Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda Esas Sözleşme Değişikliklerine İlişkin Yenilikler – I

Eylül 2011

Anonim şirketlerde esas sözleşme değişiklikleri, pay sahiplerinin haklarını doğrudan etkilemesi bakımından büyük önem taşır. Bu nedenle esas sözleşme değişiklikleri, ancak genel kurul (“GK”) kararıyla gerçekleştirilebilir. Bunun yanı sıra, bazı esas sözleşme değişiklikleri, ancak genel kurulda ağırlaştırılmış yeter sayılarla karar alınmasına bağlıdır. Böylece, kararlara yüksek oranda katılım sağlanarak pay sahiplerinin haklarının daha etkin bir şekilde korunması amaçlandı. Esas sözleşme değişikliklerinin pay sahiplerinin hakları ile yakın ilişkili olması, konunun Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda (“Yeni TTK”) kapsamlı değişikliklere uğramasına yol açtı.

Temel İlke

Yeni TTK m. 452, esas sözleşmenin değiştirilebilecek hükümlerine ilişkin temel ilkeyi belirler. Bu ilke uyarınca GK, esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde, kanunda öngörülen şartlara uyarak, esas sözleşmenin bütün hükümlerini değiştirebilir. Ancak, yine aynı maddenin ikinci cümlesi uyarınca, müktesep ve vazgeçilmez haklar saklı tutulur. Bu hüküm, Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) m. 385’teki temel ilke ile aynı doğrultudadır. Ancak, Yeni TTK m. 421’de müktesep haklara ilişkin herhangi bir tanım veya liste verilmez. Zira, TTK’nın müktesep hakları tanımlayan ve örnekseme yoluyla sayan 386. maddesi, maddede yer alan tanımın yetersiz olması nedeniyle doktrin tarafından eleştirilmekteydi. Bu nedenle yeni hükümde tanım vermekten ve müktesep hakları saymaktan vazgeçildi.

Yeni TTK’nın 452. maddesinin gerekçesi uyarınca vazgeçilmez haklar, müktesep hak kategorisinin bir türü olmakla beraber müktesep haklardan tamamen farklı özellikler gösterir. Gerekçe’de de vazgeçilmez haklara ilişkin herhangi bir tanım yer almaz. Müktesep ve vazgeçilmez hak kavramlarının içinin öğreti tarafından doldurulması gerekir.

Esas Sözleşme Değişikliklerine İlişkin Yeter Sayılar

TTK’da esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin yeter sayılar TTK m. 388-389’da düzenlenir. TTK m. 388/I uyarınca, şirketin tabiiyetini değiştirmek veya pay sahiplerinin taahhütlerini arttırmak hususundaki kararlar için, tüm pay sahiplerinin olumlu oyu gerekir.

Şirketin konusu veya türünün değiştirilmesine ilişkin GK toplantılarında, TTK m. 388/II uyarınca, şirket sermayesinin en az üçte ikisine malik olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin bulunması şarttır. İlk toplantıda bu yeter sayıya ulaşılamadığı takdirde yönetim kurulu (“YK”), GK’yı usulüne uygun olarak ikinci defa toplantıya çağırabilir. İkinci toplantı bakımından uygulanacak toplantı yeter sayısı, esas sermayenin yarısına malik olan pay sahipleri veya temsilcilerinin toplantıda hazır bulunması şeklindedir.

Yukarıda belirtilen esas sözleşme değişiklikleri dışında kalan esas sözleşme değişikliklerine ilişkin yapılacak GK toplantılarında, TTK m. 388/III uyarınca, şirket sermayesinin en az yarısına malik olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları gerekir. İlk toplantıda bu yeter sayı sağlanamadığı takdirde, GK toplantılarına ilişkin davet prosedürüne uyulmak kaydıyla, en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir. İkinci toplantı bakımından uygulanacak toplantı yeter sayısı, şirket sermayesinin en az üçte birine malik olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin toplantıda hazır bulunması şeklindedir. Karar yeter sayısı ise, toplantıda mevcut oyların çoğunluğudur.

Yeni TTK ile, esas sözleşme değişikliklerine ilişkin ana kural bakımından, TTK m. 388/II’deki düzenleme korundu. Yeni TTK m. 421/1 uyarınca, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde, esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği GK’da, toplantıda mevcut bulunan oyların çoğunluğu ile alınır. İlk toplantıda öngörülen toplantı nisabı elde edilemediği takdirde, en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir. İkinci toplantı için toplantı yeter sayısı, şirket sermayesinin en az üçte birinin toplantıda temsil edilmesi şeklindedir. Bu fıkrada öngörülen yeter sayıları düşüren veya nispî çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Yeni TTK, yeter sayıların düşürülemeyeceğini düzenleyerek, pay sahiplerine koruma sağlama amacını taşır.
Yeni TTK ile, TTK’daki ana kural korunmakla beraber, farklı nitelikte esas sözleşme değişiklikleri için farklı bir sistematik benimsendi. Buna göre, Yeni TTK m. 421/2 uyarınca, bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ve şirketin merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin kararlar, sermayenin tümünü oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğiyle alınır. Böylece TTK m. 388/I’de oybirliği ile karar alınmasını öngören haller daha açık ve ayrıntılı şekilde yeniden düzenlendi. Yeni TTK m. 421/3 ise, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınabilecek kararları sayar. Söz konusu madde uyarınca, şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması konularındaki kararlar, yüzde yetmiş beş çoğunlukla alınır. Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, bir işletme konusundan bir diğerine geçilmesi sonucunu doğuran değişiklikleri kapsar. İşletme konusunun genişletilmesi veya daraltılması, söz konusu hükmün kapsamı dışında kalır. İmtiyazlı pay oluşturulmasını düzenleyen (b) bendi de şirketin kuruluşundan sonra yaratılan imtiyazlı paylara ilişkindir; imtiyazların genişletilmesi bu bent kapsamında değerlendirilmez.

Yeni TTK m. 421/4 ile, m. 421/2 ve 421/3’te öngörülen yeter sayılara ilk toplantıda ulaşılamadığı takdirde, izleyen toplantılarda da aynı yeter sayıların aranacağı düzenlendi. Böylece, ilgili düzenlemelerde koruma amacı güdülen pay sahibi hakları pekiştirildi.

Pay Senetleri Menkul Kıymet Borsalarında İşlem Gören Şirketler Bakımından

Yeni TTK m. 421/5, pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören şirketler bakımından farklı yeter sayılar öngörür. Söz konusu hüküm, sermayenin artırılması ve kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesine ilişkin esas sözleşme değişiklikleri ile, birleşmeye, bölünmeye ve tür değiştirmeye ilişkin konularda karar alınabilmesi için yapılacak GK toplantıları bakımından, Yeni TTK m. 418’de belirtilen yeter sayılara atıf yapar. Yeni TTK m. 418’e göre, toplantı yeter sayısı, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin toplantıda mevcut olması şeklindedir. İlk toplantıda bu yeter sayıya ulaşılamadığı takdirde, ikinci toplantının yapılabilmesi için herhangi bir yeter sayı aranmaz. Karar yeter sayısı ise, toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğudur. TTK m. 421/5’de getirilen düzenlemenin, yalnızca pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören şirketler bakımından uygulama alanı bulacağına dikkat edilmelidir. Bu düzenleme ile, ağırlaştırılmış yeter sayılarla alınması zorluk gösteren kararların daha kolay alınabilmesi amaçlanır.

Bağlam Hükümlerinin Askıya Alınması

Yeni TTK m. 421/6, işletme konusunun tamamen değiştirilmesi veya imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin genel kurul kararına olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahiplerinin, bu kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmas