20 Yıllık Gelir Vergisi İstisnası, Varlık Barışı ve Matrah Artırımının Temel Farkları

20 Yıllık Gelir Vergisi İstisnası

7582 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na (“GVK”) “Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası” başlıklı mükerrer 20/D maddesi eklenmiştir. 

Anılan düzenleme uyarınca, Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla 20 yıl boyunca gelir vergisinden istisna olacaktır. 

Madde kapsamındaki kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmeyecektir, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir. Söz konusu gerçek kişilerin anılan madde kapsamına girmeden önce, Türkiye'de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyetinin bulunması bu istisnadan yararlanmasına engel teşkil etmeyecektir. 

İstisnaya ilişkin şartların taşınmadığının sonradan tespit edilmesi halinde tahakkuk ettirilmeyen vergiler, ziyaa uğramış sayılacaktır.

Dolayısıyla, gelen sorulara istinaden karıştırıldığı düşünülen temel konulara dair özet olarak şu bilgiler verilebilir:

• Söz konusu 20 yıllık gelir vergisi istisnası şartları kanun ile tespit edilen belirli kişilere tanınmıştır.
• Anılan kişilerin istisnadan faydalanabilmesi için, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması gerekir.
• İstisnanın konusunu sadece yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar oluşturur.
• Bu düzenleme geçmişe değil; geleceğe yönelik bir taahhüt niteliği taşır. 
• Söz konusu düzenleme bir matrah artırımı veya varlık barışı niteliğinde değildir. 

Bu kapsamda, anılan istisnandan faydalanılıp faydalanılmayacağını tespit edebilmek için öncelikle mukimlik durumunun değerlendirilmesi gerekir. Mukimlik durumunun tespiti için ise hem lokal mevzuat hem de ilgili Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları’nın “mukimlik” düzenlemeleri uyarınca bir değerlendirme yapılması gerekir.  Ayrıca “yurt dışından elde edilen kazanç” kavramının da her bir somut olay özelinde incelenmesi gerekecektir. Öte yandan, bu vergi kanunlarında yapılan bir değişiklik olmakla birlikte anılan düzenlemenin diğer kanunlar ile temas edebileceği noktaların (kambiyo mevzuatı, bankacılık düzenlemeleri gibi) da ayrıca bütüncül olarak değerlendirilmesinde fayda olacaktır.

Varlık Barışı 

Yine 7582 Sayılı Kanun ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na (“KVK”) Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen Geçici 19. madde ile yeni bir Varlık Barışı düzenlemesi getirilmiştir.

Anılan Varlık Barışı kapsamında, yurt dışında ve yurt içinde bulunan varlıkların bildirimi, Türkiye’ye getirilmesi ve kayıtlara alınmasına yönelik düzenlemeler getirilmiştir. Bu meyanda, konu yurt dışında bulunan varlıklar ile yurt içinde bulunan varlıklar olarak 2 başlık altında işlenebilir:

• Yurt Dışında Bulunan Varlıkların Bildirimi:

Gerçek ve tüzel kişiler yurt dışında bulunan para, döviz, altın, hisse senedi, tahvil ve diğer menkul kıymetlerini banka veya aracı kurumlara bildirilebileceklerdir. Anılan bildirimin 31 Temmuz 2027 tarihine kadar yapılması gerekir. 

Bildirilen değerlerin, bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda adlarına açılan hesaplara transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması şarttır. Fiziki olarak getirilenler Gümrük İdaresine yapılacak beyana ilişkin belgelerle tevsik edilebilecektir.

• Yurt İçi Varlıkların Bildirimi:

Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan, Türkiye'de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları, 31.07.2027 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilebilecektir. Bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunludur.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, bildirimde bulundukları varlıklarını bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye'ye getirmeleri, yurt içindeki varlıklarını bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırmak suretiyle tevsik etmeleri durumlarında madde hükümlerinden yararlanabileceklerdir. 

Bildirilen varlıklar üzerinden kural olarak %5 oranında vergi alınmaktadır. Bununla birlikte, bildirilen varlıkların yatırılacağının taahhüt edildiği yatırım araçlarının vadelerine ve bildirim sürelerine göre aşağıdaki gibi farklı vergi oranları da belirlenmiştir.[1]

Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacaktır. Bu da söz konusu Varlık Barışı’nın sağladığı hukuki güvencedir. 

Dolayısıyla, gelen sorulara istinaden karıştırıldığı düşünülen temel konulara dair özet olarak şu bilgiler verilebilir:

• Varlık Barışı, bir yukarıdaki başlıkta yer verilen 20 yıllık gelir vergisi istisnası ile aynı amacı taşıyan bir müessese değildir.
• 20 yıllık gelir vergisi istisnası, şartları yukarıda belirtilen kişilere yurt dışı kaynaklı kazanç ve iratları için gelecek 20 senede bir istisna öngörmeyi hedeflerken; Varlık Barışı yurt dışındaki veyahut kayıt dışı varlıkların kayda alınmasını ve milli ekonomiye kazandırılmasını amaçlar.
• 20 yıllık gelir vergisi istisnası geleceğe yönelik bir “taahhüt” verirken; Varlık Barışı bir anlamda geçmişe yönelik bir “garanti” sağlar.
• Matrah artırımı ise geçmiş yıllarda, mükelleflerin geçmiş vergilendirme dönemlerine ilişkin beyanlarının eksik ya da hatalı olabileceği endişesiyle, ilgili kanunlarda belirlenen asgari artırım oranları dahilinde ilave vergiyi gönüllü olarak beyan etmesine ve ödemesine imkân tanıyan bir vergisel güvence mekanizması olarak ihdas edilmiştir. Bu müessese aracılığıyla mükellef, ilgili yıl ve vergi türü bakımından inceleme ve tarhiyat riskini bertaraf etmekte; başka bir ifadeyle olası vergisel yükümlülüğünü belirlilik içinde nihayete erdirmekteydi.
• Varlık barışı ise temelde farklı bir soruna çözüm getirmektedir. Bu düzenleme; yurt dışında bulundurulan ya da yurt içinde kayıt ve beyan dışı kalan varlıkların, belirli bir vergi yükü karşılığında yasal zemine kavuşturulmasını, dolayısıyla söz konusu varlıkların ulusal ekonomi ve resmî kayıtlar içindeki yerini almasını amaçlar.
• Dolayısıyla, Varlık Barışı’nın “vergi incelemesi yapılmaması” şeklinde sağladığı güvence her ne kadar matrah artırımına benzese de, 7582 Sayılı Kanun ile getirilen düzenleme bir matrah artırımı niteliğinde değildir.

Değerlendirme ve Sonuç

7582 sayılı Kanun ile hem yabancı yatırımcıyı çekmek, hem kayıt dışı ve yurt dışındaki varlıkların sisteme dahil edilmesine yönelik esaslı ve köklü düzenlemeler getirildiği açıktır. Bu düzenlemelerden en dikkat çeken de hâlihazırda Varlık Barışı ile 20 yıllık gelir vergisi istisnası olarak görülmektedir.

20 yıllık gelir vergisi istisnası, kanunda belirlenen şartları taşıyan gerçek kişilere yönelik geleceğe dönük bir taahhüt niteliği taşımakta; bu kişilerin yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlarına yönelik uzun vadeli bir vergi avantajı sunmaktadır. Varlık Barışı ise yurt dışında bulundurulan ya da yurt içinde kayıt dışı kalan varlıkların belirli bir vergi yükü karşılığında yasal zemine kavuşturulmasına imkân tanıyan, bir anlamda geçmişe yönelik bir güvence mekanizmasıdır. Matrah artırımı ise ne bir varlık legalizasyon aracıdır ne de geleceğe yönelik bir istisna rejimidir; geçmiş vergilendirme dönemlerine ilişkin olası beyan eksikliklerini mükellefin iradesiyle kapatmasına ve inceleme riskini bertaraf etmesine olanak tanıyan özgün bir vergisel barış müessesesidir ki 7582 sayılı Kanun ile getirilen Varlık Barışı “vergi incelemesi yapılmaması” yönünden benzetilse de, bir matrah artırımı düzenlemesi değildir.

Somut olay bazında hangi düzenlemeden faydalanılabileceğinin tespiti (i) ilgili kişinin mukimlik statüsünün hem iç mevzuat hem de uygulanabilecek Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları çerçevesinde değerlendirilmesini, (ii) varlıklarının niteliği ile konumunun doğru tespit edilmesini ve (iii) ilgili her düzenleme için öngörülen usul ve süre şartlarının eksiksiz biçimde yerine getirilmesini gerektirecektir.