Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi

Av. Leyla Orak Çelikboya, Nisan 2013

Giriş

Tür değiştirme, yeniden yapılandırma işlemlerinden biridir. 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nda tür değiştirme genel hükümler arasında tek bir hükümle düzenlenmiş, anonim şirketin tasfiye edilmeksizin limited şirkete dönüşmesine ilişkin özel bir hüküm getirilmişti. Bununla beraber, gerek Yargıtay gerek Sicil uygulamasında özellikle sınırsız sorumlu ortaklıklar ile sorumluluğu sınırlanan ortaklıkların birbirine dönüşümü konusunda bazı sıkıntılar bulunmaktaydı.

6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu[1] (“TTK”), tür değiştirmeye ilişkin ayrıntılı yeni düzenlemeler getirerek önemli yenilikler getirmiş ve tartışmalı hususları açıklığa kavuşturmayı hedeflemiştir. Mülga kanunda da kabul edilen, yeni türe değiştirilen şirketin eskisinin devamı olduğu ilkesi de muhafaza edilmiştir. TTK uyarınca tür değiştirme ile ilgili olarak 2011 yılı Aralık ayında yayımlanan Erdem&Erdem Hukuk Postası’ndaki makale ayrıntılı açıklamaları bulabilirsiniz.

TTK’nın tür değiştirme hükümleri, sadece ticaret şirketlerinin birbirine dönüşmesini değil aynı zamanda bir tüzel kişiliği olmayan ticari işletmeye ilişkin tür değişikliklerini de düzenlemektedir. Ticaret Sicili Yönetmeliği[2] de ticari işletmenin tür değiştirmesine ilişkin özel ve ayrıntılı düzenlemeler getirmiştir.

Bu ayki makalemizde TTK ve Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümleri uyarınca ticaret şirketlerinin ticari işletmeye ve ticari işletmenin şirkete dönüşümü ele alınacaktır.

Ticari İşletmenin Ticaret Şirketine Dönüşmesi

TTK ticari işletmeyi, esnaf işletmesini aşan, gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü bir işletme olarak tanımlamıştır. TTK m. 11/3 uyarınca ticari işletmenin, kendisine sürekli olarak özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Yani ticari işletme, tüzel kişiliği olmayan ve yukarıda belirtilen özellikleri haiz bir işletmedir.

TTK m. 194/2 uyarınca bir ticari işletme, ticaret şirketine dönüşebilir. Böylelikle, tüzel kişiliği olmayan ticari işletme, tüzel kişiliği olan ticaret şirketine dönüşebilecektir. TTK, bu işlem ile ilgili olarak ticaret şirketlerinin tür değiştirmesine ilişkin hükümlerin (m. 182 ila 193) kıyasen uygulanacağını düzenlenmiştir.

Bu hükümler kapsamında, ticari işletmenin dönüşeceği şirket türünün kuruluşuna ilişkin hükümler uygulama alanı bulacaktır. Dolayısıyla ilgili şirketin kuruluşu için gerekli belgeler hazırlanacak ve işlemler gerçekleştirilecektir. Hakların korunması, bilançonun hazırlanması, tür değiştirme planı ve raporunun hazırlanmasına ilişkin hükümler de kıyasen uygulanacaktır. Ancak ticari işletme bir tüzel kişi olmadığı ve genel kurul gibi bir organı bulunmadığı için tür değiştirme kararı alınmayacaktır.

Aynı şekilde, yeni türe dönüştürülen şirketin eskisinin devamı olduğu kuralı da geçerli olacaktır (TTK m. 180). Yani tür değiştirme sonucunda oluşan ticaret şirketi, ticari işletmenin devamı kabul edilecektir.

Ticaret Sicili Yönetmeliği, ticari işletmenin ticaret şirketine dönüşmesi halinde, ek olarak ticari işletmenin malvarlığı unsurlarının değerinin tespitine ilişkin yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirin raporunun da sicile sunulacağını düzenler. Ayrıca, ticari işletmeye özgülenmiş malvarlığı unsurları arasında tapuya, gemi ve fikri mülkiyet sicillerine ve diğer sicillere kayıtlı mal ve hakların listesinin, kayıtlı oldukları sicillerin ve kayıtlara ilişkin bilgilerin bulunduğu bir beyanın da ticaret siciline sunulması gerekmektedir. Dolayısıyla ticari işletmenin malvarlığı ile bir bütün olarak yeni kurulacak şirkete aktarılması ve ticari işletmenin bütünlüğü ve devamını sağlamak amaçlanmıştır.

Ticaret Şirketinin Ticari İşletmeye Dönüşmesi

TTK, tüzel kişiliği haiz bir ticaret şirketinin de tüzel kişiliği olmayan ticari işletmeye dönüşmesine imkân tanır. Bu tür değiştirme sonucunda tüzel kişilik sona erecektir. Gerek TTK gerek Ticaret Sicili Yönetmeliği’ndeki açık hüküm uyarınca dönüşüm sonucunda tescil edilecek ticari işletme, ticaret şirketinin devamıdır.

TTK, bu işlem ile ilgili olarak kısa bir düzenleme getirerek (m. 194/3) ticaret şirketinin paylarının tümünü ticari işletmeyi işletecek kişi veya kişiler tarafından devralınması gerektiğini, dönüşülen ticari işletmenin de bu kişiler adına ticaret siciline tescil ve ilan edileceğini düzenler. Buna göre, dönüşecek ticaret şirketinin ortakları, tescil edilecek ticari işletmenin malikleri olarak sicile tescil edilecektir. İlgili hüküm aynı zamanda kolektif ve komandit şirketlerin borçlarına ilişkin özel bir düzenleme getirir.

TTK, bu dönüşme halinde tür değiştirecek ticaret şirketinin tasfiyesi, tüzel kişiliğin nasıl son bulacağı hakkında herhangi bir düzenleme getirmemiştir. Birleşme ve bölünme işlemleri gibi yeni bir tasfiyesiz infisah hali düzenlendiği düşünülmektedir.

Tasfiye hükümlerinin bulunmaması, özellikle alacaklıların korunması bakımından önem taşır. Herhangi bir hüküm getirilmediği cihetle, tür değiştiren şirketin borçlarından işletmeyi devralan kişilerin şahsen sorumlu olacakları sonucuna varılır. TTK’nın imkân tanığı tür değiştirme işlemleri uyarınca (m. 181) bir sermaye şirketi başka bir sermaye şirketi veya kooperatife dönüşebilir, sermaye şirketinin şahıs şirketine dönüşmesine izin verilmemiştir. Ancak m. 194 uyarınca sermaye şirketleri dahil tüm ticaret şirketleri, sorumluluk rejimi ne olursa olsun, ticari işletmeye dönüşebilir.

Olası sıkıntıların önüne geçebilmek amacıyla Ticaret Sicil Yönetmeliği daha ayrıntılı düzenlemeler ve ek yükümlülükler getirir. Yönetmelik ayrıca bu işlemin tescili için gerekli belgeleri düzenlemektedir.

Yönetmelik hükümleri uyarınca, dönüşen şirketin ortaklarının sorumlulukları ve iş sözleşmelerinden doğan borçlar hakkında TTK’nın 190 ve 194/3 maddelerinin uygulanacağı düzenlenmiştir. Böylelikle tür değiştirmeye hâkim olan ortakların sorumluluklarını düzenleyen hükmün ve kolektif ve komandit şirketlerin borçlarına ilişkin düzenlemenin de tüm ticari işletmeye dönüşme işlemlerine uygulanacağı öngörülmektedir.

Ticari işletmenin tür değiştiren şirket ortakları adına tescil edilmesi ve ortakların şirketin borçlarından şahsen sorumlu olmasının yaratabileceği olası sıkıntıları gidermek için Ticaret Sicili Yönetmeliği, TTK’da düzenlenmeyen yeni bir şart getirmektedir. Buna göre, sermayenin kaybı veya borca batıklık olmaları halinde anonim şirket ve limited şirketler ticari işletmeye dönüşemezler.

Sonuç

Ticaret şirketinin ticari işletmeye dönüşmesi ve ticari işletmenin ticaret şirketine dönüşmesi, TTK’nın getirdiği yeniliklerden biridir ve ilk defa TTK ve Ticaret Sicili Yönetmeliği kapsamında düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile ticari işletmeye ilişkin yeniden yapılandırma işlemleri kapsamında ticari işletmenin devrine ek olarak yeni bir mekanizma getirilmiştir. Tüzel kişiliği haiz bir şirket ile tüzel kişiliği olmayan işletme birbirine dönüşebilir ve bu işlem sonucunda tescil edilen ticaret şirketi veya ticari işletme, dönüşenin devamı niteliğindedir.

Özellikle ticaret şirketinin ticari işletmeye dönüşümü konusunda, tasfiyesiz infisah, alacaklıların korunması, borçlardan sorumluluk gibi hususların uygulamada sıkıntı yaratması olasıdır.



[1] 14 Şubat 2011 tarihli ve 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[2] 27 Ocak 2013 tarihli ve 28541 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.