Ercüment Erdem Av. Canan Doksat

Kaydi Altın Satışları ve BSMV

Temmuz 2020

Giriş

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (“GİB”) önceki dönem görüşü, fiziki teslimat olmaksızın gerçekleştirilen altın satış işlemlerinde bankaların lehe aldıkları tutarlar üzerinden %5 oranında Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (“BSMV”)  hesaplanması gerektiği ve kaydi altın işlemlerinin kambiyo muamelesi olmaması yönündedir.

Bununla birlikte, Gelir İdaresi Başkanlığı (“GİB”) tarafından 21 Mayıs 2020 tarihinde Türkiye Bankalar Birliği’ne gönderilen yazı ile anılan görüş değiştirilmiş ve kaydi altın işlemleri kambiyo muamelesi olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, anılan işlemlerin BSMV karşısındaki durumunu değiştirmiştir.

Bu kapsamda, bu makale içeriğinde kaydi altın işlemlerinin kambiyo işlemi olarak değerlendirilmesi süreci ve konuya ilişkin yorumlarımıza yer verilir.

Önceki Dönemdeki Görüşler

Birinci görüş uyarınca altın, bankalar ve müşteriler açısından işletmede kullanılan bir emtiadan ziyade bir yatırım aracı mahiyetindedir. Bu nedenle altın satışlarının da kambiyo muamelesi olarak değerlendirilmesi gerekir.

İkinci görüş uyarınca, altın kıymetli maden niteliğinde olup, altın satışlarının kambiyo muamelesi olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla kıymetli maden niteliğindeki altın satışlarının kambiyo muamelesi olarak nitelendirilmesi mümkün olmayıp, altın satışları sonucunda lehe kalan para üzerinden BSMV hesaplanması gerekir.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Güncel Görüşü

21 Mayıs 2020 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Türkiye Bankalar Birliği’ne (“GİB”) gönderilen yazıda, Vergi Denetim Kurulu tarafından yapılan araştırmalarda bankalar tarafından yatırım hesapları ve diğer (vadesiz, vb.) hesaplar üzerinden fiziki teslimat olmaksızın yapılan altın alım satım işlemlerinin kambiyo işlemi olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği konusunda görüş talep edilir. Anılan görüş kapsamında özetle aşağıdaki ifadelere yer verilir:

“Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’ın “Tanımlar” başlıklı ikinci maddesinin (h) bendinde döviz (kambiyo) efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her nev’i hesap, belge ve vasıta; (j) bendinde kıymetli madenler ise her tür ve şekilde altın, gümüş, platin ve paladyum olarak tanımlanmıştır.

Bu itibarla, kıymetli maden ve dövizin kambiyo mevzuatında düzenlenen değerler olması, kambiyo mevzuatında kıymetli maden depo hesaplarında işlem gören kaydi tutarların açık bir tanımının yer almaması ve özü itibarıyla fiziki teslimat yapılmadığı sürece kaydi ve değeri dövizle belirlenen bir tutarın söz konusu olması hususları dikkate alındığında; vadesiz ve yatırım hesapları üzerinden fiziki teslimat olmaksızın yapılan altın alım satım işlemlerinin kambiyo işlemi olarak değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.”

GİB’in yeni görüşüne göre kaydi altın alım satım işlemleri kambiyo işlemi olarak değerlendirildiğinden, bankalar nezdinde yatırım hesapları ve diğer (vadesiz, vb) hesaplar üzerinden fiziki teslimat olmaksızın yapılan altın satış işlemlerinde altın satış bedeli üzerinden BSMV hesaplanması gerekir.

BSMV Artışı ve Güncel Durum

24 Mayıs 2020 tarih ve 31136 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2568 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile kambiyo muamelelerine uygulanan BSMV oranı %0,2’den %1’e çıkarıldı. Yeni oran 24 Mayıs 2020 tarihinden itibaren gerçekleştirilen kambiyo muamelelerinde geçerli olmak üzere yürürlüğe girdi.

Bahsi geçen %1 oranında BSMV, kambiyo muamelelerinde döviz satış tutarı üzerinden hesaplanacak olup; aşağıda sayılan işlemlerde söz konusu oran %0 olarak uygulanmaya devam eder:

  • Bankalar ile yetkili müesseselerin kendi aralarında veya birbirlerine yaptıkları kambiyo satışları
  • Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yapılan kambiyo satışları
  • Döviz kredisinin ödenmesine yönelik olarak, döviz kredisi kullanılan ya da kullanımına aracılık eden banka tarafından kredi borçlusuna yapılan kambiyo satışları
  • Sanayi sicil belgesini haiz işletmelere yapılan kambiyo satışları
  • İhracatçı birliklerine üye olan ihracatçılara yapılan kambiyo satışları

Dolayısıyla, mevcut durumda, kaydi altın satış işlemi üzerinden 24 Mayıs 2020 tarihinden itibaren %1 oranında BSMV uygulanır.

Değerlendirmeler

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile bu Karara ilişkin 2008-32/35 sayılı Tebliğ kapsamında, altın veya diğer kıymetli maden hesaplarının kambiyo olarak tanımlanacağına dair bir düzenleme yer almaz. Ayrıca Anayasa’nın 73. maddesinde düzenlenen verginin kanuniliği ilkesi uyarınca, verginin konusu Kanun ile düzenlenir. Dolayısıyla, altın hesabının kıymetli maden değil de kambiyo olarak vergilendirilmesinin GİB’in bir yazısına istinaden gerçekleştirilmesi anılan ilke açısından oldukça tartışmalıdır.

Sonuç

Altın depo hesaplarındaki fiziki teslim dışındaki ödemelerin kambiyo işlemi sayılmasına ilişkin olarak mevzuatımızda bir düzenleme yer almaz. Söz konusu yorum, GİB’in Türkiye Bankalar Birliği’ne gönderdiği bir yazı ile başlamıştır. Dolayısıyla, bu uygulamanın, Anayasa m. 73’te düzenlenen “kanunilik” ve “öngörülebilirlik” ilkeleri açısından tartışmaya açık olduğu düşünülür.