Anonim Şirketlerde Pay Sahiplerinin Bilgi Alma Hakkı

Ekim 2015 Prof. Dr. H. Ercüment Erdem
% 0

Giriş

Bilgi alma hakkı pay sahiplerinin en temel haklarından biridir ve ortaklığın işleyişi, mali durumu, geleceği ile yönetimin kalitesi konusunda pay sahiplerinin somut bilgilere ulaşmasını sağlar. Bilgi alma hakkı anonim şirketlerde hesap verebilir ve şeffaf bir işleyişin kurulmasına yardımcı olur. Bu özellikleri nedeniyle bilgi alma hakkı pay sahiplerinin vazgeçilmez hakları arasındadır. Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) m. 437 çerçevesinde bilgi alma ve inceleme hakkı, esas sözleşmeyle ve şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz. Bu doğrultuda bilgi alma hakkı TTK kapsamında anonim şirketin temel yapısına ilişkin bir hak olarak kabul edilir ve pay sahiplerinin bu hakkı etkin kullanımına hizmet edecek düzenlemelerle korunur.

Bilgi Alma Hakkının Kullanımı

Genel Kuruldan Önce İnceleme Hakkı

Türk Hukuku’nda bilgi alma hakkı birkaç boyutta düzenlenir. Pay sahipleri genel kurula kıyasla öncelikli olarak şirkete ilişkin bazı verileri inceleme hakkına sahiptir. TTK m. 437/1 uyarınca şirketin finansal tabloları, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve yönetim kurulunun kar dağıtım önerisi genel kurul toplantısından en az on beş gün önce pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Finansal tablolar ve konsolide tablolar bir yıl süreyle merkezde ve şubelerde pay sahiplerinin bilgi edinmelerine açık tutulur. Her bir pay sahibi, gideri şirkete ait olmak üzere gelir tablosuyla bilançonun bir suretini isteyebilir.

TTK kapsamında bir takım şirketler açısından düzenlenen internet sitesi açma zorunluluğu doğrultusunda pay sahiplerine internet üzerinden de inceleme hakkı tanınır. Uygulamada pay sahipleri genellikle ilgili belgeleri incelemek adına şirket merkezine gitmez ve bu nedenle şirket de ilgili belgeleri merkezde bulundurmaz. Bu gibi durumların önüne geçebilmek amacıyla TTK’nın taslak metinde öngörülen finansal tablolar ve yönetim kurulu faaliyet raporunun üç yıl süre ile internet sitesinde açıklanması çok yerinde bir düzenlemeydi. Ancak TTK’nın taslağında yapılan değişiklikler sonucunda internet sitesinin konulması gereken belgelerin kapsamı daraltılarak şeffaflık azaltıldı.

Belirtmek gerekir ki TTK döneminde pay sahiplerinin genel kuruldan önce inceleme hakkı ihlal edilerek alınan genel kurul kararları, bilgi alma ve inceleme hakkının vazgeçilmez niteliği sebebiyle kararın butlanına yol açar. Halbuki Mülga Ticaret Kanunu (“MTK”) döneminde hükme aykırılığın genel kurul kararının iptali davasında ileri sürülmesi halinde Yargıtay bu hususu tek bir pay sahibine ilişkin münferit bir ihlal olarak değerlendiriyordu[1].

Genel Kurulda Bilgi Alma Hakkı

Bilgi alma hakkının diğer bir görünümü ise pay sahiplerinin denetçi ve yönetim kurulu üyelerinden genel kurul sırasında bilgi talep etmesidir. TTK m. 437/2 uyarınca her bir pay sahibi genel kurul sırasında yönetim kurulundan, şirketin işleri; denetçilerden denetimin yapılma şekli ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir.

Bilgi alma hakkının kullanımında “pay sahipliği haklarının kullanılması için gerekli olma” şartı aranmaz. Örneğin; pay sahibinin bilgi almak istediği konuya ilişkin bir genel kurul oylamasına katılacak olması gerekmez. Bu durumun pay sahibinin bilgi alma hakkını kullanılmasına engel yaratabileceği endişesi böyle bir şartın aranmamasında etkili olmuştur. Ancak öğretide bazı yazarlar, pay sahiplerinin ilgisiz sorular sorarak kötü niyetle genel kurulu uzatmasının önüne geçmek için bu şartın TTK metnine alınmasının uygun olacağı görüşündedir [2].

Genel Kuruldan Sonra İnceleme Hakkı

TTK ile getirilen önemli yeniliklerden biri de pay sahiplerine genel kurul dışında da şirketin ticari defterleriyle yazışmalarının, genel kurulda sordukları sorulara ilişkin kısımlarını inceleme hakkı verilmesidir. Bu hakkın kullanımının ön şartını pay sahibinin genel kurulda yönelttiği soruya tatmin edici bir cevap alamamış olması oluşturur[3]. Tatmin edici cevap alamayan pay sahibi bu hususu tutanağa geçirterek genel kuruldan veya daha sonra yönetim kurulundan inceleme için izin isteyebilir. Hakkın kullanımı genel kurulun açık iznine veya yönetim kurulunun bu konuda alacağı karara bağlıdır. TTK m. 437/4 kapsamında izin verildiği takdirde inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir.

Pay sahiplerinin genel kurul dışında da, genel kurulda sorabileceği sorulardan bağımsız olarak, yönetim kurulundan yazılı olarak bilgi talep edebilmeleri Türk hukukunda tanınan bir hak değildir. Bu yönde bir hakkın tanınması pay sahibinin genel kurul dışında da yönetim kurulundan şirketin işleyişi ile ilgili somut ve güncel bilgi almasını sağlar.

Bilgi Almanın Kapsamı

Bilgi alma hakkı kapsamında sağlanacak bilgiler; finansal tabloları, şirketin işleri ile faaliyetlerini, yatırımlarını, ilişkilerini ve varsa ana şirketin yavru şirketlerini kapsar. TTK m. 200 uyarınca hâkim şirketin her bir pay sahibinin genel kurulda bilgi alma hakkı; bağlı şirketlerin finansal ve malvarlığıyla ilgili durumları ile hesap sonuçlarını, hâkim şirketin bağlı şirketlerle, bağlı şirketlerin birbirleriyle; hâkim ve bağlı şirketlerin pay sahipleri, yöneticileri ve bunların yakınlarıyla ilişkilerini, yaptıkları işlemleri ve bunların sonuçlarını kapsar.

Türk hukukunda bilgi alma hakkının sınırını ortaklık sırlarının açıklanması ve korunması gereken diğer menfaatlerin tehlikeye girmesi oluşturur. TTK m. 437/3’e göre bilgi verilmesi kural olarak bu gerekçelerle reddedilebilir. Ancak eşit işlem ilkesi ile paralel olarak ve TTK m. 437/2 doğrultusunda pay sahiplerinden herhangi biri ile genel kurul dışında paylaşılan bir bilgi diğer bir pay sahibinin istemi üzerine gündemle ilgili olmasa dahi aynı kapsam ve ayrıntıda paylaşılır. Bu durumda şirketin menfaatlerinin tehlikeye girebileceği gerekçesiyle bilgi vermekten kaçınılamaz.

Bilgi alma hakkı kapsamında verilecek bilgi hesap verme ve dürüstlük ilkelerine uygun, özenli ve doğru olmalıdır. Hesap verme kavramı ibra ile doğrudan ilişkili olduğundan pay sahiplerinin yöneticileri ibrası için gerekebilecek bilgileri kapsamalıdır [4] .

Pay Sahiplerinin Yöneticilere Verilen Ücretlerle İlgili Bilgi Alması

Bazı hukuk sistemlerinde yöneticilere verilen ücretlere ilişkin pay sahiplerinin bilgi alma hakkı özel olarak düzenlenir ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri öngörülür. Ücretlere ilişkin konular şirketin mali durumuna etki edebileceğinden pay sahiplerini yakından ilgilendirir.

Türk hukukunda ücretlendirme raporu düzenlenmesi ya da genel kurul sırasında yöneticilere ödenen ücretlerle ilgili bilgi almaya ilişkin özel bir düzenleme yoktur. Pay sahiplerinin yöneticilere verilen ücretlerle ilgili bilgi alması, ancak genel bilgi alma hakkı kapsamında mümkündür. Ayrıca TTK veya sermaye piyasası mevzuatında yöneticilere verilen ücretlerin kamuya açıklanmasına dair özel bir hüküm de bulunmaz. Öğretide, şirketin mali durumunu doğrudan etkileyebilen mali hakların kamuya açıklanmaması büyük bir eksiklik olarak nitelendirilir[5]. Bununla birlikte Kurumsal Yönetim Tebliği (“Tebliğ”) Ek-1 4.6.2 çerçevesinde düzenlenen kurumsal yönetim ilkeleri uyarınca ücret politikasına şirketin kurumsal internet sitesinde yer verilmesi gerekir. Ayrıca Tebliğ Ek-1 4.6.5 yönetim kurulu üyelerine ve idari sorumluluğu bulunan yöneticilere verilen ücretler ile sağlanan diğer tüm menfaatlerin kişi bazında, yıllık faaliyet raporu vasıtasıyla kamuya açıklanmasını öngörür. Dolayısıyla pay sahipleri de söz konusu bilgilere dolaylı olarak internet sitesi ve yıllık faaliyet raporu aracılığıyla ulaşabilir.

Bu konuda özel bir düzenleme yapılması pay sahiplerinin korunması açısından önemlidir. Zira pay sahiplerinin bu bilgilere ulaşabilmesi sermayenin korunması ilkesine aykırı düşen genel kurul kararlarının butlanının tespitini isteyebilmek (TTK m. 447/1, c) ve fahiş ücret öngören kararları icra eden yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna gidebilmek açısından gerekli olabilir [6].

Bilgi Alma ve İnceleme Davası

TTK m. 437/5, pay sahiplerinin bilgi alma hakkını korumak amacıyla bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen, ertelenen ve bilgi alamayan pay sahibine şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurma olanağı tanır.

Başvurunun reddi izleyen on gün içerisinde ve diğer hâllerde de makul bir süre sonra yapılması gerekir. Bilgi alma ve inceleme davasına basit yargılama usulü uygulanır. Mahkemeye yapılacak başvuru ve mahkeme kararı olgulara dayanmalı ve bilgi verilecek konu açıkça belirtilmelidir. Örneğin, yolsuzlukların saptanması gibi genel bir talep ileri sürülemez. Mahkemenin vereceği karar kesindir, temyiz edilemez.

Sonuç

TTK uyarınca bilgi alma hakkı pay sahiplerinin vazgeçilmez hakları arasındadır. Bilgi alma hakkı; genel kuruldan önce inceleme hakkı, genel kurul sırasında bilgi alma hakkı ve genel kurulda tatmin edici cevaplar alınamayan sorulara ilişkin inceleme hakkı olarak karşımıza çıkar. Türk hukukunda yöneticilerin aldığı ücretlere dair özel bir bilgi alma yöntemi öngörülmez; bu konulara ilişkin bilgiler de genel bilgi alma hakkı hükümleri çerçevesinde sağlanır. Sağlanan bilgiler hesap verme ilkesine uygun, dürüst ve doğru olmalıdır. Pay sahibine bilgi vermekten ancak şirket sırrı söz konusu olması halinde kaçınılabilir. Bunun dışında bilgi alma hakkı yerine getirilmeyen pay sahibi şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurarak kendisine belirli bir konuda bilgi verilmesine karar verilmesini talep edebilir.

[1] Ünal Tekinalp, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, 4. Bası, İstanbul 2015, s. 321, p. 14-73.

[2] Hasan Pulaşlı, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre Şirketler Hukuku Şerhi, 2. Cilt, Ankara 2011, s. 1352-1353, p. 212.

[3] Tekinalp, s. 324, p. 14-79.

[4] Tekinalp, , s.322-323, p. 14-77.

[5] Işık Özer, Anonim Şirket Yöneticilerinin Mali Hakları, Ankara 2013, s. 358.

[6] Özer, s. 384.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.