Yabancı Uyruklu Gerçek Kişilerin Uzaktan Kimlik Tespiti: MASAK Genel Tebliği'nde Yapılan Son Değişiklikler
Giriş
Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)[1] (“Tebliğ”), 2021 yılında yürürlüğe girdiğinden bu yana suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesi amacıyla uzaktan kimlik tespiti uygulamalarının usul ve esaslarını belirleyen temel çerçeveyi oluşturmaktadır. Söz konusu çerçeve, 2023 yılında gerçek kişilere ve ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilere ilişkin özel hükümlerle genişletilmiş olmakla birlikte yabancı uyruklu gerçek kişiler açısından uzaktan kimlik tespitine olanak tanıyan bir düzenleme bugüne kadar mevzuatta yer almamaktaydı.
27 Haziran 2026 tarihli ve 33293 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği’nde (Sıra No: 19) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 32)[2] (“Değişiklik Tebliği”), bu boşluğu gidermekte ve eş zamanlı olarak mevcut düzenlemenin çeşitli hükümlerinde güncelleme yapmaktadır. Bu makalede Değişiklik Tebliği ile hayata geçirilen başlıca yenilikler ele alınmaktadır.
Yabancı Uyruklu Gerçek Kişiler İçin Getirilen Uzaktan Kimlik Tespiti İmkânı
Değişiklik Tebliği'nin getirdiği en köklü yenilik, Tebliğ'e eklenen 4/C maddesidir. Bu madde ile Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitinin, belirli teknik ve usuli şartların sağlanması koşuluyla uzaktan yöntemle yapılabilmesine imkân tanınmaktadır. Söz konusu imkândan yararlanabilmek için ilgili kişinin Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı'nın (ICAO) 9303 sayılı standardına uygun ve yakın alan iletişimi özelliği taşıyan bir pasaporta sahip olması gerekmektedir.
Düzenleme, yabancı uyrukluların Türkiye'deki finansal sisteme erişimini kolaylaştırmaya yönelik olduğu kadar aklama ve terörün finansmanına karşı etkin bir denetim mekanizması kurma amacını da birlikte taşımaktadır. Bu ikili amacın bir yansıması olarak 4/C maddesi, kimlik doğrulamasına ilişkin teknik gereklilikleri sıkı biçimde belirlemekte ve bu yöntemle edinilen müşterileri en başından yüksek risk grubu içinde konumlandırmaktadır.
Pasaportla Uzaktan Kimlik Tespitinde Teknik Gereklilikler
Yabancı uyruklu gerçek kişilerin pasaportla uzaktan kimlik tespitinde birkaç temel gereklilik öne çıkmaktadır. Bunların en belirleyicisi yakın alan iletişimiyle doğrulama zorunluluğudur. Pasaportun yongasında yer alan kimlik bilgilerinin pasaport üzerindeki bilgilerle eşleştiği, yakın alan iletişimi kullanılarak doğrulanmak zorundadır. Bu doğrulamanın yapılamaması halinde uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi hiçbir şekilde tesis edilemeyecektir. Dolayısıyla NFC özelliği bulunmayan pasaportlar kapsam dışında kalmakta olup bu husus uygulamada belirleyici bir eşik işlevi görmektedir.
Kimlik tespiti, konuya özel olarak eğitilmiş personel tarafından görüntülü görüşme yoluyla gerçekleştirilmek zorundadır. Bununla birlikte bu zorunluluk, canlılık testi veya fotoğraf karşılaştırması amacıyla Tebliğ'de öngörülen şartları sağlayan yapay zeka temelli uygulamaların kullanımına engel oluşturmamaktadır. Görüntülü görüşme sürecinde kişiyi ve pasaport üzerindeki bilgileri gösteren görüntülerin alınması da zorunlu tutulmaktadır.
Kimlik tespiti sürecinde kullanılan elektronik ortama ilişkin teknik veriler ayrı bir değerlendirme katmanı oluşturmaktadır. IP ve port bilgisi, cihaz kimliği, coğrafi konum ile tarayıcı bilgileri gibi unsurlar pasaporttaki bilgilerle birlikte risk temelli yaklaşım çerçevesinde incelenmekte ve şüpheyi gerektiren herhangi bir durumun tespiti halinde süreç derhal sonlandırılmaktadır. Bu düzenleme, kimlik tespitini teknik bir doğrulama işlemi olmanın ötesine taşıyarak sürekli bir risk analizi faaliyetine dönüştürmektedir.
Adres Teyidi ve İşlem Kısıtlamaları
Adres teyidine ilişkin düzenleme, Değişiklik Tebliği'nin dikkat çekici unsurlarından birini oluşturmaktadır. Uzaktan kimlik tespiti kapsamında alınan adres bilgisinin çeşitli belgeler veya ilgili ülkenin kamuya açık veri tabanları üzerinden risk temelli yaklaşım çerçevesinde en geç üç ay içinde teyit edilmesi zorunludur. Bu doğrulama; yerleşim yeri belgesi, ilgili kişi adına düzenlenmiş elektrik, su ve doğalgaz gibi adres temelli abonelik faturaları, herhangi bir kamu kurumu tarafından verilen belge ya da kamuya açık yabancı ülke veri tabanları üzerinden gerçekleştirilebilecektir.
Adres teyidinin pratik açıdan taşıdığı ağırlık, buna bağlanan sonuçlardan kaynaklanmaktadır. Adres teyidi tamamlanmadan para transferi ve nakit çekim işlemi gerçekleştirilemeyeceği açıkça düzenlenmiştir. Bu düzenleme, adres bilgisinin doğrulanmasını soyut bir usul yükümlülüğü olmaktan çıkarmakta ve müşteriye sunulacak hizmetlerin kapsamını doğrudan etkileyen işlevsel bir ön koşula dönüştürmektedir.
Yüksek Risk Sınıflandırması ve Sıkılaştırılmış Tedbirler
Pasaportla uzaktan kimlik tespiti yoluyla edinilen müşteriler, baştan itibaren yüksek risk grubunda değerlendirilmekte ve buna uygun izleme ile kontrol tedbirlerine tabi tutulmaktadır. Bu genel ilke, uygulamada birbiriyle bağlantılı birçok somut yükümlülüğe zemin hazırlamaktadır.
Para transferi açısından, müşteri hesabından herhangi bir işlem gerçekleştirilmeden önce kimlik bilgilerinin doğrulanması amacıyla belirli bir transfer zorunluluğu getirilmektedir. Buna göre müşterinin kimlik bilgileriyle uyumlu yurt içinde veya yurt dışında mukim bir banka hesabından ya da banka veya kredi kartından para transferi yapılması gerekmektedir. Transfere ilişkin mesajlardaki ayırt edici bilgilerin kimlik tespiti sürecinde müşteriden alınan bilgilerle uyuştuğunun kontrol edilmesi de bu yükümlülüğün ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Yükümlülerce prosedür ve rehberlerde belirlenecek makul süre içinde bu işlemin tamamlanmaması halinde Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik[3]’in (“Yönetmelik”) 22. maddesine göre hareket edilmesi zorunludur.
Hesaba para girişi ve çıkışı bakımından da sınırlı bir yapı benimsenmiştir. Bu yöntemle açılan hesaba yalnızca kişinin yurt dışında kendi adına açılmış banka hesaplarından para gönderilebilecek; aynı şekilde hesaptan yurt dışına yapılacak para çıkışları da yalnızca o kişi adına açılmış banka hesaplarıyla sınırlı tutulacaktır. Söz konusu kısıtlamaların uygulanmaması ancak Tebliğ'in 6. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında yüz yüze kimlik tespitinin gerçekleştirilmesi halinde mümkün olabilecektir. Nakit yatırma ve çekme işlemlerine ilişkin olarak ise Yönetmelik'in 18. maddesi hükmünün gözetileceği düzenlenmektedir. Müşteri profiline ve iş ilişkisinin amacına uygun düşmeyen işlemlerin tespiti durumunda da yükümlüler gerekli tedbirleri almakla yükümlü kılınmaktadır.
Ticaret Siciline Kayıtlı Tüzel Kişilerin Yabancı Uyruklu Temsilcileri
4/C maddesinin uygulama alanı yalnızca bireysel müşterilerle sınırlı tutulmamaktadır. Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitinde, tüzel kişiliği temsile yetkili Türk uyruklu olmayan gerçek kişinin kimlik tespiti de bu maddede belirlenen esaslara göre yapılabilecektir. Bu durumda Yönetmelik'in 7. maddesinin birinci fıkrasında temsile yetkili kişiler için aranan bilgilerin alınması önkoşul olarak öngörülmektedir. Söz konusu düzenleme, tüzel kişi müşteri ilişkilerinde bugüne kadar karşılaşılan pratik güçlükleri gidermesi bakımından işlevsel bir çözüm sunmaktadır.
Getirilen İdari Yükümlülükler
Değişiklik Tebliği, pasaportla uzaktan kimlik tespiti yoluyla müşteri kabul edecek yükümlülere kapsamlı idari yükümlülükler de yüklemektedir. Yükümlülerin risklerin tanımlanması, derecelendirilmesi, izlenmesi ve azaltılmasına yönelik gerekli tedbirleri alması gerekmektedir. Buna ek olarak müşterinin tanınması ile risk yönetimi ve izleme ile kontrol faaliyetlerine ilişkin bir uygulama rehberi oluşturulması zorunludur. Uyum programı oluşturmakla yükümlü kuruluşların bu tedbirlere kurum politika ve prosedürlerinde yer vermesi de ayrıca düzenlenmektedir.
Öte yandan riskli ülkelerin vatandaşlarına ilişkin önemli bir kısıtlama getirilmektedir. Yükümlüler kendi değerlendirmeleri sonucunda riskli olarak belirledikleri ülkelerin vatandaşlarını bu yöntemle müşteri olarak kabul edemeyecektir.
Bildirim ve raporlama açısından iki ayrı yükümlülük dikkat çekmektedir. İlki, müşteri kabulüne başlanmasından itibaren bir ay içinde alınan tedbirler ile oluşturulan prosedür ve rehberler hakkında MASAK Başkanlığı'na bildirim yapılması zorunluluğudur. İkincisi ise bu kapsamda müşteri kabul edilenlere ilişkin istatistiki bilgilerin takvim yılı esas alınarak her üç aylık dönemin son ayında Başkanlığa gönderilmesi yükümlülüğüdür. Bu iki yükümlülük, düzenleyici otoritenin uygulamayı yakından takip edebilmesine olanak tanıyan sürekli bir denetim mekanizması oluşturmaktadır.
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılara İlişkin Değişiklikler
Değişiklik Tebliği, kripto varlık hizmet sağlayıcılar bakımından da kayda değer bir adım atmaktadır. Tebliğ'in 5/A maddesinin birinci fıkrasında yer alan "ve Portföy Yönetim Şirketleri" ibaresi, "Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar" şeklinde değiştirilerek kripto varlık hizmet sağlayıcılar bu madde kapsamına açıkça dahil edilmektedir. Bu değişiklikle söz konusu sağlayıcılar, müşterileriyle sürekli iş ilişkisi tesisinde uzaktan kimlik tespitini aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleriyle aynı çerçevede gerçekleştirebileceklerdir.
Bununla birlikte kripto varlık hizmet sağlayıcılara yönelik düzenleyici çerçevenin tümüyle serbest bir görünüm çizmediğini vurgulamak gerekmektedir. 2024 yılı sonunda yapılan değişiklikle Tebliğ'e eklenen 6. maddenin beşinci fıkrası, gizlilik tabanlı kripto varlıkların alım satımına veya saklanmasına aracılık eden kripto varlık hizmet sağlayıcıların uzaktan kimlik tespiti yapamayacaklarını açıkça düzenlemektedir. Bu yasak Değişiklik Tebliği ile herhangi bir değişikliğe uğramamış olup kripto varlık ekosistemi içindeki düzenleyici ayrışmayı pekiştirmeye devam etmektedir. Ayrıca para yatırma ve çekme işlemlerinin müşterinin kimlik bilgileriyle uyumlu bir banka veya kredi kartı hesabı aracılığıyla yapılması zorunluluğu da yürürlükteki hükümleri arasında yer almaktadır.
Diğer Değişiklikler
Değişiklik Tebliği, yukarıda ele alınan ana değişikliklerin yanı sıra teknik nitelikte çeşitli ibare güncellemeleri de içermektedir. "Finansal kuruluş" tanımı, eski atıf yerine doğrudan Yönetmelik'in 3. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine yapılan atıf biçiminde yeniden kaleme alınmaktadır. Tebliğ'in 5. maddesinin ikinci fıkrasındaki "4. maddesinin dördüncü" ibaresi "4/A maddesinin birinci" şeklinde değiştirilerek YUVAM hesaplarına ilişkin düzenleme mevcut madde yapısıyla uyumlu hale getirilmektedir. 6. maddenin üçüncü fıkrasında yer alan "Finansal kuruluşlar ile finansal olmayan belirli iş ve meslekler" ibaresinin de "Yükümlüler" olarak değiştirilmesiyle sıkılaştırılmış tedbirlerin uygulama alanı daha geniş bir kapsama taşınmaktadır.
Sonuç
Değişiklik Tebliği, uzaktan kimlik tespiti mevzuatının önemli bir boşluğunu doldurmakta ve yabancı uyruklu gerçek kişilerin Türkiye'deki finansal sisteme uzaktan erişimini belirli koşullar altında mümkün kılmaktadır. Öte yandan bu imkân, aklama ve terörün finansmanına karşı mücadele ilkeleriyle tutarlı biçimde katmanlı bir denetim çerçevesine oturtulmuştur. NFC destekli pasaport zorunluluğu, eğitimli personel şartı, adres teyidinin işlem yapılabilirliğine bağlanması, yüksek risk sınıflandırması, hesap hareketlerine getirilen kısıtlamalar ve kapsamlı bildirim yükümlülükleri bir arada değerlendirildiğinde düzenlemenin kolaylaştırıcı olmaktan çok ihtiyatlı bir açılım öngördüğü görülmektedir.
Bu yöntemle müşteri kabul etmeyi planlayan yükümlülerin teknik altyapılarını, iç politika ve prosedürlerini, riskli ülke listelerini, müşteri kabul süreçlerini ve izleme mekanizmalarını Tebliğ'de öngörülen gerekliliklere göre eksiksiz biçimde gözden geçirmeleri büyük önem taşımaktadır. Kripto varlık hizmet sağlayıcılar açısından ise sektörün mevzuat içindeki konumunun giderek netleştiği ve katmanlı bir düzenleyici çerçevenin yerleşmekte olduğu görülmektedir.
- Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19), R.G. 30.04.2021/31470.
- Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)’da Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 32), R.G. 27.06.2026/33293.
- Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik, R.G. 09.01.2008/26751.
Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.
Diğer İçerikler
Hissedar desteği, finansman gerektiren her projenin vazgeçilmez bir ana unsurunu oluşturur. Hissedar desteğinin bulunmaması halinde borçlu şirket, projenin başlatılmasına yönelik gerekli başlangıç finansmanından yoksun kalacak; kredi verenler ise projenin finanse…
Faiz, borç ilişkilerinde para alacaklısının bu paradan mahrum kaldığı süre için kendisine tanınan bir karşılıktır. Bu kapsamda faiz, alacaklının malvarlığı değerinin korunmasına hizmet eden bir hukuki telafi niteliği taşır. Özellikle yüksek enflasyonun hâkim olduğu dönemlerde, eğer kanun koyucu tarafından…
Finans sektörü, küresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda önemli bir dönüşüm içerisindedir. Özellikle bankacılık sektörü, sahip olduğu yön verici ve dönüştürücü etki sayesinde yeşil ve sürdürülebilir bir ekonomiye geçişin başarısında önemli bir rol üstlenir. Söz konusu dönüşüm, Türkiye’de Bankacılık...
Açık bankacılık, finansal sistemdeki verilerin standart Uygulama Programlama Arayüzleri (“API”ler) aracılığıyla yetkili üçüncü taraf hizmet sağlayıcıları (“TPP”ler) tarafından erişilebilir hale getirilmesini içerir. Müşterilerin finansal verilerini paylaşır, böylece finansal kuruluşlar yeni teknolojiler geliştirebilirler ve rekabetçi bir...
Avrupa Komisyonu ("Komisyon") 98/26/EC sayılı Direktif’i tadil eden ve 2015/2366/EU sayılı Direktifi ve 2009/110/EC sayılı Direktifi yürürlükten kaldıran Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin İç Pazarda Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Hizmetleri Hakkında Direktif Teklifi’ni ("Teklif") yayımladı. Bu Teklif, iç pazardaki...
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ("OECD"), farklı yargı alanlarında açık bankacılık ve diğer veri paylaşımı düzenlemelerine ilişkin çeşitli uygulamaların ana hatlarını ortaya koyan ve açık finans olarak adlandırılan açık bankacılıkla ilgili veri düzenlemelerinin genişlemesine ilişkin konuları içeren raporunu yayınladı...
Bu makalenin amacı, varlığa dayalı ve varlık temelli sukuk yapılarını açıklamak, bu yapılar arasında genel bir karşılaştırma yapmak ve bunların Türkiye'deki kira sertifikası ihraçlarına nasıl yansıdığını tespit etmektir. Sakk kelimesinin çoğulu olan sukuk, İslami tahviller olarak da adlandırılan şeriata uygun tahvillerin ortak...
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”) tarafından Eylül ayında Ödemeler Alanında Sunulan İş Modellerinin Ödeme Hizmeti Türleri ile İlişkilendirilmesine İlişkin Rehber (“Rehber”) yayımlandı. Söz konusu Rehber, 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymetler Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik...
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (“BDDK”) 11.08.2022 tarihinde 2022/1 sayılı Sır Niteliğindeki Bilgilerin Paylaşılması Hakkında Genelge’yi (“Genelge”) yayımladı. Söz konusu Genelge ile, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun (“Bankacılık Kanunu”) BDDK’ya sır niteliğindeki bilgilerin paylaşım...
