Portföy Yönetim Şirketleri 101

Şubat 2021 Yağmur Zeytinkaya Öztürk
% 0

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (“SerPK”) 55’inci maddesinde (Portföy Yönetim Şirketi) tanımlanan portföy yönetim şirketleri (“PYŞ”), ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan anonim ortaklıklardır. Portföy yönetimini ise “sermaye piyasası araçları (…) ile Sermaye Piyasası Kurulu (“Kurul”) tarafından uygun görülen diğer varlık ve işlemlerden oluşan portföylerin, yatırımcının veya portföy yöneticisinin belirleyeceği risk-getiri tercihi doğrultusunda müşterilerle yapılacak portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde vekil sıfatıyla yönetilmesi[1]” olarak tanımlamak mümkündür. Ülkemizdeki ve dünyadaki sermaye piyasalarının belirli bir gelişmişlik düzeyine ulaşmasıyla beraber, yatırımcılar malvarlıklarının yönetiminde profesyonel destek alma eğilimi göstermekte ve PYŞ’lere müracaat etmektedir. İşbu hukuk postası makalesinde, PYŞ’lere dair temel mevzuat hükümleri, portföy yönetim sözleşmeleri ve portföy yönetiminden doğan zararlardan sorumluluk konuları ele alınır.

PYŞ’lere Dair Mevzuat, PYŞ’lerin Kuruluşu ve Faaliyetleri

SerPK’nın 55’inci maddesi (Portföy Yönetim Şirketi), PYŞ’lere ilişkin temel hususları düzenler. Bununla birlikte, konuya ilişkin ikincil mevzuat olarak III-55.1 sayılı Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği (“III-55.1 sayılı Tebliğ”) ve III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (“III-37.1 sayılı Tebliğ”) de önem arz eder.

SerPK’nın 55’inci maddesinde dikkat çeken ilk husus, PYŞ’lerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin alınması zorunluluğudur. PYŞ’lere kıyasen uygulanan 43’üncü madde (Kuruluş Şartları) uyarınca, PYŞ’lerin anonim ortaklık şeklinde kurulmaları, tüm paylarının nama yazılı olması, sermayelerinin Kurul tarafından belirlenen miktardan az olmaması[2] ve ortaklık yapısının şeffaf olması gibi koşullar aranır. Nitekim PYŞ’lerin kurucuları için kıyasen uygulanan 44’üncü madde (Kuruculara İlişkin Şartlar) uyarınca, kurucuların da müflis olmaması, konkordato ilan etmiş olmaması ve SerPK’da yer alan suçlardan kesinleşmiş mahkumiyetinin olmaması gerekir.

Bu koşulları sağlayarak Kurul’dan izin alan PYŞ’lerin ana faaliyeti ise yatırım fonları kurmak ve bu fonları yönetmektir. SerPK’nın 52’nci maddesinde (Yatırım Fonları) düzenlenen yatırım fonları; “tasarruf sahiplerinden fon katılma payı karşılığında toplanan para ya da diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre Kurulca belirlenen varlık ve haklardan oluşan portföyleri işletmek amacıyla PYŞ’ler tarafından kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan mal varlığı” olarak tanımlanır. PYŞ’ler; fonu, yatırım fonu katılma payı sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde temsil eder, yönetir veya yönetimini denetler. SerPK’nın 53’üncü maddesi (Fon mal varlığının ayrılığı) uyarınca fonun malvarlığı ile PYŞ’nin malvarlığının ayrı olduğu açıkça düzenlenir.

PYŞ’ler yatırım fonu kurmak ve yönetmek dışında portföy yöneticiliği hizmeti de sunabilir. SerPK’nın 37’nci maddesi (Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri) uyarınca portföy yöneticiliği; bir yatırım hizmeti olarak nitelendirilir. Portföy yöneticiliği faaliyeti; bireysel ve kolektif portföy yöneticiliği faaliyetlerini kapsar. Yatırım fonlarını kurmak ve yönetmek münhasıran PYŞ’lerin yetkisindedir. Ancak bireysel portföy yöneticiliği, PYŞ’lerin yanı sıra III-37.1 sayılı Tebliğ’in 38’inci maddesi (Bireysel portföy yöneticiliği faaliyetinde bulunabilecek yetkili kuruluşlar) uyarınca aracı kurumlar ile yatırım ve kalkınma bankaları tarafından da yapılabilir.

Portföy Yönetim Sözleşmeleri

Portföy yönetim sözleşmesinin veya portföy yönetimi vekaletinin temelinde, yatırımcının yönetimi üstlenen PYŞ’ye güveni yatar. Bu sebeple portföy yönetimi hukuki niteliği itibarıyla bir inançlı hukuki işlemdir. Basitçe tanımlamak gerekirse; portföy yönetim sözleşmesi, müşterinin PYŞ’ye inançlı devir esasına göre yönetimini devrettiği portföyünün, PYŞ tarafından özen ve sadakat yükümlülüğü altında yönetilmesini içeren ve yazılı olarak düzenlenen bir sözleşmedir[3].

Portföy yönetim sözleşmesinin konusu; müşterinin parasının ve müşteri adına alınıp satılan sermaye piyasası araçlarının müşterinin menfaatine yönetilmesi ve bunun karşılığında müşterinin ücret ödemesidir. Portföy yönetim sözleşmesinin hukuki niteliğine ilişkin doktrinde çeşitli görüşler mevcuttur. Bir görüşe göre, portföy yönetim sözleşmesi “karma sözleşme” olarak değerlendirilir[4]. Diğer bir görüş ise bu sözleşmesi “vekâlete dayalı bir iş görme sözleşmesi” olarak nitelendirir[5]. Kurul’un açıklamalarına göre ise, sözleşmenin kapsamında PYŞ’nin müşteriye ait mal varlığının gözetimi ve müşterinin karlı yatırımlara yönlendirilmesi işlemleri söz konusu olduğundan, bu sözleşme vekalet akdi olarak kabul edilebileceği belirtilir.

Pandemi döneminde yaşanan engellerin aşılması adına Haziran 2020’de SerPK’nın 42’nci maddesine (Mali sorumluluk sınırlarına ve çalışanlara ilişkin esaslar ve müşterilerle akdedilecek sözleşmeler) getirilen değişiklikle, PYŞ ile müşterileri arasındaki sözleşmenin, yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim/elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve müşteri kimliğinin doğrulayan yöntemlerle kurulması mümkün kılınmıştır.

Bireysel portföy yöneticiliğine ilişkin olarak; III-37.1 sayılı Tebliğ kapsamında müşterilere yerindelik testi uygulanması ve müşterinin yatırım amaçları, mali durumu ile bilgi ve tecrübesinin uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Böylece portföy yönetimi faaliyetine başlanmadan önce, yatırımcının risk tercihleri ve ihtiyaçları belirlenir. Ortaya çıkan risk tercihine göre portföy yöneticisi, yatırımcının kârlılığını maksimum seviyeye çekmek için çaba gösterir. III-37.1 sayılı Tebliğ’in 42’nci maddesi (Bireysel Portföy Yöneticiliği Çerçeve Sözleşmesi) uyarınca Kurulca belirlenecek asgari unsurları içeren yazılı bir çerçeve sözleşme imzalanması zorunludur.

Portföy Yönetiminden Sorumluluk

PYŞ ile katılma payı sahipleri arasındaki ilişkilere SerPK’da, ilgili mevzuatta ve fon iç tüzüğünde hüküm bulunmayan hâllerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda yer alan vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Nitekim SerPK m. 55/6 uyarınca da PYŞ’lerin faaliyetlerini yürütürken yönetimlerindeki fonların, katılma payı sahiplerinin ve diğer müşterilerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlü oldukları belirtilir. Benzer olarak, III-55.1 sayılı Tebliğ’in 21’inci maddesi (Mesleki özen ve titizlik ilkesi) uyarınca PYŞ’nin yöneticileri ve personeli, çalışmalarında ve karar almada gerekli mesleki özen ve titizliği göstermek zorundadır. Özen ve titizlik, dikkatli ve basiretli bir kişinin aynı koşullar altında ayrıntılara vereceği önemi, göstereceği dikkat ve gayreti ifade eder. Ancak bireysel portföy yönetimine ilişkin olarak PYŞ’nin getiri taahhüt etmesi, III-37.1 sayılı Tebliğ’in 41’inci maddesi (Bireysel portföy yöneticiliği faaliyetinin yürütülmesine ilişkin ilke ve esaslar) uyarınca yasaklanmıştır.

III-55.1 sayılı Tebliğ’in 34’üncü maddesi (Portföy yönetim sözleşmesi) kapsamında PYŞ; sözleşmede belirtilen portföy yöneticilerinin görevlerini ifa ederken sözleşme, içtüzük, izahname, esas sözleşme, sermaye piyasası mevzuatı ile genel hükümlere aykırı yaptıkları tüm işlemlerden ve özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı fiilleri nedeniyle müşterilerine verebilecekleri zararlardan müşteriye karşı doğrudan sorumludur. Portföy yönetim sözleşmesine aksi yönde bir hüküm koyulamaz.

Sonuç

Sermaye piyasalarının belirli bir gelişmişlik düzeyine ulaşmasıyla beraber, yatırımcılar malvarlıklarının yönetiminde profesyonel destek alma eğilimi göstermekte ve PYŞ’lere müracaat etmektedir. PYŞ’lerin temel faaliyet alanı yatırım fonları kurmak ve yönetmek ve portföy yöneticiliği hizmeti sunmaktır. Portföy yönetim sözleşmesinin hukuki niteliğinin vekalet sözleşmesi olduğu kabul edilir. Bu nedenle PYŞ’ler faaliyetlerini yürütürken yönetimlerindeki fonların, katılma payı sahiplerinin ve diğer müşterilerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlüdür. Diğer yandan, mevzuat uyarınca PYŞ’lerin herhangi bir getiri taahhüdünde bulunmaları yasaktır. Ancak PYŞ’ler; sözleşmede belirtilen portföy yöneticilerinin görevlerini ifa ederken sözleşme, içtüzük, izahname, esas sözleşme, sermaye piyasası mevzuatı ile genel hükümlere aykırı yaptıkları tüm işlemlerden ve özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı fiilleri nedeniyle müşterilerine verebilecekleri zararlardan müşteriye karşı doğrudan sorumludur.

[1] https://spk.gov.tr/Sayfa/AltSayfa/447 (Erişim tarihi: 23.02.2021)

[2] III-55.1 sayılı Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği m. 5/ç uyarınca asgari sermaye 2.000.000 TL olarak öngörülür.

[3] https://spk.gov.tr/Sayfa/AltSayfa/447 (Erişim tarihi: 23.02.2021)

[4] Yıldırım, Ayşe Hümay: Portföy Yönetim Sözleşmesi, İstanbul, 2008, s. 35.

[5] Yıldırım, s. 46.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Yenilenen Yüzü ile Kitle Fonlaması Tebliği
Hukuk Postası
Yenilenen Yüzü ile Kitle Fonlaması Tebliği

Uzun zamandır beklenen Sermaye Piyasası Kurulu’nun (“Kurul”) III – 35/A.2 seri numaralı Kitle Fonlaması Tebliği (“Tebliğ”), 27 Ekim 2021 tarihli ve 31641 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi...

Sermaye Piyasası Hukuku Ocak 2022
Sermaye İştirak Sözleşmeleri
Hukuk Postası
Sermaye İştirak Sözleşmeleri

Çoğunlukla start-up yatırımlarında karşımıza çıkan sermaye iştirak sözleşmeleri, bir yatırımcının bir şirkette sermaye artırımı ile çıkarılacak yeni payları taahhüt ederek sermaye artırımına katılması ve pay sahibi olmasına ilişkin hüküm ve koşulları düzenler...

Sermaye Piyasası Hukuku Aralık 2021
İpotek Teminatlı Menkul Kıymetler
Hukuk Postası
İpotek Teminatlı Menkul Kıymetler
Sermaye Piyasası Hukuku Ekim 2021
Dünya ve Türkiyede Yeşil Tahvil Uygulaması
Hukuk Postası
Dünya ve Türkiyede Yeşil Tahvil Uygulaması
Sermaye Piyasası Hukuku Ekim 2021
Halka Arza İlişkin Temel Esaslar
Hukuk Postası
Halka Arza İlişkin Temel Esaslar
Sermaye Piyasası Hukuku Nisan 2021
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği
Hukuk Postası
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Tebliği
Sermaye Piyasası Hukuku Eylül 2020
Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı Tebliği
Hukuk Postası
Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı Tebliği
Sermaye Piyasası Hukuku Haziran 2020
İmtiyazların Kaldırılmasına İlişkin Esaslar Tebliği
Hukuk Postası
Sermaye Piyasası Araçlarını Konu Alan Teminat Sözleşmeleri
Hukuk Postası
Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği Taslağı
Hukuk Postası
Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği Taslağı
Sermaye Piyasası Hukuku Mayıs 2019
Kayıtlı Sermaye Sisteminde Payın Doğum Anı
Hukuk Postası
Kayıtlı Sermaye Sisteminde Payın Doğum Anı
Sermaye Piyasası Hukuku Şubat 2019
Kurumsal Yönetim Uyum Raporlamasında Güncel Gelişmeler
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim Uyum Raporlamasında Güncel Gelişmeler
Sermaye Piyasası Hukuku Şubat 2019
Kamuyu Aydınlatma Yükümlülüğü
Hukuk Postası
Kamuyu Aydınlatma Yükümlülüğü
Sermaye Piyasası Hukuku Ağustos 2018
Sermaye Piyasası Hukukunda Manipülasyon Suçu
Hukuk Postası
Sermaye Piyasası Hukukunda Manipülasyon Suçu
Sermaye Piyasası Hukuku Haziran 2018
Zorunlu Pay Alım Teklifi
Hukuk Postası
Zorunlu Pay Alım Teklifi
Sermaye Piyasası Hukuku Haziran 2018
MiFID II ve Türkiye Üzerindeki Olası Etkileri
Hukuk Postası
MiFID II ve Türkiye Üzerindeki Olası Etkileri
Sermaye Piyasası Hukuku Mart 2018
Avrupa Birliği’nde Kitle Fonlamasına İlişkin Düzenleme Yaklaşımları
Hukuk Postası
Sermaye Piyasası Mevzuatındaki Önemli Değişiklikler
Hukuk Postası
Türkiye’de Kitle Fonlaması
Hukuk Postası
Türkiye’de Kitle Fonlaması
Sermaye Piyasası Hukuku Ocak 2018
Borçlanma Araçları Tebliği’ndeki Son Değişiklikler
Hukuk Postası
Borçlanma Araçları Tebliği’ndeki Son Değişiklikler
Sermaye Piyasası Hukuku Aralık 2017
Yabancı Yatırım Kuruluşlarının Türkiye’deki Faaliyetleri
Hukuk Postası
Kitlesel Fonlama Kanun Tasarısı
Hukuk Postası
Kitlesel Fonlama Kanun Tasarısı
Sermaye Piyasası Hukuku Nisan 2017
Gayrimenkul Sertifikaları
Hukuk Postası
Gayrimenkul Sertifikaları
Sermaye Piyasası Hukuku Mart 2017
Özel Durumlar Tebliği’nde Yapılan Değişiklikler
Hukuk Postası
Özel Durumlar Tebliği’nde Yapılan Değişiklikler
Sermaye Piyasası Hukuku Şubat 2017
Avrupa’da Bulunan Alternatif Yatırım Fonlarına İlişkin Güncel Gelişmeler
Hukuk Postası
Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esasları
Hukuk Postası
Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esasları
Sermaye Piyasası Hukuku Aralık 2016
Borsada İşlem Gören Halka Açık Ortaklıkların Kendi Paylarını Edinmesi
Hukuk Postası
Halka Açık Ortaklıklarda Çıkarma Ve Satma Hakları
Hukuk Postası
Halka Açık Ortaklıklarda Çıkarma Ve Satma Hakları
Sermaye Piyasası Hukuku Ekim 2014
Halka Açık Anonim Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımı
Hukuk Postası
Halka Açık Anonim Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımı
Sermaye Piyasası Hukuku Aralık 2019

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.