Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Akdedilen Sözleşmelerde Uyuşmazlıkların Tahkim Yolu ile Çözülmesi

Ocak 2018 Ezgi Babur Von Schwander
% 0

Bilindiği üzere, Türkiye’de uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözülmesi ve tarafların sözleşmelerde tahkim yolunu tercih etmeye özendirilmeleri konusunda önemli adımlar atılmaktadır. Özellikle İstanbul Tahkim Merkezi’nin (“ISTAC”) faaliyete geçmesiyle, tarafların uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözülmesi konusunda bilgilendirilmesi söz konusu olmuş ve akdettikleri sözleşmelerde ISTAC tahkimine yer verilmesi yönünde tercihte bulunmalarının da önü açılmıştır. Bu bağlamda, özellikle kamu kurum ve kuruluşlarının da tahkim yolunu tercih etmelerini kolaylaştıracak düzenlemeler söz konusudur.

Tahkim alanındaki bu gelişmelerden oldukça güncel olan, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na[1] göre akdedilen sözleşmelerde tahkim yolunun tercih edilebilmesine ilişkin düzenlemeler, bu makalemizde ele alınacaktır.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Taraf Olduğu Uyuşmazlıkların Tahkim Yolu ile Çözümü

Bilindiği üzere tahkim yolu, uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri aracılığıyla çözülmesi yönündeki genel kuralın bir istisnasıdır. Bu doğrultuda tahkim, ancak tarafların bu yönde anlaşmaları durumunda, alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu olarak tercih edilir.

Özellikle ISTAC’ın kurulmasından sonra, tahkim yolunun kamu kurum ve kuruluşları tarafından da tercih edilebilmesi yönünde önemli adımlar atıldı. Buna en önemli örnek, 2016/25 sayılı Başbakanlık Genelgesi’dir. Bu genelge ile, zaman ve para tasarrufu sağlanması ve uyuşmazlıkların etkin, tarafsız, esnek ve gizli bir biçimde milletlerarası standartlarda çözülmesi amacıyla; kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu ulusal ve uluslararası sözleşmelerin söz konusu tahkim yolunun değerlendirilmesi suretiyle akdedilmesi hususunda bilgilendirilmeleri ve gereğinin yapılması konusunda yönlendirilmesi[2] söz konusu oldu.

Bu yöndeki olumlu gelişmenin ardından, 30 Aralık 2017 tarihli ve 30286 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na göre akdedilecek sözleşmelere ilişkin uygulama yönetmeliklerinde değişiklik yapılmasına ilişkin yönetmelikler aracılığıyla, kamu ihale sözleşmelerinde de tahkim yolunun tercih edilmesi konusunda düzenlemeler kabul edildi.

Bu düzenlemeler aracılığıyla; çerçeve anlaşma ihaleleri, danışmanlık hizmet alımı ihaleleri, hizmet alımı ihaleleri, mal alımı ihaleleri ve yapım işleri ihaleleri uygulama yönetmeliklerinin ekinde yer alan tip sözleşmelerin uyuşmazlık çözümüne ilişkin maddelerinde, tahkim yolunun ve özel olarak ISTAC tahkiminin tercih edilmesinin önü açıldı.

Yeni Düzenlemelerin İncelenmesi

Kamu ihalelerine ilişkin akdedilecek sözleşmelerde kabul edilebilecek uyuşmazlık çözümü maddeleri, yukarıda sayılan farklı hizmetlerin her biri bakımından benzer şekilde kaleme alındı.

Sözleşmelerin yürütülmesi aşamasında taraflar arasında doğabilecek uyuşmazlıkların çözümü için öncelikle, Türk mahkemeleri veya tahkim yolundan biri tercih edilebilir. Eğer Türk mahkemesinin tercih edilirse, idarenin bulunduğu yer mahkemeleri ve icra daireleri yetkili olur. Türk mahkemelerinin tercih edilmesi durumunda, idarenin bulunduğu yer dışında bir yer mahkemelerinin tercih edilmesi mümkün değildir.

Uyuşmazlıkların çözümü konusunda yapılabilecek bir başka tercih ise, tahkim yolunun seçilmesidir. Bu olasılık, aşağıda daha detaylı olarak incelenir.

Yeni Düzenlemeler Işığında Uyuşmazlıkların Tahkim Yolu ile Çözülmesi

Yeni düzenlemeler, uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözülmesinin tercih edilmesi durumunda uygulanacak detaylı hükümler içerir. Öncelikle, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun[3] (“MTK”) 2. maddesinin 1. fıkrasının 1. bendinde yer alan hallerin bulunması veya bulunmaması durumunda, farklı hükümlerin uygulanması öngörülür. İlgili madde, MTK’nın yabancılık unsurunu düzenleyen maddesi altında yer almakta olup, tahkim anlaşmasının taraflarının yerleşim yeri veya olağan oturma yerinin ya da işyerlerinin ayrı devletlerde bulunması durumunda, yabancılık unsurunun mevcut olacağını kabul eder.

Yukarıdaki açıklamalarımız uyarınca, uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözülebileceğini düzenleyen hükümler, MTK’nın 2. maddesinin 1. fıkrasının 1. bendinde yer alan hallerin dışında kalan tüm durumlarda, ISTAC tahkiminin seçilmesini öngörür. Bu durumlarda tahkim yeri olarak, ilgili idarenin bulunduğu yer veya İstanbul’un tercih edilmesi mümkündür. Tahkim şartıyla ilgili diğer düzenlemeler; tahkim dilinin Türkçe olması, hakem heyetinin üç hakemden oluşması ve esasa uygulanacak hukukun da Türk hukuku olmasıdır.

Uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözülmesinin tercih edilmesi durumunda bir diğer ihtimal de, MTK’nın 2. maddesinin 1. fıkrasının 1. bendinde yer alan hallerin mevcut olmasıdır. Bu durumda, yeni düzenlemeler aracılığıyla taraflara bir seçim hakkı tanındı. Buna göre, uyuşmazlığın ISTAC tahkimi aracılığıyla veya MTK hükümleri uyarınca çözülmesinin kararlaştırılması mümkündür.

Uyuşmazlığın ISTAC kuralları uyarınca çözümlenmesinin kararlaştırılması durumunda, tahkim yeri olarak, ilgili idarenin bulunduğu yer veya İstanbul’un tercih edilmesi mümkündür. Bu gibi yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda, yukarıdaki açıklamalarımızdan farklı olarak, tahkim dilinin ve esasa uygulanacak hukukun serbestçe belirlenmesi mümkündür. Hakem heyetinin ise üç hakemden oluşacağı düzenlenmiştir.

Uyuşmazlığın MTK hükümleri çerçevesinde çözülmesinin kararlaştırılması durumunda ise, ilgili sözleşmelere koyulabilecek hükümler farklılık gösterir. Bu durumda, kurumsal bir tahkimin söz konusu olmamasından dolayı, hakemlerin seçilmesi konusunda daha detaylı hükümler yer alır.

MTK hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi kararlaştırılan uyuşmazlıklarda hakem heyeti üç hakemden oluşur. Taraflardan her biri birer hakem seçer ve bu iki hakem de otuz gün içinde üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri, diğer tarafın Noter vasıtasıyla gönderdiği bu yoldaki talebin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde hakemini seçmez veya tarafların seçtiği iki hakem seçilmelerinden sonraki otuz gün içinde üçüncü hakemi belirleyemezler ise; hakemler taraflardan birinin talebi üzerine ilgili İdarenin bulunduğu Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından seçilir. Bu durumda, mahkeme tarafından seçilen üçüncü hakem, hakem heyeti başkanı olarak görev yapar.

Yine MTK hükümleri uyarınca yürütülecek tahkimlerde, uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukukun kuralları konusunda, uygulanması istenen ülke hukukunun belirlenmesi mümkündür. Yine tahkim dili de tarafların tercihine göre seçilebilir. Tahkim yeri olarak, ilgili İdarenin bulunduğu yer veya İstanbul’un belirlenmesi mümkündür. MTK uyarınca, tahkimle ilgili olarak mahkeme tarafından yapılacağı belirtilen işlerde yetkili mahkeme, İdarenin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi olarak belirlenmiştir.

Sonuç

Yukarıda incelediğimiz düzenlemelerle, tahkim yolunun ve özellikle de ISTAC tahkiminin kamu kesimince de kullanılması yönündeki irade somutlaştırıldı. Böylece, kamu ihale sözleşmeleri imzalayacak olan Türk ve yabancı yatırımcılar için uyuşmazlıkların çözümü bakımından önemli bir seçim hakkı doğmuş oldu. Yine, özellikle ISTAC’ın sunduğu Türk mahkemelerine ödenecek olan nisbi harçtan daha düşük meblağlar ile tahkim davası açılabilme imkânı ve hakem kararının oldukça kısa bir süre içinde verilmesi gerektiği yönündeki düzenleme de değerlendirildiğinde, tarafların bu avantajlardan yararlanmalarının da önü açılmış oldu. Bu gelişmelerin, Türkiye’de tahkim yolunun gelişmesine büyük katkısının olacağı tartışmasızdır.

[1] 22.01.2002 tarihli ve 24648 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu.

[2]19 Kasım 2016 tarihli ve 29893 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2016/25 sayılı ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) konulu Başbakanlık Genelgesi.

[3] 05.07.2001 tarih ve 24453 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 21.06.2001 tarih ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Avrupa Mahkemelerinin AB-İçi Yatırım Tahkimine Dair Çelişkili Kararları

Achmea’nın AB-içi yatırım uyuşmazlıklarında doğurduğu tartışma katlanarak devam ediyor. Son olarak Paris İstinaf Mahkemesi, Polonya aleyhine sonuçlanan yatırım tahkimlerinde verilen hakem kararlarının Achmea gözetilerek iptaline hükmetti...

Tahkim Mayıs 2022
Hukuk Postası
2022 DIAC Tahkim Kuralları

Dubai Uluslararası Tahkim Merkezi, 25 Şubat 2022 tarihinde tahkim kurallarını değiştirdi. 2022 Tahkim Kuralları 2 Mart 2022 tarihinde yayınlandı ve 21 Mart 2022 tarihinde yürürlüğe girdi. Kurallar 21 Mart 2022’den sonra yapılan tahkim davalarına uygulanır, taraflarca aksi kararlaştırılmadığı takdirde tahkim...

Tahkim Mayıs 2022
Hukuk Postası
Milletlerarası Tahkimde Fiziki Duruşma Hakkına İlişkin ICCA Genel Raporu

4 Eylül 2020 tarihinde, Milletlerarası Ticari Tahkim Konseyi (“ICCA”) çatısı altında bir çalışma grubu “Milletlerarası Tahkimde Fiziki Duruşma Hakkı Mevcut Mudur?” başlıklı bir araştırma projesine başladı. Covid-19 salgını nedeniyle birçok tahkim duruşması çevrimiçi olarak gerçekleştirildi...

Tahkim Mayıs 2022
Hukuk Postası
Tahkim Yargılamasında Kanun Hükümlerinin Yanlış Yorumlanmasının Kamu Düzenine Aykırılık Teşkil Etmediğine İlişkin Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

Türk hukukunda hakem kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yolu, iptal davası olarak düzenlenir. Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği tahkim yargılamalarında 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (“MTK”) uygulama alanı...

Tahkim Şubat 2022
Hukuk Postası
Landesbank Kararı

Bilindiği üzere Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın (ABAD) bir kararı sonrasında AB-içi uyuşmazlıkların tahkimde görülmesi ve özellikle Enerji Şartı Anlaşması (“EŞA”) altında tahkim konusunda sorunlar ortaya çıkmıştır...


Tahkim Ocak 2022
Hukuk Postası
UNCITRAL Seri Tahkim Kuralları
Tahkim Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2021 MTO Tahkim Kuralları
Tahkim Kasım 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2020 LCIA Kuralları
Tahkim Ağustos 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
COVID-19’un Tahkime Etkisi
Tahkim Nisan 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
İnşaat Sektöründe Tahkim
Tahkim Ekim 2019
Hukuk Postası
Basketbol Tahkim Mahkemesi
Tahkim Ağustos 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
ICC Seri Tahkim Kuralları
Tahkim Ekim 2016
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Tahkimde Gizlilik
Tahkim Nisan 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
İstanbul Tahkim Merkezi
Tahkim Temmuz 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.