Ercüment Erdem Av. Piraye Erdem

Hakem Kararlarının İptal Davasına Tabi Olması Hakkında Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu Kararı

Eylül 2018

Giriş

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’nun (“YİBHGK”) 2016/2 E. ve 2018/4 K. sayılı kararında[1], 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden önce akdedilen tahkim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda HMK’nın yürürlük tarihinden sonra verilen hakem kararlarına karşı başvurulacak hukuki yollar tartışılmıştır.

YİBHGK tarafından tahkim sözleşmesinin niteliği ve usul hükümlerinin derhal uygulanırlığı ilkesi kapsamında yapılan detaylı değerlendirmeyle, anılan hakem kararlarının 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (“HUMK”) m. 533’te düzenlenen temyiz yoluna değil, HMK m. 439 uyarınca iptal davasına tabi olacağı sonucuna varılmıştır.

Tahkim Sözleşmesinin Niteliğine Dair Değerlendirme

Doktrinde tartışma konusu olan, Yargıtay Daireleri arasında da görüş ayrılıklarına yol açan tahkim sözleşmesinin niteliği YİBHGK tarafından (i) maddi hukuk sözleşmesi, (ii) usul hukuku sözleşmesi ve (iii) karma yapılı sözleşme görüşleri kapsamında incelenmiştir.

Maddi hukuk sözleşmesi görüşüne göre tahkim sözleşmesinin taraf iradeleri doğrultusunda hüküm ifade eden bir özel hukuk sözleşmesi olduğu ifade edilmiştir[2]. Bu doğrultuda, hakem kararlarının da mahkeme hükmünden ziyade sözleşme olarak değerlendirildiği, bu nedenle hakem kararlarına karşı sözleşmenin hükümsüzlüğü düzenlemelerine başvurulmasının savunulduğu vurgulanmıştır.

Tahkim sözleşmesinin niteliği kapsamında incelenen usul hukuku sözleşmesi görüşüne göre; tahkim sözleşmesinin etkisini yargılama hukukunda gösterdiği, hakem kararlarının icra edilebilir bir kesin hüküm niteliğinde olduğu ifade edilmiştir. Bu görüş taraftarlarınca, tahkim sözleşmesinin usul hukuku sözleşmesi olarak nitelendirildiği belirtilmiştir.

Bu iki görüşü ortak bir zeminde birleştiren karma yapılı sözleşme görüşüne göre ise, tahkim sözleşmesinin hem usul hukuku hem de maddi hukuk sözleşmesi özellikleri taşıdığı ifade edilmiştir. Tahkim sözleşmesinin kurulması aşaması ile taraf iradelerine tabi alanlarda maddi hukuk sözleşmesi özellikleri görülürken, hakem kararının icra edilebilirliğinin usul hukuku sözleşmesinin önemli bir yansıması olduğu belirtilmiştir[3].

Anılan görüşleri değerlendiren YİBHGK tarafından, tahkim sözleşmesinin sonuçlarını esas olarak yargılama hukukunda doğurduğu, mevcut olmayan bir hakkı yaratma veya ortadan kaldırma gibi maddi hukuk sözleşmesi özellikleri taşımadığı vurgusu yapılmıştır[4]. Bu doğrultuda, tahkim sözleşmesinin baskın biçimde usul sözleşmesi olduğu sonucuna varılmıştır[5].

Kanunların Zaman Bakımından Uygulanmasına İlişkin İlkelerin Değerlendirilmesi

Kararda, tahkim sözleşmesinin usuli niteliğine dair değerlendirmeyi takiben, maddi hukuka ilişkin kanun değişiklikleri ile usul hukukuna ilişkin kanun değişikliklerinin zaman bakımından uygulanmasındaki ilkesel fark ele alınmıştır.

Bu kapsamda, maddi hukuka ilişkin kanun değişikliklerinin (kural olarak) yürürlüğe girmelerinden sonra ortaya çıkan hukuki olgu ve ilişkilere uygulandığı; usul hukukuna ilişkin değişikliklerin ise derhal uygulanırlık ilkesine tabi olduğu ifade edilmiştir[6].

Karar gerekçesinde vurgulandığı üzere, HMK’da tahkim hükümlerinin zaman bakımından uygulanmasına ilişkin özel bir geçiş hükmü düzenlenmemiştir. Bu doğrultuda, kanunda öngörülmeyen geçiş hükmünün taraf iradeleri ile getirilemeyeceği; dolayısıyla, taraflara hakem kararına karşı gidilecek hukuki yol konusunda uygulanacak kanunu seçme özgürlüğü verilmediği belirtilmiştir.

Böylece, HMK’nın yürürlüğe girdiği tarih itibariyle tahkim yargılamasında tamamlanmamış işlemlere HMK hükümlerinin derhal uygulanacağı; tahkim sözleşmesi HUMK yürürlükteyken akdedilse dahi, hakem kararı HMK’nın yürürlüğe girmesinden sonra verilmiş ise hakem kararına karşı HMK uyarınca iptal davası açılması gerekeceği sonucuna varılmıştır.

Karşı Oy

Kararın karşı oy gerekçesinde ise, tahkimde yargılama usulünün belirlenmesinde taraf iradesinin önemi vurgulanmış, tahkim sözleşmesinin bir maddi hukuk işlemi olduğu ifade edilmiştir. Tarafların tahkim sözleşmesinin akdi sırasında öngörmeleri mümkün olmayan hükümlere ilerleyen süreçte tabi tutulmasının, taraf iradesine ve Anayasa m.2’de düzenlenen hukuk güvenliği ilkesine aykırılık oluşturacağı vurgulanmıştır.

Bu doğrultuda, HMK’nın yürürlüğe girmesinden önce akdedilen bir tahkim sözleşmesi kapsamında yürütülen yargılama sonunda HMK’nın yürürlük tarihinden sonra verilen hakem kararı aleyhine HUMK’un temyize ilişkin hükümlerinin uygulama alanı bulması gerektiği savunulmuştur.

Sonuç

YİBHGK, 2016/2 E. ve 2018/4 K. sayılı kararı ile tahkim sözleşmesinin niteliğini maddi hukuk sözleşmesi, usul hukuku sözleşmesi ve karma yapılı sözleşme görüşleri kapsamında değerlendirmiş, baskın biçimde usul hukuku sözleşmesi niteliğinde olduğu sonucuna varmıştır. Usul hukuku sözleşmesi niteliği ışığında, kanunların zaman bakımından uygulanması yönünden yapılan değerlendirmede ise HMK’da tahkim sözleşmesi özelinde bir geçiş hükmü düzenlenmediğinden tahkim sözleşmesinin usul hükümlerinin derhal uygulanırlığı ilkesine tabi olacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, HUMK döneminde akdedilen tahkim sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta HMK’nın yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden itibaren verilen hakem kararları HMK m.439 uyarınca iptal davasına tabi olacaktır.

[1] Kararın tam metni için bkz. 18.09.2018 tarihli, 30539 sayılı Resmi Gazete.

[2] Maddi hukuk sözleşmesi görüşüne ilişkin detaylı bilgi için bkz.: Aydemir, Fatih: Türk Hukukunda Tahkim Sözleşmesi, 1.Bası, İstanbul 2017, s. 67.

[3] Karma yapılı sözleşme görüşüne ilişkin detaylı bilgi için bkz.: Yeşilova, Bilgehan: “Milletlerarası Tahkimin Hukuki Niteliği Üzerine Düşünceler ve Güncel Gelişmeler”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 76, 2008, s. 109.

[4] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 22.02.2012 tarihli ve 2011/19-735 E. ve 2012/93 K. sayılı kararında da aynı görüş benimsenmiştir.

[5] Usul hukuku görüşüne göre, tarafların tahkim sözleşmesini akdetmek suretiyle halihazırda var olan veya ileride doğması muhtemel uyuşmazlıkların hakemler nezdinde çözülmesi konusunda kendilerini bağlaması, tahkim sözleşmesinin usuli nitelik taşıdığını gösterir. Usul hukuku sözleşmesi görüşü hakkında detaylı bilgi için bkz: Aydemir, a.g.e. s. 72; Pekcanıtez, Hakan; Atalay, Oğuz; Özekes Muhammet: Medeni Usul Hukuku, 14. Bası, Ankara 2013, s. 1074.

[6] Usul hukukuna ilişkin kanun değişikliklerinin henüz sonuçlanmamış usul işlemlerini de kapsayacağına ilişkin derhal uygulanırlık kuralı hakkında detaylı bilgi için bkz: Postacıoğlu, İlhan E.: Medeni Usul Hukuku Dersleri, 7.Bası, İstanbul 2015, s. 14; Pekcanıtez; Atalay; Özekes: a.g.e., s. 70.