Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı

Gaye Spolitis, Stj. Av. Verda Toy
Ağustos 2018

Giriş

Türk hukukunda anonim şirketlerde primli pay çıkarılması imkanı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“SerPK”) çerçevesinde düzenlenir. Bu kapsamda esas ve kayıtlı sermaye sistemlerinde anonim şirketler tarafından primli sermaye artırımı yapılmasına ilişkin esaslar ve artırım prosedürü aşağıda incelenir.

Primli Pay İhracı ve Kullanımı

Anonim şirketlerin kuruluşları veya sermaye artırımları esnasında şirket paylarının itibari değerinin üzerinde bir bedelle pay çıkarılması mümkündür. Bu durumda payların itibari değerini aşan olumlu fark prim olarak ifade edilir. Dolayısıyla prim şirket paylarının ihracı sırasında itibari değerlerinin üzerinde bir fiyata satılmaları ile oluşmakta olup, pay sahiplerinin itibari değer üzerindeki meblağlara kendi paylarını satmaları bu kapsamda değerlendirilmez.

Uygulamada primli pay ihraç edilmesi yoluyla sermaye artırımı yapılması özellikle şirket malvarlığının şirket sermayesini önemli ölçüde aştığı hallerde önem arz eder. Gerek mevcut pay sahiplerinin katıldığı sermaye artırımları, gerekse dışarıdan yatırımcıların şirkete finansman sağlaması amacıyla yapılan birleşme ve devralma işlemlerinden kaynaklanan sermaye artırımlarında primli pay ihraç edilmesi şirketteki pay sahipliği oranlarının ve ortaklık yapısının dürüstlük kuralına aykırı şekilde bozulmasını önleyerek şirkete fon girmesini sağlar[1].

Bu bakımdan primli pay ihraç edilerek yapılan sermaye artırımlarında hem şirkete fon sağlanması mümkün olur hem de primsiz yapılacak sermaye artırımına katılamayan mevcut pay sahiplerinin paylarının sulandırılması engellenmiş olur. Doktrinde ve yargı kararlarında anonim ortaklığın malvarlığının esas sermayesinden fazla olduğu, dolayısıyla payların cari değerlerinin itibari değerinden yüksek bulunduğu hallerde primsiz pay çıkarılarak yapılacak sermaye artırımının mevcut ortakları eşit işlem ilkesi, dürüstlük kuralı ve hakların sakınılarak kullanılması ilkelerine aykırılık teşkil edebileceği dolayısıyla yapılan sermaye artırımının geçerliliğini etkileyebileceği değerlendirilmiştir[2]. Bu bakımdan doktrinde şirket özvarlıklarının sermayeyi aştığı hallerde primli pay çıkarılmasının zorunlu hale gelebileceği belirtilir[3].

Primli Pay İhracı Yoluyla Sermaye Artırım Usulü

TTK ve SerPK kapsamında hem esas sermaye sistemini hem de kayıtlı sermaye sistemini benimseyen anonim şirketlerin primli pay ihracı yoluyla sermaye artırımı yapması mümkündür, bu şirketler açısından izlenecek usuller detaylı bir şekilde aşağıda yer alır.

Esas Sermaye Sisteminde Artırım Kararı Alınması

Esas sermaye sistemini benimseyen şirketler bakımından TTK m. 347 uyarınca primli pay çıkarılması şirket esas sözleşmesinde, bu yönde hüküm olması veya şirket genel kurulunun bu yönde karar almasına bağlıdır. Primli pay çıkarılmasına ilişkin karar alınacak genel kurul toplantısı için kanunda özel bir nisap öngörülmez, dolayısıyla primli pay çıkarılması hususundaki genel kurul kararı şirket esas sözleşmesinde daha ağır bir nisap öngörülmedikçe TTK m. 418 kapsamında öngörülen toplantı ve karar nisapları ile alınır. Genel kurul kararı ile esas sözleşmeye bu yönde hüküm konulmasının söz konusu olması halinde ise TTK m. 421’de öngörülen toplantı ve karar nisapları uygulanır.

Esas sermaye sisteminde yapılacak sermaye artırımında primli pay ihraç edilmesine karar verilmesi halinde artırıma katılacaklar tarafından gerçekleştirilecek sermaye taahhüdünün primi de içermesi gerekir (TTK m.459(2)). Ayrıca TTK m.459(3) atfıyla TTK m. 344 uyarınca taahhüt edilen sermayenin esas sözleşme veya kanun gereği tescilden önce ödenmesi gereken asgari miktarı ile birlikte primli pay taahhüt edilmesi halinde taahhüt edilen prim miktarının tamamının da tescilden önce ödenmesi ve primin ödendiğine dair banka dekontunun sicile tescil belgeleri ile birlikte sunulması zorunludur. İlaveten TTK m. 461 uyarınca primli pay çıkarılması halinde yönetim kurulu tarafından sicile sunulacak olan raporda primli pay çıkarılmasının sebepleri ve primin nasıl hesaplandığının da açıklanması gerekir.

Kayıtlı Sermaye Sisteminde Artırım Kararı Alınması

TTK m. 480 uyarınca kayıtlı sermaye sistemini kabul eden anonim şirketlerde esas sözleşme ile yönetim kuruluna primli pay çıkarma yetkisi tanınabilmektedir.

Bu hükme paralel olarak SerPK. m. 18 kapsamında yönetim kurulunun itibari değerinin üzerinde pay çıkarmasının esas sözleşme ile yetkili kılınmasına bağlı olduğu belirtilir. Dolayısıyla kayıtlı sermaye sistemi benimsendiği halde şirket esas sözleşmesinde primli pay çıkarılmasına ilişkin hüküm bulunmaması halinde primli pay ihracı ancak genel kurulun bu yönde karar alması ile mümkün olabilir[4].

Bunlara ek olarak SerPK. m. 12 uyarınca Sermaye Piyasası Kurulu (“SPK”) ihraç edilen payların piyasa fiyatlarının veya defter değerlerinin pay bedelinin itibari değeri üzerinde olması halinde ihraç olunacak payların primli fiyattan satılmasını ve yeni pay alma haklarının primli fiyattan kullanılmasını isteme yetkisine sahiptir.

TTK m. 460 uyarınca primli pay ihracı yoluyla sermaye artırımı yapılacak olması halinde prime dair kayıtları ve bunun uygulanması hakkındaki kuralları, esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan etmeli ve internet sitesinde yayımlamalı ve bu hususlarla kamuyu aydınlatma ilkesi uyarınca gerekli olan diğer konularda bilgi vermelidir.

İlaveten kayıtlı sermaye sistemine tabi halka açık anonim ortaklıklar bakımından SerPK. m. 12 kapsamında ihraç olunan bedellerin tamamen ve nakden ödenmesi öngörüldüğünden bu şirketlerde yapılacak sermaye artırımlarında yukarıdakinden farklı olarak prim ile birlikte tüm pay bedelinin tescilden önce ödenmesi gerekir.

Artırım Sonucu Elde Edilen Primler

TTK m. 519 uyarınca yeni payların çıkarılması dolayısıyla sağlanan primin, çıkarılma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmamış bulunan kısmı genel kanuni yedek akçeye eklenmelidir. Aynı kanun maddesi uyarınca genel kanuni yedek akçe sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde, sadece zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye elverişli önlemler alınması için kullanılabilir. Dolayısıyla primli pay ihracından elde edilen anonim şirket gelirlerinin kanuni yedek akçe olarak ayrılması zorunlu olduğu gibi bu gelirler nitelikleri itibariyle kanuni yedek akçeler yukarıda belirtilen meblağa ulaşmadıkça ancak belirli amaçlar için kullanılabilecek bu sınırı aşan kanuni yedek akçelerin nasıl kullanılacağı ise genel kurul kararı ile belirlenebilir[5]. Genel kurulun TTK’da öngörülen sınırın aşılması halinde prim gelirlerinin pay sahiplerine dağıtılmasına karar verip veremeyeceği doktrinde tartışmalı olmakla birlikte T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 62030549-125[6-2014/105]-88462 sayılı ve 20.10.2015 tarihli özelgesinde belirttiği üzere TTK’da öngörülen sınırın aşılması halinde primlerin pay sahiplerine dağıtılabileceği anlaşılmaktadır.

[1] Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu: Ortaklıklar Hukuku II, İstanbul 2017, s.211.

[2] Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu: Ortaklıklar Hukuku II, İstanbul 2017, s.210; Ali Paslı: Anonim Ortaklıkta Kontrol Sahibini Özel Durumu, İÜHFM. C. LXVI, S.2, s.354; Emre Türkmen: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na Göre Yeni Pay Alma Hakkına Genel Bir Bakış, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Şeref ERTAŞ’a Armağan, C. 19, Özel Sayı-2017, s. 2327; Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkının Sınırlanması veya Kaldırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XVIII, Y. 2014, Sa. 1, s.13-,14.

[3] Feyzan Hayal Şehirali Çelik, İsmail Kırca, Çağlar Manavgat: Anonim Şirketler Hukuku, C.1, Ankara 2013, s. 329

[4] Feyzan Hayal Şehirali Çelik, İsmail Kırca, Çağlar Manavgat: Anonim Şirketler Hukuku, C.1, Ankara 2013, s. 330

[5] Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu: Ortaklıklar Hukuku II, İstanbul 2017, s.323.