E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Ön Raporu Bölüm 2: “Şahmaran’ın Hikayesi”

Şubat 2022 Mert Karamustafaoğlu

Yazarın bu makale serisinin ilk bölümüne buradan ulaşabilirsiniz.

% 0

Giriş

Bir Mezopotamya efsanesi olan Şahmaran’ın Tarsus’ta geçtiği varsayılır. Efsaneye göre yılanların şahı, ölümsüz ve bilge “Şahmaran”dır. Şahmaran, yılanları ile birlikte mağarasında yaşayan güzel bir kadın olarak anlatılır. Yerin yedi kat altında yaşar, gövdesi yılan, başı insandır. Meran adı verilen bilge yılanları ile yaşayan yılanların kraliçesi Şahmaran’ı ilk gören bir oduncu olur. Cemşab adlı oduncu, bir gün bal toplamak için girdiği bir mağarada arkadaşlarını ihanetine uğrar ve mağarada mahsur kalır. Mağarada gördüğü bir delikten sürünerek geçen Cemşab, güzel bir bahçe keşfeder. Bu bahçe ve mağara Şahmaran’ın yaşadığı yerdir.

Şahmaran, bu genç oduncuyu sever ve onunla yaşamasına izin verir. Şahmaran, belki de yalnızlıktan bu oduncuya aşık olur. Yılanlar, Şahmaran’ı uyarır, insanların nankör olduğunu ve ona ihanet edeceğini söyler ama Şahmaran, onları dinlemez. Ona bildiği sırları öğretir, hastalıklara karşı ilaç yapmayı öğretir. Ancak Cemşab geride bıraktığı ailesini özler. Şahmaran, yerini kimseye söylememesi kaydıyla oduncunun ailesinin yanına dönmesine izin verir. Ancak olacakları gören Şahmaran, genç oduncuya bir gün onu ele vereceğini ve bunun ölümü olacağını da söyler.

Çemşab yıllarca mağaranın yerini kimseye söylemez, sözünü tutar. Ancak bir gün padişah hastalanır. Vezir, bu hastalığın çaresinin sihirli olduğu söylenen Şahmaran’ın eti olduğunu söyler. Ülkenin her yerinde Şahmaran’ın mağarası aranır. Çemşab’ın onun yerini bildiği anlaşılınca işkence ile yerini söyletirler. Şahmaran, mağarada yakalanır. Ölmeden önce Şahmaran, Çemşab’a; “"Benim başımı kaynatıp padişaha içir, padişah kurtulsun, gövdemi de vezire içir, ölsün, kuyruğumu da kaynatıp sen iç, böylece Lokman Hekim ol" der. Çemşab, bunu yapınca kötü kalpli vezir ölür, Padişah kurtulur. Tıp hakkında herkesten fazla şey bilen Çemşab ölümsüz olur ve Lokman Hekim olarak anılır. Ama sonsuza dek vicdan azabıyla yaşar.

Şahmaran, birçok açıdan insana dair önemli unsurlar içerir. Belki de en önemli mesajı, bilginin her zaman sahibine iyilik getirmediğidir. Benzer şekilde Rekabet Kurumu’nun E-Pazaryerleri Platformları Sektör İncelemesi kapsamında elde edilen bir çok tespit ve bunun sonucunda ortaya çıkan “Ön Rapor” (“Rapor”), anılan platformların elde ettikleri ticari verilerin büyük ölçüde rekabetçi endişe doğurduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla bu incelemenin sonunda anılan teşebbüsler için birçok şey kökten değişecek ve özellikle veri kaynaklı rekabetçi endişeler konusunda yepyeni yaklaşımlar göreceğiz.

Bu konu kapsamında kaleme aldığım önceki makalemde dile getirdiğim rekabet endişeleri aşağıda detaylı şekilde ele alınacaktır.

1. Rekabet Sorunlarına Yönelik Temel Tespitler

Rapor’un temel amacı uygulamada ortaya çıkan ve temel rekabet hukuku araçları ile giderilemeyen rekabetçi endişelerin incelenmesidir. Özellikle pazarın yapısal özellikleri gereği yerleşik teşebbüslerin sahip olduğu pazar gücü kolaylıkla tekelleşmelerini sağlamaktadır.

Rapor’un anılan bölümü temel bir güçlüğü belirterek başlar. Buna göre geleneksel rekabet hukuku araçlarıyla müdahale edilmesi güç olan platformlar kaynaklı endişelerdir. Geleneksel araçlar, platformların işleyişine uygun düşmediği gibi, ilgili pazarın özellikleri yerleşik teşebbüslere tekelleşme gücü sağlar. Bu kapsamda üç başlık altında rekabetçi endişeler incelenmiştir.

Platformlar Arası Rekabet Bakımından Temel Endişeler

E-pazaryerleri arasındaki rekabet özellikle bunlardan beklenen faydaların sağlanabilmesi için kritiktir. Ancak pazarda söz konusu olan ağ etkileri nedeniyle geçit bekçisi niteliğindeki yerleşik teşebbüsler rakiplerini rekabet karşıtı davranışlar ile kolaylıkla pazar dışına itebilmektedir.

Ayrıca anılan pazarda yaygın olarak uygulanan En Çok Kayrılan Müşteri Koşulu (“EKM”) ve münhasırlık koşulları ile verinin taşınabilirliğinin engellenmesinin platformlar arası rekabeti hedef alabilecek temel uygulamalar olduğu da Rapor’da yer alan önemli tespitler arasındadır. Zira geçit bekçileri tarafından getirilecek EKM koşulu komisyon oranına dayalı rekabeti azaltacak ve zamanla fiyat katılığına neden olabilecek niteliktedir. Bu durum da pazara girişi ve zamanla pazardaki büyümeyi engeller. Rapor, geçit bekçileri tarafından kullanılacak geniş EKM koşulunu haklı çıkartacak oranda bir etkinlik kazanımının da söz konusu olmadığını da tespit eder.

Diğer bir tespit anılan geçit bekçilerinin sahip olduğu satıcı ve tüketici verilerine ilişkindir. Rapor’da, önemli bir Pazar gücü sağlayan anılan verilerin başka platformlara taşınmasının önünde teknik veya davranışsal bir engel yaratılmaması gerektiğinin altı da çizilir.

Platform İçi Rekabet Bakımından Temel Endişeler

Rapor, e-pazaryeri platformların satıcılar karşısında sahip olduğu pazarlık gücüne vurgu yaparak, bunun sonucunda ticari koşulların platformlar tarafından tek taraflı olarak belirlendiğini tespit eder. Bu amaçla “objektiflik”, “şeffaflık”, “açıklık” ve “öngörülebilirlik” ilkeleri doğrultusunda işleyecek bir ticaret ortamının tesis edilmesinin önemli olduğu da belirtilir.

E-pazaryerlerinin, aynı zamanda kendi platformlarında satıcı olarak da yer alır. Bu nedenle anılan teşebbüsler, platformu kullanan satıcılarla aynı zamanda rakip konumundadırlar. Bu durum özellikle geçit bekçisi pazar yerleri açısından “kendini kayırma” şeklinde ifade edilen rekabetçi endişeleri gündeme getirir.

Rapor’da, kendini kayırma davranışlarına örnek olarak “listeleme ve sıralamalarda kendi ürününe öncelik sağlama”, “satıcı verilerinin kullanılması ile kendi satıcısı olduğu ürünlerde haksız avantaj temin etme” ve “ilişkili hizmetlerinden faydalanan satıcılara, diğer satıcılara oranla haksız avantaj temin etme” hususları sayılır. Özellikle pazaryerleri lehine olan bilgi asimetrisinin giderilmesi için, “listeleme, sıralama, ilişkili hizmet kullanımı” koşullarının “objektif” şekilde belirlenmesi ve “açık”, “anlaşılır” bir dilde, “şeffaf” ve “kolaylıkla erişilebilir” şekilde satıcılarla paylaşılması önerisi getirilir.

Geçit bekçisi pazaryer(ler)inin, tüketici ve satıcıların çoklu erişim imkânlarını kısıtlamamak adına, verilerine erişim ve bunların başka platformlara taşınması önünde teknik veya davranışsal engel yaratmaması gerektiği değerlendirilir.

Tüketiciler Bakımından Temel Endişeler

Tüketiciler konusunda altı çizilen temel endişe ücretsiz hizmet yanılgısıdır. Tüketiciler tıpkı diğer platform ekonomilerinde olduğu gibi ücretsiz olduğunu düşündükleri hizmetleri aslında verileri ile öderler. Bu nedenle veri ile ödeme yaptıkları hizmetler bakımından para ile yapılan hizmetlerdeki gibi duyarlılık göstermezler. Böylelikle platformların aşırı veri toplaması ve tüketicilerin gizliliklerinin ihlal edilmesi gibi sömürüler mümkün olmaktadır.

Rapor, tüketicilerin, pazaryerlerince hangi verilerinin toplandığı, ne şekilde kullanıldığı ve nasıl sunulduğu noktasında bilgi asimetrisinden dolayı zarar gördüğünü, manipülasyona ve sömürüye açık hale getirdiği tespitini de yapar. Bunun önlenmesi için e-pazaryerlerince listeleme, sıralama ve ürün yorumları gibi manipülasyona ve sömürüye açık alanlarda “objektif” kriterlere bağlı “açık”, “şeffaf”, “kolaylıkla erişilebilir” ve “tercihlere göre düzenlenebilir” politikaların benimsenmesinin faydalı olacağı ifade edilir.

2. Politika Önerileri

Rapor çözüm olarak üç adet politika önerisi sunar. Bunlar aşağıdaki gibidir.

  • Rekabet Hukuku İkincil Mevzuatının Güçlendirilmesi
  • Platform Davranış Kodu Düzenlemesi
  • Geçit Bekçisi Düzenlemesi

Bu kapsamda ikincil mevzuatın güçlendirilmesi başlığı altında özellikle EKM uygulamaları konusunda ikincil mevzuatta daha net hükümlerin yer alması gerektiği ifade edilir. Ayrıca sömürücü uygulamalar ve özellikle platformların aşırı veri toplaması hususunda ikincil mevzuatta yeni düzenlemeler yapılması gerektiği belirtilir.

Bir diğer alan olan Platform Davranış Kodu konusunda yepyeni bir kılavuz yayınlanması hedefi bulunur. Platformların sahip olduğu asitmetrik Pazar gücü ile ticari koşulların tek taraflı olarak adaletsiz şekilde belirlenebildiği ifade edilerek, bu konuda ikili ilişkilerde referans teşkil etmek üzere ‘objektiflik’, ‘şeffaflık’, ‘açıklık’ ve ‘öngörülebilirlik’ temelinde bir Kılavuz çıkarılması hedeflenir.

Son olarak Geçit Bekçisi Düzenlemesi konusunda bir yasal düzenleme önerisi getirilir. Anılan yasal düzenleme, geçit bekçisi niteliğindeki teşebbüslerin ve bunların kaçınmakla yükümlü oldukları davranışların tespit edilmesini amaçlar. Bu konuda geçit bekçisi niteliğindeki teşebbüslere getirilmesi planlanan bazı yükümlülükler dikkat çekicidir.

Örneğin bu teşebbüslerin satıcılara EKM koşulu getirmesinin yasaklanması, satıcıların faaliyetleri dolayısıyla edindiği kamuya açık olmayan veriyi bu satıcıların ürünleriyle rekabet halindeki kendi ürünlerinde kullanmamaları gibi radikal öneriler dikkat çeker. Benzer şekilde anılan teşebbüslerin kendine ait platformlardaki sıralamalarda kendi veya grubuna ait firmaların ürününe avantaj sağlamaması, satıcılarının veya tüketicilerin pazaryerine sağladıkları verileri başka platformlara taşınması önünde teknik veya davranışsal engel yaratmaması gibi hususlar da Rapor’un önerileri arasındadır. Bu kapsamda getirilen öneriler içerisinde en önemli olanı ise geçit bekçisi niteliğindeki teşebbüslerin gerçekleştirdiği tüm devralmaların, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’de yer verilen bildirim eşiklerinden bağımsız olarak Rekabet Kurulu’na bildirmesidir.

Rapor’un bu son önerisi konusunda Rekabet Kurumu tarafından hızlı şekilde uygulamaya geçirilmiştir. Bu konudaki öneriye yönelik olarak anılan Tebliğ’de kısa süre önce yapılan değişiklik[1] ile “Teknoloji teşebbüsleri” tanımı getirilerek, dijital platformlar da dahil olmak üzere bazı pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında uygulanacak ciro eşikleri farklılaştırılmıştır. Böylelikle Türkiye’de faaliyet gösteren veya ar-ge faaliyeti olan ya da Türkiye’deki kullanıcılara hizmet sunan dijital platformların devralınması hususunda ciro eşikleri düşürülmüştür. Dolayısıyla anılan nitelikteki platformların devralınması hakkındaki işlemlerin daha yoğun şekilde izlenmesi hedeflenmiştir.

Kaynakça
  • 4.03.2022 tarih ve 31768 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (Tebliğ no: 2010/4)’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (Tebliğ no: 2022/2)”.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Fransız Rekabet Otoritesi’nin Meta Taahhüt Kararı
Hukuk Postası
Fransız Rekabet Otoritesi’nin Meta Taahhüt Kararı

Fransız Rekabet Otoritesi (Autorité de la Concurrence), çevrimiçi reklamcılık sektörüne ilişkin olarak Criteo SA’nın (“Criteo”) şikayeti üzerine başlatılan rekabet hukuku incelemesi çerçevesinde, Fransa pazarındaki rekabetçi endişeleri ortadan kaldırmak amacıyla Meta Platforms Inc., Meta Platforms Ireland Ltd...

Rekabet Hukuku 31.07.2022
Yerinde İncelemenin Engellenmesi Cezalarına Farklı Bir Bakış: Ankara II. İdare Mahkemesi Kararı
Hukuk Postası
Yerinde İncelemenin Engellenmesi Cezalarına Farklı Bir Bakış: Ankara II. İdare Mahkemesi Kararı

Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz (“Kılavuz”) ile Rekabet Kurulu’na (“Kurul”) tanınan teşebbüse ait dijital ortamlarda inceleme yetkisinin kapsamı genişletilirken, günümüzde teşebbüs çalışanları tarafından dijital verilerin silinmesi gerekçesiyle teşebbüse...

Rekabet Hukuku 31.07.2022
Karşılaştırmalı Hukuk Çerçevesinde Hub and Spoke Karteli
Hukuk Postası
Karşılaştırmalı Hukuk Çerçevesinde Hub and Spoke Karteli

Türk rekabet hukuku bakımından görece yeni bir ihlal türü olan hub and spoke karteli, bir pazarda yatay düzeydeki faaliyetleri ile tedarikçi veya perakendeci seviyesinde rakip olan iki bağımsız teşebbüsün, üretim veya dağıtım zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteren bir başka teşebbüs aracılığıyla...

Rekabet Hukuku Nisan 2022
Türk Rekabet Hukukunda İlk Uzlaşma Kararı
Hukuk Postası
Türk Rekabet Hukukunda İlk Uzlaşma Kararı

Uzlaşma mekanizması, Türk rekabet hukuku uygulamasına henüz yeni girmiştir. İlgili mekanizma 16.06.2020 tarihinde 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da (“Kanun”) yapılan değişiklikle yürürlüğe konmuş olup, yalnızca iki yıldan az bir süredir uygulamadadır...

Rekabet Hukuku Nisan 2022
E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Nihai Raporu’nun Getirdikleri
Hukuk Postası
E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Nihai Raporu’nun Getirdikleri

E-pazaryeri platformları, ekonomiden aldıkları pay ve büyüme hızlarındaki artış nedeniyle dünya üzerindeki birçok rekabet otoritesinin olduğu gibi Rekabet Kurumu’nun (“Kurum”) da merceği altındadır. Kurum’un e-pazaryeri platformları hakkındaki inceleme sürecinin ilk adımı...

Rekabet Hukuku Nisan 2022
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’e Getirilen Değişiklikler
Hukuk Postası
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’e Getirilen Değişiklikler

4 Mart 2022 tarihli ve 31768 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (“Değişiklik Tebliği”) ile Rekabet Kurulu’ndan (“Kurul”) izin alınması gereken işlemlere ilişkin...

Rekabet Hukuku Mart 2022
Çevrimiçi Satışlara Yeni Bir Bakış: Rekabet Kurulu’nun BSH Kararı
Hukuk Postası
Çevrimiçi Satışlara Yeni Bir Bakış: Rekabet Kurulu’nun BSH Kararı

Rekabet Kurulu’nun (“Kurul”) BSH Ev Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (“BSH”) tarafından yetkili bayilerinin çevrimiçi pazaryerleri üzerinden satış yapmasının yasaklanması uygulamasına menfi tespit veya muafiyet tanınması talebini değerlendirdiği gerekçeli kararı yayınlandı...

Rekabet Hukuku Mart 2022
Rekabet Hukuku Çerçevesinde Online Satışlar
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Zincir Marketler ve Tedarikçileri Hakkındaki Kararı
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Zincir Marketler ve Tedarikçileri Hakkındaki Kararı

COVID-19 salgını sürecinde, perakende gıda ve temizlik ürünleri ticareti ile iştigal eden zincir marketler ile üretici ve toptancı seviyesindeki tedarikçi teşebbüslerin fiyatlama davranışlarındaki rekabetçi endişeler nedeniyle Rekabet Kurumu...

Rekabet Hukuku Ocak 2022
Rekabet Kurulu’nun Güncel Kararları Işığında Yerinde İncelemeler
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Güncel Kararları Işığında Yerinde İncelemeler

Rekabet Kurulu’nun (“Kurul”) son dönemde yayınlanan kararlarına bakıldığında, yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılmasına ilişkin verilen kararların sayısında geçmişe kıyasla önemli bir artış olduğu gözlemlenir. Bu durum, Kurul kararlarına da yansıdığı üzere...

Rekabet Hukuku Aralık 2021
Avrupa Komisyonu’ndan Bankalara Kartel Cezası
Hukuk Postası
Avrupa Komisyonu’ndan Bankalara Kartel Cezası

Avrupa Komisyonu, 2019 yılından bu yana Credit Suisse, UBS, Barclays, RBS ve HSBC’nin döviz spot ticaret (spot trading - Forex) piyasasındaki danışıklı davranışlarını soruşturuyordu. Komisyon, 02.12.2021 tarihli son basın açıklaması ile soruşturmanın sonuçlandığını duyurdu...

Rekabet Hukuku Aralık 2021
Hub and Spoke Kartelleri
Hukuk Postası
Hub and Spoke Kartelleri
Rekabet Hukuku Kasım 2021
E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Ön Raporu Bölüm 1: “Kaptan bir cisim yaklaşıyor”
Hukuk Postası
E-Pazaryeri Platformları Sektör İncelemesi Ön Raporu Bölüm 1: “Kaptan bir cisim yaklaşıyor”

Son yıllarda rekabet hukuku alanındaki değişim tam anlamıyla baş döndürücü. Özellikle dijitalleşme rekabet hukuku kurallarının adeta yeniden yazılmasını gerektiriyor. Rekabet hukuku e-ticaret ve dijital platformlar konusundaki tüm arayışların merkezinde...

Rekabet Hukuku Kasım 2021
Rekabet Hukukunda İhtiyati Tedbir: Türk Rekabet Kurulu’nun Perakendeciler, WhatsApp ve Trendyol Kararları
Hukuk Postası
Rekabet Hukukunda İhtiyati Tedbir: Türk Rekabet Kurulu’nun Perakendeciler, WhatsApp ve Trendyol Kararları

Rekabet Hukukunda İhtiyati Tedbir: Türk Rekabet Kurulu’nun Perakendeciler, WhatsApp ve Trendyol Kararları

Rekabet Hukuku Ekim 2021
Uzlaşma Yönetmeliği Yürürlüğe Girdi
Hukuk Postası
Uzlaşma Yönetmeliği Yürürlüğe Girdi
Rekabet Hukuku Temmuz 2021
İnsan Kaynakları Uygulamalarındaki Rekabet Hukuku Endişeleri
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Yeni Kartel Kararı
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Yeni Kartel Kararı
Rekabet Hukuku Eylül 2020
Yerinde İncelemelere İlişkin Hukuki Zemin Hazırlanması
Hukuk Postası
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunda Değişiklikler
Hukuk Postası
Sahibindencom Dosyası; Bir Zümrüdü Anka Hikayesi
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Nihai ve Ara Kararları
Hukuk Postası
Facebook Dosyasında İkinci Perde
Hukuk Postası
Facebook Dosyasında İkinci Perde
Rekabet Hukuku Eylül 2019
Avrupa Komisyonu’nun Spot Döviz Ticareti Karteli Kararları
Hukuk Postası
Rekabet Kurumu’nun 12 Banka Kararında Beklenen İkinci Yarı
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Sahibinden.com Kararı
Hukuk Postası
Rekabet Hukukunda Yeni Ufuklar; Dizel Emisyon Skandalı
Hukuk Postası
Rekabet Hukukunda Dosyaya Giriş Hakkı Uygulamaları
Hukuk Postası
Türk Bira Pazarında Kartlar Yeniden Dağıtılıyor
Hukuk Postası
Rekabet Kurulu’nun Trafik Sigortası Kararı
Hukuk Postası
Coty Kararı Işığında Seçici Dağıtım Sistemleri
Hukuk Postası
Aşırı Fiyatlama
Hukuk Postası
Aşırı Fiyatlama
Rekabet Hukuku Haziran 2017
Amazon Kararı ve E-Kitap Taahhütleri
Hukuk Postası
Amazon Kararı ve E-Kitap Taahhütleri
Rekabet Hukuku Haziran 2017
Booking.com Kararı
Hukuk Postası
Booking.com Kararı
Rekabet Hukuku Ocak 2017
Fiyat / Marj Sıkıştırması
Hukuk Postası
Fiyat / Marj Sıkıştırması
Rekabet Hukuku Kasım 2016
Elektrik Dağıtım Sektöründe Güncel Sorunlar: ELDER Kararı
Hukuk Postası
Rekabet Hukuku Çerçevesinde Azinlik Hisse Devirleri
Hukuk Postası
Etkilenen Pazar
Hukuk Postası
Etkilenen Pazar
Rekabet Hukuku Ağustos 2015

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.