Pay Alım Teklifi

Av. Leyla Orak Çelikboya, Şubat 2014

Giriş

Halka açık ortaklıklarda pay sahipleri diğer pay sahiplerine gönüllü olarak paylarını satın alma teklifinde bulunabilir. Ancak bazı hallerde ortaklığın kontrolünü ele geçiren veya hâkim konumdaki pay sahibi, diğer pay sahiplerinin paylarını satın almak üzere teklif yapmak zorundadır.

Gönüllü ve zorunlu pay alım teklifi 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu[1] (“SPKn”) ile SPKn uyarınca çıkartılan II-26.1 sayılı Pay Alım Teklifi Tebliği[2] (“Tebliğ”) ile düzenlenir. Bu ayki hukuk postası yazısı, SPKn ve Tebliğ hükümlerine göre pay alım teklifini inceler.

SPKn Düzenlemeleri Uyarınca Pay Alım Teklifi

Genel Olarak

SPKn m. 25, gönüllü pay alım teklifi ile önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifi ile ilgili usul ve esasları belirlemek için Sermaye Piyasası Kurulu’nu (“Kurul”) yetkilendirir. Buna ek olarak, mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun aksine, SPKn m. 26 pay alım teklifinin zorunlu olduğu hale ilişkin genel bir düzenleme getirir. Halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan pay veya oy haklarını elde eden ortaklar, diğer ortaklara paylarını satın almak üzere teklif yapmak zorundadır. Dolayısıyla zorunlu pay alımı, kural olarak yönetimin kontrolünün ele geçirilmesine bağlıdır.

Yönetim Kontrolünün Elde Edilmesi

SPKn m. 26 hangi hallerde yönetim kontrolünün elde edileceğini düzenler. Bu maddeye göre, (tek başına veya birlikte, doğrudan veya dolaylı) oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına ya da yönetim kurulu üye sayısının çoğunluğunu seçme veya bu sayıda üyeliğe aday gösterme imtiyazı içeren paylara sahip olma halinde yönetim kontrolünün elde edildiği kabul edilir. Kanun ayrıca pay alımı olmaksızın ortakların kendi aralarında yapacakları anlaşmalarla yönetim kontrolünü ele geçirmelerini de bu kapsamda değerlendirir. Ancak, yönetim kuruluna aday gösterme imtiyazlı payların bulunması nedeniyle, oy haklarının çoğunluğunu elde etmek yönetim kontrolünü ele geçirmek için yeterli olmayabilir. Bu durumda pay iktisabı SPKn m. 26 kapsamında değerlendirilmez.

Zorunlu Pay Alım Teklifine Yol Açan Diğer Haller

Kurul ayrıca, faaliyet konusu ile ilgili kendisine verilen bir imtiyazı kaldırılan, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca faaliyet izni kaldırılan, ortaklık hakları, yönetimi ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na devredilen ortaklıklarda, bu işlemlere sebep olan hâkim ortağa pay alım teklifi zorunluluğu getirebilir (SPKn m. 25/4). Keza, Kurul, yatırım ortaklıklarının nitelik değiştirmesi halinde de pay alım teklifi zorunluluğu öngörmeye yetkilidir (SPKn m. 25/5). SPKn m. 33/4, Kurul’a, halka açık ortaklık statüsünden çıkacak ortaklıkların hâkim ortaklarına da bu zorunluluğu getirme yetkisi verir.

Yaptırım

SPKn, pay alım teklifi zorunluluğuna aykırı davranışın yaptırımını da düzenler. SPKn m. 103/3 uyarınca Kurul’un ek süre vermesi halinde bu sürenin sonunda zorunlu pay alım teklifini yerine getirmeyen ortaklara Kurul, pay alım teklifine konu payların toplam bedeline kadar idari para cezası verebilir. Ancak mülga 2499 sayılı kanun döneminde de olan idari para cezası uygulamada çoğu zaman caydırıcı olmuyordu. SPKn, yeni ek bir yaptırımı daha düzenler. Buna göre, Kurul’un belirlediği sürede teklifte bulunmayan ortakların payları sürenin sonunda kendiliğinden donar ve nisap hesabında dikkate alınmaz. Bu yaptırım SPKn’un pay alım teklifleri ile ilgili getirdiği en önemli yeniliklerdendir.

Tebliğ Hükümleri Uyarınca Pay Alım Teklifi

Kapsam

Kurul, SPKn m. 25’te kendisine verilen yetkiye dayanarak gönüllü ve sorunlu pay alım teklifinin esaslarını Tebliğ ile düzenler. Ancak Tebliğ genel olarak yönetim kontrolünün değişmesi halinde pay alım tekliflerine ilişkindir. SPKn m. 25/1 uyarınca önemli nitelikli işlemler, m. 26/5 uyarınca yatırım ortaklığının niteliğinin değişmesi ve m. 33/4 uyarınca halka açık ortaklık statüsünden çıkma hallerinde doğan pay alım teklifi zorunluluğunda uygulanmaz (Tebliğ m. 2).

Genel Esaslar

Tebliğ, SPKn’a uygun olarak, halka açık ortaklık paylarının bir kısmını veya tamamını devralıp yönetim kontrolünü elde eden ortağa pay alım teklifinde bulunma zorunluluğu getirir.

Pay alım teklifi sonucu ödemeler Türk Lirası cinsinden ve nakden yapılmalıdır. Ancak pay sahibinin yazılı onayı varsa bedel, borsada işlem gören nitelikte olması kaydıyla, menkul kıymet olarak da ödenebilir. Teklifte bulunan pay sahibi, teklifin karşılığını ödeyebilmek için gerekli tedbirleri alır. Kurul ayrıca pay sahibinden bir banka veya tüzel kişinin bu bedeli garanti etmesini talep edebilir.

Gerek gönüllü gerek zorunlu pay alım teklifinde, teklifte bulunan pay sahibi, Tebliğ’in ekinde yer alan ve yatırım kuruluşu yetkilileri ile birlikte imzalayacağı bilgi formu ve belirtilen diğer belgeler ile Kurul’a başvuruda bulunur. Bu bilgi formunda ortaklığa ilişkin bilgiler, teklifte bulunan pay sahibine ilişkin bilgiler, zorunlu teklife yol açan olaylar veya gönüllü teklifin altında yatan gerekçeler, teklifin koşulları ve benzeri bilgiler yer alır. Kurul, bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve eksiksiz olması halinde bilgi formunu onaylar. Kurul’un onayı üzerine bilgi formu üç iş günü içerisinde kamuya açıklanır. Ancak bilgilerin yanlış, yanıltıcı veya eksik olmasının sonradan anlaşılması halinde Kurul pay alım teklifini durdurma ve yasaklamaya yetkilidir.

Teklifte bulunan pay sahibi bir yatırım kuruluşu ile aracılık sözleşmesi imzalamalıdır. Aracılık sözleşmesi teklife konu paylara ilişkin bilgiler ve bu paylar karşılığı ödenecek bedel de dâhil olmak üzere Tebliğ’de belirlenen asgari unsurları içerir.

Pay alım teklifi sürecinde, pay alım teklifi kararı, pay alım teklifi zorunluluğunun ortaya çıkması, muafiyet talebi, teklif fiyatı, değerleme raporları, her işlem günü teklife karşılık veren pay sahibi sayısı, işlem sonrası ortaklığın detaylı ortaklık yapısı ve yönetim durumu gibi önemli tüm aşamaların kamuya açıklanması zorunludur.

Zorunlu Pay Alım Teklifi

- Pay Alım Teklifi Zorunluluğunun Doğduğu Haller ve Muafiyet

SPKn’a paralel olarak Tebliğ, gerek pay iktisabı gerekse ortakların aralarında yapacakları anlaşmalarla yönetim kontrolünü elde edenlerin pay alım teklifi yapmak zorunda olduğunu düzenler. Zorunlu pay alım teklifi herhangi bir koşula bağlanamaz.

Tebliğ, SPKn m. 26’da bulunan, hangi hallerde yönetim kontrolünün elde edilmiş sayılacağına ilişkin düzenlemeyi tekrarlar ve ek açıklamalar getirir. Genel kurulda fiili durum nedeniyle yönetim kurulu üye sayısının yarısının seçilmesi yönetim kontrolünün ele geçirildiği anlamına gelmez. Yönetim kontrolünün “birlikte” elde edilmesinin tespitinde gerçek kişi pay sahiplerinin kontrol ettiği diğer ortaklıklarla, tüzel kişi pay sahiplerinin ise kendilerini kontrol eden kişiler ile bu kişilerin kontrol ettiği diğer ortaklıklarla birlikte hareket ettiği kabul edilir. Tebliğ ayrıca hangi hallerde pay alım teklifi zorunluluğunun doğmayacağını da belirtir:

  • Yönetim kontrolünün gönüllü pay alım teklifi sonucunda elde edilmesi,
  • Yönetim kontrolünün özel anlaşmalar ile elde edilmesi halinde ortaklık genel kurulunun bu sözleşmeyi onaylaması ve onaylamayan ortaklara ayrılma hakkı verilmesi,
  • Yönetim kontrolünü elinde bulunan ortağın paylarının şirket sermayesinin %50’sinin altına düşmesinden sonra, yönetim kontrolünü kaybetmeksizin yeniden %50’sinden fazlasına çıkması,
  • Ortaklığın kontrolünü elinde bulunduran grup içerisinde pay devri yapılması.

Kurul, zorunlu sermaye yapısı değişiklikleri, ana ortaklıktaki kontrol değişikliğinin halka açık ortaklıkta kontrol elde edilmesi amacı taşımaması gibi hallerde pay alım teklifi zorunluluğuna muafiyet getirebilir.

- Süreler ve Yaptırım

Yönetim kontrolünü elde eden ortak, pay iktisabını izleyen altı iş günü içinde Tebliğ’in eklerinde belirtilen bilgi formu ve diğer belgeler zorunlu pay alım teklifi için Kurul’a başvurur. Çağrı yükümlülüğünün doğmasından itibaren iki ay içinde fiili pay alım teklifi başlamalıdır. Kurul’un bilgi formunu onaylamasından itibaren altı gün içinde fiili pay alım teklifi başlar ve en az on en çok yirmi iş günü sürer.

Muafiyet talep edilebilecek hallerde, teklifi yapmakla yükümlü ortak muafiyet başvurusunu, teklif zorunluluğunun doğmasını izleyen altı iş günü içinde yapmalıdır. Muafiyet başvurusu varsa, Kurul’un başvuruyu uygun görmemesi halinde fiili pay alım teklifinin başlaması gereken süre uygun görmeme kararından itibaren bir aydır.

Bu sürelere uyulmamasının yaptırımı, pay haklarının donması ve toplantı nisaplarında dikkate alınmamasıdır. Ayrıca, Kurul’un ek süre vermesi halinde bu süre sonunda pay alım teklifi zorunluluğu yerine getirilmezse SPKn m. 103/3 uyarınca Kurul pay sahibine pay alım teklifine konu payların toplam bedeline kadar idari para cezası verebilir. Aynı zamanda Tebliğ m. 17 uyarınca faiz işler.

- Teklif Fiyatı

Zorunlu pay alım teklifi fiyatı, borsada işlem gören ortaklıklarda, teklife yol açan pay satışına ilişkin kamu duyurusundan önceki altı aylık dönemin günlük ağırlıklı ortalama borsa fiyatının aritmetik ortalaması ile tekliften önceki altı ay içinde ortaklığın aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyattan düşük olamaz. Yönetim kontrolünün dolaylı olarak elde edilmesi halinde fiyatın Kurul’un düzenlemelerine göre hazırlanan değerleme raporunda belirtilen fiyattan da düşük olmaması aranır. Farklı pay gruplarının fiyatının belirlenmesinde imtiyazlar da dikkate alınır. Pay satışının duyurulması ile fiili pay alımının sona erme tarihi arasında ortaklık paylarının daha yüksek fiyattan satın alınması halinde, teklife konu payların fiyatı bu satış fiyatından düşük olmayacak şekilde yeniden belirlenir.

Gönüllü Pay Alım Teklifi

- Teklif Süreci

Halka açık ortaklarda pay sahipleri, diğer payların tamamı veya bir kısmı için gönüllü olarak pay alım teklifinde bulunabilir. Teklifte bulunan ortak, fiili alımın başlangıcına dek payları satın almaktan vazgeçebilir. Ortak, gönüllü pay alım teklifi yapmak istiyorsa Tebliğ’in eklerinde belirtilen bilgi formu ve diğer belgeler ile Kurul’a başvurur.

Zorunlu pay alım teklifinden farklı olarak, hedef ortaklığın yönetim kurulu, en geç fiili alım teklifinin başlamasından bir iş günü önce, pay alım teklifine ilişkin görüşü ve gerekçelerini içeren bir rapor düzenler ve bu rapor kamuya açıklanır.

Gönüllü pay alım teklifine ilişkin süreler, zorunlu pay alım teklifi ile paraleldir. Fiili pay alım teklifi, Kurul’un pay sahibinin yapacağı başvuruyu onaylamasından itibaren altı iş günü içinde başlar ve en az on en çok yirmi iş günü sürer. Teklifte belirtilen adedi aşan sayıda pay için talep gelmesi halinde, talepte bulunan pay sahipleri arasında oransal dağıtım yapılır.

- Teklif Fiyatı

Tebliğ, gönüllü pay alım teklifinde fiyatın nasıl belirleneceğini düzenlemez. Ancak belirli hallerde artışa ilişkin hükümler getirir.

Öncelikle, gönüllü pay alım teklifinde bulunan pay sahibinin, fiili pay alım teklifi süresinin sona ermesinden bir iş günü öncesine dek fiyatı artırma imkânı vardır. Fiyatın yeniden belirlenmesi halinde pay alım teklifi süresi iki hafta uzar. Bu durumda, önceden pay bedeli ödenen ortaklara aradaki fark pay alım süresinin sona ermesinden sonraki iki iş günü içinde ödenir.

Teklifte bulunan veya birlikte hareket ettiği kişilerin, gönüllü pay alım teklifinin kamuya duyurulması ile fiili pay alım teklifi süresinin sona ermesinden itibaren üç ay boyunca ortaklık paylarını daha yüksek bir fiyattan satmaları halinde, pay alım teklifi fiyatı en yüksek fiyattan aşağı olmayacak şekilde belirlenir.

Gönüllü pay alım teklifi süresinde üçüncü bir kişi pay alım teklifi yapabilir. Böyle bir rekabetçi teklifin gelmesi halinde ilk teklifin süresi, rekabetçi teklifin süresinin sona erdiği tarihe dek uzayabilir. İlk teklifi kabul eden pay sahipleri, kabulden sonra rekabetçi teklif yapılması halinde ve pay devri henüz gerçekleşmediyse kabullerini geri alabilir.

Sonuç

SPKn, mülga 2499 sayılı kanunun aksine pay alım teklifine ilişkin genel düzenlemeleri içerir. Özellikle yönetim kontrolünün ele geçirilmesi ve hangi hallerde zorunlu pay alım teklifinin doğacağını düzenler. Ayrıca, zorunlu pay alım teklifinin gerçekleştirilmemesi halinde, söz konusu payların donacağını düzenler. Bu yaptırım ile önemli bir yenilik getirir.

Bu hükümlerdeki esaslara ve Kurul’a verilen yetkiye dayanılarak Tebliğ yürürlüğe girmiştir. Tebliğ, pay alım tekliflerine ilişkin genel esasları, zorunlu pay alım teklifinin hangi hallerde doğacağı ve özelliklerini, gönüllü pay alım teklifinin esaslarını ayrıntılı olarak düzenler. Bu düzenlemeler halka açık ortaklıklardaki küçük yatırımcının korunmasını amaçlar ve paylarını normalde o payların tedavülünde ödenecek bedelden daha düşük olmaksızın satabilmesini mümkün kılar.

Şubat 2014

[1] 30 Aralık 2012 tarih ve 28513 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

[2] 23 Ocak 2014 tarih ve 28891 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak, yürürlük tarihinden sonra ortaya çıkan zorunlu pay alım teklifi yükümlülükleri ile gönüllü pay alım tekliflerinde uygulamak üzere yürürlüğe girdi.