Türk Hukukunda Taşıma İşleri Komisyonculuğu Sözleşmesi

Eylül 2020 Duygu Öner
% 0

Giriş

Teknolojik gelişmelere paralel olarak üretim ve ticaret hayatının hızla gelişmesi, taşımacılık faaliyetine duyulan ihtiyacı kaçınılmaz olarak arttırmış ve bu alanda yeni aktörlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Taşıma işleri komisyonculuğu, bu ihtiyaç çerçevesinde ortaya çıkan, taşıma işlerinin vazgeçilmez aktörlerden biridir. 

Ürünün ticari faaliyete konu olması, aynı zamanda yer değiştirmesini gerektirir. Bu halde, eşyanın fiilen yer değiştirmesinin yanı sıra, uygun koşullarda depo edilmesi, gümrüklenmesi, taşıma aracına yüklenmesi, istiflenmesi vb. gibi işlemlerin de yapılması gerekebilir. Satıma konu ürünün üreticisi/satıcısı genellikle söz konusu işlemlerin gerçekleştirilmesi konusunda bilgi ve tecrübeye sahip olmadığından, ürünün en kısa sürede ve en az maliyetle taşınması ve taşıma ile bağlantılı diğer işlemlerin gerçekleştirilebilmesi amacıyla, bu alanda uzmanlığı olan taraflara başvurur. Uzmanlığına başvurulan bu kişi, genellikle taşımayı bizzat üstlenecek kişi değil, taşıma işini ve taşıma ile bağlantılı süreçleri organize eden taşıma işleri komisyoncusu olarak karşımıza çıkar.

Eşya Taşıtma Kavramı Çerçevesinde Komisyoncunun Yükümlülükleri

Taşıma işleri komisyonculuğuna ilişkin hükümler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 917 ile 930 maddeleri arasında düzenlenir. TTK m. 917 uyarınca, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi ile komisyoncu, kararlaştırılan ücret karşılığında eşya taşıtmayı üstlenir. Sözleşmenin diğer tarafından yer alan ve TTK’da “gönderen” olarak ifade edilen taraf ise, eşyanın taşıtılması için komisyoncuyu vekil tayin eden ve sözleşmede kararlaştırılan ücreti ödeme borcu altına giren kişi olarak tanımlanır.

Komisyonculuk sözleşmesi kapsamında komisyoncu eşyayı bizzat taşıtmayı değil, taşıtmayı taahhüt eder. “Eşya taşıtma” ifadesinden anlaşılması gereken, taşıma işinin örgütlenmesidir. Bu kapsamda komisyoncu, taşıma araçlarını ve taşıma yolunu belirlemek, taşıma işini fiilen gerçekleştirecek taşıyıcıyı ve taşıyıcıları seçmek, eşyanın taşıtılması için gereken taşıma, ardiye ve taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmelerini yapmak, taşıyıcıya ve taşıyıcılara gerekli bilgi ve talimatları vermek, gönderenin tazminat haklarını teminat altına almakla yükümlüdür.

Komisyoncunun yükümlülüklerinin kapsamına ayrıca, taşımaya ilişkin olarak kararlaştırılmış olan eşyanın sigortalanması, ambalajlanması, işaretlenmesi ve gümrüklenmesi gibi başkaca edimlerin yerine getirilmesi de girer. Komisyonculuk sözleşmesi kapsamında aksi öngörülmedikçe, komisyoncu, sadece bu edimlerin yerine getirilmesi için gereken sözleşmeleri yapmakla yükümlüdür.

TTK m. 918 uyarınca taşıma işleri komisyoncusu, gerekli sözleşmeleri kendisi adına yapar. Bu kapsamda, gönderen ile komisyoncu arasında dolaylı temsil ilişkisinin kurulduğu kabul edilir. Gönderen tarafından kendisine yetki verilmiş ise, ilgili sözleşmeleri gönderen adına yapar. Bu halde taşıma işleri komisyoncusu, göndereni doğrudan temsil edecektir. Eşya taşıtma borcu kapsamında komisyoncu ile komisyoncu tarafından seçilecek taşıyan arasında yapılacak olan taşıma sözleşmesinin kimin adına (komisyoncu veya gönderen) yapıldığı, taşıma sözleşmesi kapsamında taşıyana karşı kimin yükümlü sayılacağı açısından önem taşır.

Taşıma işleri komisyoncusu edimlerini yerine getirirken, gönderenin menfaatlerini gözetmekle ve onun talimatlarına uymakla yükümlüdür.

Taşıma İşinin Bizzat Üstlenilmesi

Taşıma işleri komisyoncusu, eşyanın taşınmasını bizzat üstlenebilir. Bu hakkını kullanırsa, taşımadan doğan haklar ve yükümlülükler yönünden taşıyan sayılır. Bu durumda, kendi faaliyeti için isteyeceği ücretin yanı sıra olağan taşıma ücretini de isteyebilir.

Benzer şekilde, ücret olarak taşıma giderlerini de içeren tek bedel kararlaştırılmışsa, taşıma işleri komisyoncusu, taşımaya ilişkin olarak, taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Ücret, komisyonculuk bakımından ayrı olarak belirleneceği gibi taşıma ücretini de kapsayan götürü bir bedel olarak da kararlaştırılabilir.

Komisyoncunun Hapis Hakkı

TTK m. 923 uyarınca komisyoncu, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinden doğan bütün alacakları için eşya üzerinde hapis hakkına sahiptir. Hapis hakkı, belli koşulların varlığı hâlinde, alacaklıya nezdinde bulunan, borçluya ait bir malı iadeden kaçınma ve alacağını tahsil için paraya çevirme yetkisi veren ayni bir hak olarak tanımlanabilir.

Komisyonculuk Sözleşmesi Uyarınca Gönderenin Borçları

Taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi uyarınca gönderenin temel borcu, sözleşmede kararlaştırılan ücreti ödemektir. Taşıma işleri komisyoncusu, masraf isteme hakkına da sahiptir. Masraf, taşıma işleri komisyoncusunun, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinde belirlenen taşıtma işi için yaptığı faaliyetler sonucunda ortaya çıkan; taşıma, ardiye ile eşyanın gümrüklenmesi, sigorta edilmesi gibi ek ücretleri kapsar[1]. Bunun yanı sıra, gönderen gerektiğinde eşyayı ambalajlamak ve işaretlemekle ve gerekli belgeleri sağlamakla, ayrıca taşıma işleri komisyoncusunun edimlerini yerine getirebilmesi için gerekli olan bilgileri ona vermekle yükümlüdür. Gönderenin, bir diğer yükümlülüğü, sözleşmenin ifası sebebiyle taşıma işleri komisyoncusunun uğramış olduğu zararları tazmin etmektir[2].

Komisyoncunun Sorumluluğu

Taşıma işleri komisyoncusu, zilyetliğinde bulunan eşyanın zıyaından ve hasarından gönderene karşı sorumludur. Komisyoncunun, bu zararlardan sorumlu tutulabilmesi için, zararı doğuran olayın da eşya, komisyoncunun zilyetliğindeyken gerçekleşmesi gerekir. Zarar daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, zararı doğuran olay, eşya komisyoncunun zilyetliğinde iken meydana gelmişse, taşıma işleri komisyoncusu yine vaki zarardan sorumlu olur[3]. Eşyanın, taşıyıcının zilyetliğinde iken zıya veya hasara uğraması halinde, komisyoncunun sorumlu tutulmaması gerekir. Taşıma işleri komisyoncusu, zilyetliğinde bulunan malın zıyaından veya hasarından kaynaklanmayan bir zarardan sadece 918. madde uyarınca kendisine düşen bir yükümlülüğü ihlal etmesi hâlinde sorumludur. Tedbirli bir tacirin göstereceği özene rağmen zarar önlenemeyecek ise komisyoncu sorumluluktan kurtulur. Zararın oluşmasına, gönderenin bir davranışı veya eşyanın özel bir ayıbı da sebep olmuşsa, tazminat borcunun doğmasında ve kapsamının belirlenmesinde bu olguların ne ölçüde etkili olduğu dikkate alınır.

Sonuç

Taşıma işini ve taşıma ile bağlantılı süreçleri organize eden taşıma işleri komisyoncusu, gerek ulusal gerekse uluslararası taşımacılık alanında sıklıkla başvurulan bir ticari aktör olduğundan, komisyonculuk sözleşmesi ile tarafların hak ve yükümlülükleri TTK’da özel olarak düzenlenir. İlgili maddeler ile komisyoncunun hak ve sorumlulukları, taşıyıcıdan bağımsız olarak düzenlenmiş ve gönderen ile komisyoncu arasındaki ilişkiye uygulanması gereken kurallar böylelikle açıklığa kavuşturulmuştur.

[1] Akdeniz, Umut: Taşıma İşleri Komisyonculuğu Sözleşmesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2013, 1. Baskı, s. 93.

[2] Akdeniz, s. 100.

[3] Akdeniz, s. 109.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.