Taşıyanın Hapis Hakkı

Haziran 2021 Duygu Öner
% 0

Giriş

Taşıyanın taşıma sözleşmesinden doğan alacaklarının teminat altına alınabilmesi için, kanun koyucu yük üzerinde taşıyan lehine hapis hakkı öngörür. Taşıyanın hapis hakkı, kara yoluyla taşıma ve deniz yolu ile yapılan taşımalar bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) kapsamında ayrı düzenlemelere tabi olmakla birlikte, hem kara yoluyla yapılan taşımalar hem de deniz yoluyla yapılan taşımalar bakımından taşıyanın eşya üzerinde hapis hakkı mevcuttur. Bu Hukuk Postası makalesinde deniz yoluyla yapılan taşımalarda deniz taşıyanının yük üzerinde haiz olduğu hapis hakkı incelenir.

Hapis Hakkının Kapsamı ve Taşıtan ile Gönderilene Karşı Kullanılması

Taşıyan, denizde taşıma (navlun) sözleşmesinden doğan alacakları için, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun (“TMK”) m. 950-953 uyarınca yük üzerinde hapis hakkına sahiptir. TMK m. 950 uyarınca alacaklı, borçluya ait olup onun rızasıyla zilyedi bulunduğu taşınırı veya kıymetli evrakı, borcun muaccel olması ve niteliği itibarıyla bu eşyanın alacak ile bağlantısı bulunması halinde, borç ödeninceye kadar hapsedebilir. Kanun koyucu TTK m. 1201 ile hapis hakkına ilişkin TMK’da yer alan genel hükümlere atıf yapmakla birlikte, taşıma ilişkisinin tarafları ve taşıma sözleşmesinin ayrışan yönlerini de dikkate alarak, taşıyanının hapis hakkına ilişkin olarak TMK’dan bağımsız ve ayrı düzenlemeler kaleme almıştır.

Taşıyan, navlun sözleşmesinden doğan bütün alacakları için, navlun sözleşmesinin tarafı olan taşıtana karşı hapis hakkı kullanabilir. Söz konusu alacaklar kapsamına, navlun ücreti, mesafe navlunu, ölü navlun, sürastarya parası, konteynerin beklemesinden kaynaklanan alacaklar, talimatın yerine getirilmesi için yapılan masraflar ve navlun sözleşmesinin müspet ihlâlinden doğan tazminat alacakları dahildir.[1] Kural olarak hapis hakkı, sadece üzerinde hapis hakkı kullanılan eşyanın taşındığı yolculuktan doğan alacakları teminat altına alır.

TTK m.1200 uyarınca, gönderilen tarafından eşyanın teslimi talep edilene kadar, taşıyanın navlun sözleşmesinden doğan alacaklarının borçlusu taşıtandır. Üçüncü kişi konumunda olan gönderilen, ancak teslimi talep ettiğinde navlun sözleşmesinden doğan borç ilişkisine dahil olur. Bu kapsamda, üçüncü kişi konumunda olan gönderilene karşı hapis hakkının kullanılabilmesi için, gönderilenin eşyanın teslimini talep etmesi şarttır.

Hapis hakkının ortaya çıkması için taşıyanın alacağının muaccel olması gerekir. Muaccel olmayan alacaklar bakımından taşıyanın yük üzerinde hapis hakkı yoktur. Bunun istisnası, TMK m. 952 uyarınca borçlunun aciz halinde bulunmasıdır. Borçlunun aciz halinde olması durumunda, taşıyanın alacağı henüz muaccel olmasa bile, taşıyan yük üzerinde hapis hakkını kullanabilir.

Hapis Hakkının Kullanılması

Öğretide, hapis hakkının eşya üzerinde sadece alacağı temin etmeye yetecek şekilde, ölçülü (orantılı) olarak kullanılması gerektiği kabul edilir. Bu genel kabul, taşıyanın hapis hakkı bakımından TTK’da ayrıca hüküm altına alınmıştır. TTK m. 1201 (3) uyarınca, hapis hakkı ancak alacağı teminata alacak miktardaki eşya üzerinde kullanılabilir. Bununla birlikte, bu hakkın ölçülü olarak kullanılabilmesi için eşyanın bölünebilir nitelikte olması gerekir.

Hapis hakkının icrası bakımından, taşıyan hapis hakkını kullanarak eşyayı sahibine teslim etmekten kaçınabilir. Eşyanın teslimi talep edildiğinde, taşıyan teslimi talep edene karşı bu hakkını kullandığını bildirecektir.

Eşya üzerinde doğan hapis hakkı, teminat altına alınan alacaktan ayrı ve bağımsız olarak yargılama veya icra konusu yapılamaz. Hapis hakkının paraya çevrilmesinde, “defter tutularak paraya çevirme” usulü benimsenmiştir. Bu kapsamda taşıyan, hapis hakkının muhafazası için icra dairesinin yardımını isteyebilir. Bunun üzerine icra müdürlüğü, üzerlerinde hapis hakkı bulunan eşyanın bir defterini yapar ve rehinleri paraya çevirme yoluyla takip talebinde bulunması için taşıyana on beş gün süre verir. Taşıyanın bu süre içerisinde hapis hakkının paraya çevrilmesi için taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılması gerekecektir.

Sonuç

Alacaklı ile borçlu arasındaki ilişkide borçlunun borcunu ifa edememesi halinde alacaklıya bir güvence sağlamak amacıyla öngörülen hapis hakkı, deniz taşımasından kaynaklanan alacaklar bakımından TTK’da ayrıca düzenlenir. Bu hakkın kime karşı yöneltileceği gönderilenin eşyanın teslimini talep edip etmemesine göre değişkenlik gösterir. Hapis hakkının kullanılabilmesi için alacağın muaccel olması gerekir. Hapis hakkının icra edilmesi bakımından kanunda özel düzenlemelere yer verilmiş olup, taşıyan eşyanın icra yolu ile paraya çevrilmesi neticesinde alacağına kavuşma imkanına sahiptir.

[1] Ülgener, Fehmi: Çarter Sözleşmeleri I, Genel Hükümler ve Sefer Çarteri Sözleşmesi, 2. Bası, İstanbul 2017, s. 405.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.