesi.

Taşıma Sözleşmesi ile Konişmento Arasındaki İlişki

TTK’nın 1237/1. maddesi uyarınca, taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır. Bu, konişmento hamili üçüncü kişinin yalnızca konişmento içeriği ile bağlı olduğu ve taşıma sözleşmesi hükümlerinin konişmento hamili açısından uygulama alanı bulmayacağı anlamına gelir. Diğer taraftan, TTK’nın 1237/2. maddesi uyarınca taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide taşıma sözleşmesi hükümleri esas alınır.

TTK’nın 1237/3. maddesi uyarınca, konişmentoda, yolculuk çarteri sözleşmesine atıf varsa, konişmento devredilirken bir taşıma sözleşmesi olan çarter sözleşmesinin bir suretinin de yeni hamile ibraz edilmesi gerekir. Bu takdirde, çarter sözleşmesinde yer alan hükümler, nitelikleri elverdiği ölçüde konişmento hamiline karşı da ileri sürülebilir. Bir diğer deyişle, yolculuk çarteri sözleşmesinin konişmentoya eklenmesi ve konişmento hamiline ibraz edilmesi gerekir.

Bu hususun tartışıldığı bir uyuşmazlıkta Yargıtay, taşıma sözleşmesi konişmento hamiline ibraz edilmedikçe, taşıma sözleşmesinde yer alan hükümlerin konişmento hamilini bağlamayacağına hükmetmiştir[1]. Söz konusu uyuşmazlık, deniz taşıması sırasında hasarlanan emtialardan kaynaklanmıştır. Alıcı, konişmento hamili olarak, taşıyana karşı zararın tazmini talebi ile Türk mahkemeleri önünde dava açmıştır. Taşıyan, konişmentoda taşıma sözleşmesine atıf yapılması sebebiyle taşıtan ile taşıyan arasında akdedilen taşıma sözleşmesinde yer alan hükümlerin konişmento hamili açısından bağlayıcı olduğunu, taşıma sözleşmesinde yer alan tahkim şartı uyarınca davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuştur. Yerel mahkeme taşıyanın savunmasını kabul ederek, konişmento hamili olan alıcının, konişmentoda taşıma sözleşmesine atıf yapılması sebebiyle taşıma sözleşmesi hükümleri ile bağlı olduğuna hükmetmiştir. Alıcı tarafından yapılan temyiz başvurusu üzerine uyuşmazlığı inceleyen Yargıtay, taşıma sözleşmesinde yer alan hükümlerin konişmento hamili açısından niteliği elverdiği ölçüde bağlayıcı olabilmesi için, TTK’nın 1237/3. maddesi uyarınca konişmento ile taşıma sözleşmesinin de birlikte konişmento hamiline verilmesi gerektiğini belirterek yerel mahkeme kararını bozmuştur. Yargıtay ayrıca, taşıma sözleşmesinin konişmento ile birlikte konişmento hamiline ibraz edilmesi bakımından ispat yükünün taşıyan üzerinde olduğunu ve somut olayda taşıyanın, taşıma sözleşmesinin konişmento hamiline verildiğini ispatlayamadığına hükmetmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2017 tarihli kararına konu olan bir başka uyuşmazlıkta[2], varış limanında eksik çıkan emtiaya ilişkin olarak sigortalısının zararını tazmin eden sigortacı, taşıyana karşı Türk mahkemeleri önünde dava açmıştır. Taşıyan, sigortalının hamili olduğu konişmentoda taşıma sözleşmesine atıf yapıldığını, bu nedenle konişmento hamili sigortalının, taşıma sözleşmesinde yer alan tahkim şartı ile bağlı olduğunu iddia etmiştir. Yerel mahkeme, tahkim şartının esas alarak davayı reddetmiştir. Yargıtay ise, yerel mahkeme tarafından TTK’nın 1237/3. maddesinde yer alan şartların oluşup oluşmadığının değerlendirilmemiş olması sebebiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur.

Sonuç

Taşıma sözleşmesi ile konişmento arasındaki ilişki, birinde diğerine atıf olduğu takdirde gündeme gelir. TTK’da açıkça, taşıma sözleşmesinin bir suretinin konişmento hamiline verilmesi halinde taşıma sözleşmesinde yer alan hükümlerin, niteliği elverdiği ölçüde konişmento hamili açısından bağlayıcı olduğu düzenlenir. Konuya ilişkin olarak az sayıda Yargıtay içtihadı bulunmakla birlikte, içtihatlar konişmento hamiline taşıma sözleşmesinin verilip verilmediğinin Yargıtay tarafından incelendiğini ortaya koyar.

[1] Yargıtay 11. HD, No. 2016/8794 E. 2017/6687 K., 29.11.2017.

[2] Yargıtay 11. HD, No. 2016/1662 E. 2017/4494 K., 19.09.2017.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.