Paysahipleri Sözleşmeleri

Kasım 2013 Ezgi Babur Von Schwander
% 0

Uygulamada oldukça yaygın olarak kullanılan paysahipleri sözleşmeleri (“SHA”), şirketler hukuku bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu yoğun kullanımın sebeplerinden en önemlisi de, paysahiplerinin kendi aralarındaki ilişkileri ve şirket ile kurulacak ilişkileri düzenleme konusunda paysahiplerine esnek bir yapı sağlamasıdır. SHA’nın sahip olduğu bu büyük önemi göz önünde bulundurarak makalemizde SHA çerçevesinde oluşan hukuki ilişki ve SHA’nın şirket düzeni bakımından etkileri ele alınacaktır. Son olarak ise, SHA’nın ihlal edilmesinin sonuçları incelenecektir.

Genel

SHA, bir şirketin paysahipleri tarafından, ya da bir şirkette paysahibi olacak kişiler tarafından imzalanan, paysahiplerinin arasındaki ilişkileri ve yine paysahiplerinin şirketle olan ilişkileri ve özellikle de şirkette uygulanması amaçlanan düzen hususlarını düzenleyen sözleşmelerdir. SHA, uygulamadaki kullanımı bakımından da, şirket ana sözleşmesi kapsamında elde edilemeyen esnekliğin elde edilmesi ve paysahipleri arasındaki gizliliğin korunması bakımından büyük önem taşır.

SHA, sözleşme özgürlüğüne tabi olup, borçlar hukuku kapsamında bağlayıcı özellik taşır. SHA paysahiplerine, paysahipliği statüsünden doğan haklarını SHA kapsamında düzenlenen amaçlar doğrultusunda kullanılması yönünde bir yükümlülük yükler[1].

SHA ile Taraflar arasında Kurulan Hukuki İlişki

Bilindiği üzere, ortaklıkların önemli unsurlarından biri de, affectio societatis unsurudur[2]. Bu unsur, ortak bir amacın elde edilebilmesi için yine ortak bir temel üzerinde işbirliği içinde çalışmayı gerektirir. Affectio societatis unsurunun kişi ortaklıklarında daha güçlü olup sermaye ortaklıklarında zayıfladığı belirtilmekteyse de, tamamen ortadan kalkmadığı vurgulanmaktadır[3].

Bu hususla ilgili olarak, SHA imzalanması pratikte oldukça önemli olabilmektedir. Türk doktrininde, SHA’nın tarafları arasında bir adi ortaklık ilişkisi kurulmasını sağladığı belirtilmektedir[4]. Böylece, bir anonim ortaklık kapsamındaki ilişkilerin düzenlenmesi amacıyla SHA imzalandığında, SHA’nın imzalanması bir taraftan anonim ortaklık ve diğer taraftan da adi ortaklıktan oluşan bir ikili sözleşmesel ilişki oluşturmaktadır[5].

Adi ortaklıklara ilişkin olarak, ortak amaç unsurunun söz konusu ortaklığın temel unsurlarından biri olduğu vurgulanmaktadır. Ortak amaç unsuru, adi ortaklık üyelerinin, bu ilişki kapsamında ortak bir amaç etrafında toplanmasını gerektirir. Bu unsur, tüm ortakların adi ortaklığın kurulmasındaki ortak amacı kendi amacı olarak görmesini ve ortak amacın izlenmesini kendi kişisel amaçlarının elde edilmesinde bir araç olarak görmesini gerektirir[6].

Böylece taraflar, ortak amacın gerçekleşmesine yönelik olan işlemlere katılma, diğer ortaklarla işbirliği kurma ve amacın elde edilmesi için çaba gösterme yükümlülüğü altındadır.

SHA’nın Şirket Düzlemindeki Etkileri

Paysahipleri arasındaki ilişkileri ve paysahipliğinden doğan hakları düzenlemesi bakımından, SHA’nın korporatif bir niteliği bulunmamaktadır. SHA gibi korporatif niteliği bulunmayan sözleşmelerden doğan yükümlülükler, anonim şirketler bakımından geçerli olan tek borç ilkesine aykırılık oluşturmaz. Tek borç ilkesi, paysahipliği statüsünden kaynaklanan yükümlülükleri sınırlamakla birlikte, paysahiplerinin kendileri bakımından bağlayıcı olan yükümlülükler altına girmelerini engellemez. Böylece paysahipleri, borçlar hukukuna tabi olan ve paysahipleri arasında bağlayıcı olan yükümlülükler altına girebilecektir.

SHA, geçerli ve tarafları arasında bağlayıcı olup, üçüncü kişiler veya şirket bağlamında hak veya yükümlülük oluşturmaz. Şirket, sözleşmenin hukuki sonuçları bakımından üçüncü kişi konumunda olup, sözleşme anonim şirket kapsamı dışında kalmakta ve ne şirkete ne de şirket organlarına karşı ileri sürülmesi mümkün olmamaktadır[7].

Sözleşmenin ifasına ilişkin talepler, sözleşmenin şirket veya şirket organlarına karşı ileri sürülememesine bağlı olarak değişecektir. SHA’nın ifasına ilişkin olarak, bazı durumlarda, sözleşme hükmünün ifası şirket organlarının yetki alanı ile ilişkili olabilmektedir. Bu durumda söz konusu hükmün ifası, üçüncü kişi konumunda olan şirket organlarından talep edilemeyecektir.

SHA’nın İhlal Edilmesinin Sonuçları

Özel niteliği ve şirket düzlemi ile arasındaki yakın ilişki nedeniyle, SHA’nın ihlal edilmesinin sonuçlarının incelenmesi gerekir.

Ele alınması gereken ilk husus, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen yaptırımların SHA’yı ihlal eden taraf bakımından, söz konusu ihlalin yaptırımı olarak uygulanması meselesidir. Türk doktrininde savunulan görüşe göre, bu yaptırımlar kanunla düzenlenen durumlar bakımından öngörülmüş olup sadece bu durumlara ilişkin olarak geçerlidir. Bu nedenle, SHA’yı ihlal eden taraf bakımından uygulanmaları da mümkün olmayacaktır[8].

Bu tespitin ışığında, SHA’nın ihlali sonucunda uygulanacak yaptırımlar, borçlar hukuku kapsamındaki yaptırımlar olacaktır. Bu yaptırımlar; aynen ifa, tazminat, sinallagmatik sözleşmeler bakımından sözleşmeden dönme, ve korporatif nitelikli sözleşmeler bakımından da sözleşmenin haklı sebeplerle feshi olarak sıralanabilir. Bu seçenekler arasındaki tercih ise, ihlalin niteliğine bağlı olarak değişiklik gösterecektir.

Borçlar hukukunun tazminat konusundaki ilkeleri kapsamında, sözleşmenin ihlal edilmesine rağmen ifanın halen mümkün olması durumunda, aynen ifa esas yaptırım olarak ortaya çıkmaktadır. Ancak, aynen ifanın artık mümkün olmaması durumunda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşmesel yükümlülüklerin ihlalini düzenleyen 112 ve devamı maddeleri devreye girecektir.

SHA’nın korporatif düzenle yakın ilişkide olması nedeniyle, aynen ifa ve aynen ifanın talep edilebilmesi meselesi büyük önem taşımakta ve aynen ifanın talep edilip edilemeyeceği korporatif yapı ile aradaki ilişkiye göre değişiklik göstermektedir[9].

Sonuç

SHA’nın pratikteki yaygın kullanımı, paysahiplerinin ihtiyaçlarına daha uyumlu bir yapının elde edilmesi amacına dayanır. Paysahipleri SHA kapsamında, paysahipliği statüsüne ilişkin hak ve yükümlülüklerinin düzenlenmesi konusunda detaylı hükümler belirleyebilir. Öte yandan, SHA’nın şirket düzlemiyle yakından ilişkisi, belli bir karışıklığa ve uyuşmazlıklarda da çeşitliliğe yol açabilir. Sonuç olarak, paysahipliği ilişkilerini düzenleme yönündeki ihtiyaç göz önüne alındığında, SHA uygulamada şimdiki gibi yaygın olarak kullanılmaya devam edecektir.

[1]Gül Okutan Nilsson, Anonim Ortaklıklarda Paysahipleri Sözleşmeleri, İstanbul 2004, s. 4.

[2] Reha Poroy/Ünal Tekinalp/Ersin Çamoğlu, Ortaklıklar ve Kooperatif Hukuku, Güncelleştirilmiş 9. Basıdan 10. Tıpkı Basım, İstanbul 2005, s. 26-27.

[3] H. Ercüment Erdem, “Les rapports entre la société et le contrat en droit turc”, le Contrat, Travaux de l’Association Henri Capitant – Des Amis de la Culture Juridique Française, Tome LV, 2005, s. 218.

[4] Bakınız Poroy/Tekinalp/Çamoğlu, s. 91 ; Okutan Nilsson, s. 80 ; Anlam Altay, Anonim Ortaklıklar Hukuku’nda Sermayeye Katılmalı Ortak Girişimler [Equity Joint Ventures], İstanbul 2009, s. 244. Ancak, doktrinde kimi yazarların bu görüşe katılmadığını da belirtmek gerekir. Bakınız İsmail Esin/Tunç Lokmanhekim, Uygulamada Birleşme ve Devralmalar, İstanbul 2004, s. 67.

[5] Poroy/Tekinalp/Çamoğlu, s. 586-587.

[6] Nami Barlas, Adi Ortaklık Temeline Dayalı Sözleşme İlişkileri, 2. Bası, İstanbul 2008, s. 25.

[7] Okutan Nilsson, s. 278. Öte yandan, son zamanlarda doktrinde bu sert ayrımın eleştirildiği görüşler ortaya çıkmaktadır.

[8] Okutan Nilsson, s. 344.

[9] Okutan Nilsson, s. 346.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Hisse Devir Vaadi Sözleşmesi’nin Tarafları ve Sözleşmelerin Nispiliği

Kural olarak sözleşmeden doğan hak ve borçlar sadece sözleşmenin tarafı olan alacaklı ve borçlu arasında hukukî sonuç doğurur. Bu prensip hukukumuzda “sözleşmelerin nispiliği” olarak adlandırılır. Genel olarak, sözleşmenin tarafları dışındaki üçüncü kişiye bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Değişen E-ticaret Kanunu Neler Getiriyor?

Dijitalleşen dünyada büyüyen ve gelişen e-ticaretin kuralları değişiyor. Önceleri dijital pazarın odak noktası olarak gösterilen e-ticaret, çok geçmeden dijital ekonominin itici gücü olarak ifade edilmeye başladı. Ancak e-ticaretin büyüme hızı ve kısa süre içinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü...


Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Hâkimiyet Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Ocak 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.