Hâkimiyet Sözleşmeleri

Ocak 2014 Ecem Süsoy Uygun
% 0

Giriş

Şirketler topluluğu 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (“TTK”) ilk kez düzenlenir. TTK’da şirketler topluluğunun tanımı yapılmasa da, şirketler topluluğunun türleri ve esaslarına ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Şirketler topluluğu, bir ticaret şirketine veya bir teşebbüse doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunan ticaret şirketleri sayısının ikiyi aştığı durumlarda meydana gelir. Böylece ana şirket hâkim şirket olarak nitelendirilirken, yavru şirketler ise bağlı şirket konumunda olur.

Hâkimiyet kavramı, şirketler topluluğu gibi TTK’da ilk kez düzenlenmiştir. Hâkimiyet, paysahipliği yoluyla, sözleşme yoluyla ve diğer yollarla tesis edilebilir. Bu ayki hukuk postasında, sözleşme yoluyla tesis edilen hâkimiyete, yani hâkimiyet sözleşmelerine değinilecektir.

Hâkimiyet Sözleşmesinin Tanımı

Hâkimiyet sözleşmesi, 27.01.2013 tarihli ve 28541 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ticaret Sicili Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) 106. maddesinde tanımlanmıştır. Böylece, aralarında doğrudan veya dolaylı iştirak ilişkisi bulunmayan, bulunsa bile bu ilişkiden bağımsız ve soyutlanmış bir şekilde taraflardan birinin, sermaye şirketi olan diğerinin yönetim organına hiçbir şarta bağlı olmadan talimat verme yetkisini içeren sözleşmeler hâkimiyet sözleşmesi olarak tanımlanır.

Hâkimiyet ilişkisinde talimat veren şirket hâkim şirket, talimat alan şirket ise bağlı şirket olarak nitelendirilir. Bağlı şirket ile arasında oluşan hâkimiyet ilişkisi sonucunda hâkim şirket, bağlı şirketin yönetim organına talimatlar vererek onu sevk ve idare eder.

Hâkim şirket ile bağlı şirketler arasındaki hâkimiyet ilişkisi ile topluluk şirketleri açısından yeknesak bir yönetim şekli sağlanmaktadır. Böylece, hâkimiyet sözleşmesi neticesinde doğan yeknesak yönetim şekli, şirketler topluluğunun menfaatine yönelik bir amacı gerçekleştirir[1].

Hâkim şirket, bağlı şirkete; hedeflerin tespiti, işletmenin faaliyetlerinin koordine edilmesi ile üst düzey yönetiminin belirlenmesi gibi şirketin idaresine ilişkin temel konularda talimat verir, bağlı şirketin günlük faaliyetlerine ve işleyişine müdahale etmez[2].

Hâkimiyet ilişkisinin kurulması için, bağlı şirketin yönetiminin tüm yetkilerinin hâkim şirketin kontrolüne geçmesine gerek bulunmaz. Hâkim şirketin, bağlı şirket yönetiminin bir veya birkaç alandaki faaliyetine ilişkin olarak sevk ve idare yetkisini kullanması halinde de hâkimiyet ilişkisinden bahsetmek mümkündür.

Hâkimiyet Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği

Hâkim şirket ile bağlı şirket arasında borçlar hukuku bağlamında bir hâkimiyet sözleşmesi kurulur. Hâkimiyet sözleşmeleri ile sözleşmesel haklar ve borçlar doğar. Sözleşmesel şirketler topluluğunun temelinde ise hâkimiyet sözleşmeleri yatar.

Sözleşmesel şirketler topluluğunda hâkimiyetin dayanağı ne sermaye ne de yönetim organlarında üye çoğunluğudur; aksine sadece, iki veya daha fazla şirket arasında, hâkim şirketin sevk ve yönetimi altında bulunmaya olanak sağlayan borçlar hukuku anlamında bir hâkimiyet sözleşmesinin varlığıdır[3].

Hâkimiyet Sözleşmelerinde Genel Kurulun Onayı

Hâkimiyet sözleşmeleri bağlı şirketin genel kurulunun onayına tabidir. Hâkimiyet sözleşmesinin yapılmasıyla, bağlı şirketin yönetimi değişir ve bağlı şirket, şirketler topluluğunun menfaatine göre hareket etmeye başlar.

Hâkimiyet sözleşmesi yoluyla bağımsız olan bir şirketin bağımlı hale gelmesi, yani bağlı şirketin kendi organları vasıtasıyla oluşan iradesi doğrultusunda yönetilme olanağını yitirmesi ve böylece başka bir şirketin kontrolüne girmesinin olağan dışı bir hadise olarak değerlendirilmesi nedeniyle bunun genel kurulun onayına sunulması gerektiği savunulur[4].

Ancak uygulamada sıkça rastlanıldığı üzere, hâkim şirket aynı zamanda bağlı şirketin hissedarı olarak da rol alabilir. Böylece, hissedar olan hâkim şirketin, bağlı şirketin genel kurulunda oy kullanması gerekliliği doğar. Ancak TTK md. 436 uyarınca, hissedar, kendisinin hâkimiyeti altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe ve işleme ilişkin müzakerelerde oy kullanamaz. Böylece, bağlı şirket hissedarının, hâkim şirketin ancak özel menfaat sağlamak amacı taşımayan bir iş ve işleme ilişkin müzakerelerde oy kullanması mümkündür.

Hâkimiyet Sözleşmelerinin Tescili

Yönetmelik’in 106/2. maddesi uyarınca, hâkimiyet sözleşmesinin geçerlilik kazanması için bağlı şirketin genel kurulu tarafından onaylanmasının ardından ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmesi gerekir. Hâkimiyet sözleşmesinin tescil ve ilan edilmesi üçüncü kişilerin akdedilen söz konusu hakimiyet sözleşmesinden haberdar olmalarını sağlar.

Hâkimiyet sözleşmesi ticaret siciline tescil ve ilan edilmezse geçersiz olur; ancak TTK 198/3 uyarınca, hâkimiyet sözleşmesinin geçersizliği TTK ile diğer kanunlardaki şirketler topluluğuna dair yükümlülüklere ve sorumluluklara ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel olmaz. Bir başka deyişle, ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmeyen hâkimiyet sözleşmesinin geçersiz hale gelmesi, hâkim şirketin ve hâkim şirketin yönetim organının yükümlülüklerine ve sorumluluklarına gidilmesine engel olmaz.

Hâkimiyet Sözleşmesinden Doğan Sorumluluk

Hâkim Şirket Açısından Sorumluluk

Hâkim şirket, hâkimiyet sözleşmesi ile gücünü hukuka aykırı olarak bağlı şirkete karşı kullanamaz. Hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması sebebiyle hâkim şirketin doğan sorumluluğu TTK md. 202’de belirtilen yeni düzenlemeler ile önlenmeye çalışılmıştır.

Hâkim şirketin bağlı şirketi kayba uğratması halinde bağlı şirketin uğradığı kaybın denkleştirilmesini talep etmesi mümkündür. Denkleştirmenin hâkim şirket tarafından yerine getirilmemesi halinde ise, bağlı şirketin her pay sahibi, hâkim şirketten ve onun kayba neden olan yönetim kurulu üyelerinden şirketin zararının tazmin edilmesini isteyebilir. Denkleştirmenin yapılmaması halinde ise bağlı şirket pay sahiplerine ve alacaklılarına dava hakkı tanınmıştır.

Buradaki hukuka aykırılık, hâkim şirketin bağlı şirketi yönlendirdiği işlemin, bağlı şirketin kaybına sebep olmasından ve bağlı şirkete, paysahiplerine ve şirket alacaklılarına zarar vermesinden ve bağlı şirket yönünden haklı bir sebebin bulunmamasından kaynaklanmaktadır.

Bağlı şirket yönetim kurulu üyeleri kendilerinin sorumluluğunu gerektirebileceklerini düşündükleri için yapmaktan kaçınacakları bazı tasarrufları hâkim şirketten gelen talimatlar nedeniyle yapmak zorunda kalırlar. Böylece bağlı şirket yönetim kurulu üyeleri, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı doğabilecek sorumluluklarının tüm hukuki sonuçlarının hâkim şirket tarafından üstlenmesi için hâkim şirketle sözleşme yapabilir.

Bağlı Şirket Açısından Sorumluluk

Hâkimiyet sözleşmesi doğrultusunda bağlı şirket yönetim kurulu, kendi iradesi ile karar almak yerine hâkim şirketin talimatlarına uyma yükümlülüğü altına girer, uymadıkları takdirde sorumlulukları doğar. Ancak, hâkim şirketin bağlı şirkete hukuka aykırı talimatlar vermesi halinde, bağlı şirketin yönetim organı verilen talimatı yerine getirmekle yükümlü değildir.

Bununla birlikte, hâkim şirketin bağlı şirket üzerindeki tam hâkimiyet kurması halinde bağlı şirketin doğacak sorumluluğuna değinmekte fayda vardır. TTK md. 203 uyarınca, hâkim şirketin bağlı şirket üzerinde tam hâkimiyet kurması halinde, yani hâkim şirketin paylarının ve oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak yüzde yüzüne sahip olması halinde, hâkim şirketin yönetim kurulu, topluluğun belirlenmiş ve somut politikalarının gereği olmak şartıyla, kaybına sebep olabilecek nitelik taşısalar bile, bağlı şirketin yönlendirmesine ve yönetimine ilişkin talimatlar verebilir ve bağlı şirketin organları talimatlara uymak zorundadır. Bu talimatlara uyulması halinde bağlı şirketin yöneticileri, pay sahipleri veya bağlı şirkete karşı sorumlu tutulamazlar.

Sonuç

Hâkimiyetin şirketler arasında bir sözleşme ile tesis edilmesi halinde, sözleşmesel şirketler topluluğun varlığından söz edilebilir. Hâkim şirket ile bağlı şirket arasında kurulan hâkimiyet sözleşmesi sonucunda şirketler arasında yeknesak bir yönetim şekli oluşturularak, şirketler topluluğunun menfaatine yönelik bir amaca ulaşılır.

[1] YANLI, Veliye, “Hâkimiyet Sözleşmeleri”, Regesta Cilt: 3, Sayı: 1, Yıl: 2013, s. 6.

[2] YANLI, Veliye, “Hâkimiyet Sözleşmeleri”, Regesta Cilt: 3, Sayı: 1, Yıl: 2013, s. 6-7.

[3] PULAŞLI, Hasan, Yeni Şirketler Hukuk Genel Esaslar, Ankara 2012, s. 226.

[4] PULAŞLI, Hasan, Yeni Şirketler Hukuk Genel Esaslar, Ankara 2012, s. 225.

Bu makalenin tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın bu makale kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yayımlanamaz, dağıtılamaz veya başka bir suretle yayılamaz. Kaynak gösterilmeksizin veya Erdem & Erdem’in yazılı izni alınmaksızın oluşturulan içerikler takip edilmekte olup, hak ihlalinin tespiti halinde yasal yollara başvurulacaktır.

Diğer İçerikler

Hukuk Postası
Hisse Devir Vaadi Sözleşmesi’nin Tarafları ve Sözleşmelerin Nispiliği

Kural olarak sözleşmeden doğan hak ve borçlar sadece sözleşmenin tarafı olan alacaklı ve borçlu arasında hukukî sonuç doğurur. Bu prensip hukukumuzda “sözleşmelerin nispiliği” olarak adlandırılır. Genel olarak, sözleşmenin tarafları dışındaki üçüncü kişiye bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Değişen E-ticaret Kanunu Neler Getiriyor?

Dijitalleşen dünyada büyüyen ve gelişen e-ticaretin kuralları değişiyor. Önceleri dijital pazarın odak noktası olarak gösterilen e-ticaret, çok geçmeden dijital ekonominin itici gücü olarak ifade edilmeye başladı. Ancak e-ticaretin büyüme hızı ve kısa süre içinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında...

Ticaret Hukuku 31.07.2022
Hukuk Postası
Sermaye Şirketlerinde Haklı Nedenle Fesih Davası

Bir şirketin feshi, tescil ile kazanılan tüzel kişiliğin ortadan kalkmasına yol açarak, şirketin sona erme sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkan infisahın, özellikli bir görünümüdür. Hâkimin inşai hükmüyle bir şirketin feshine ve bunun doğal sonucu olarak sona ermesine yol açan bu özel dava türü...


Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Aile Şirketlerinde Yol Ayrımı

Kontrol veya yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu şirketler, aile şirketi olarak kabul edilir. Aile üyeleri, şirket kontrolünü sağlayan payları elinde tutabildiği gibi yönetim yetkisini de elinde bulundurur. Aile şirketleri, aile üyeleri için fırsat, güvence ve gelir demektir...

Ticaret Hukuku 30.06.2022
Hukuk Postası
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması

Türkiye 7 Aralık 1993 tarihli 3939 sayılı Kanun ile Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi’ne (“CMR”) katılmayı uygun buldu ve CMR Türkiye’de 31 Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe girdi. CMR’nin 1/1 maddesi uyarınca, tarafların tabiiyeti ve ikamet yerinden bağımsız olarak...

Ticaret Hukuku Ağustos 2017
Hukuk Postası
Adi Ortaklıklar

Türk hukukunda adi ortaklıklar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 620 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini veya mallarını ortak bir amaca (nihai olarak kazanç elde etme amacına) ulaşmak üzere...

Ticaret Hukuku Nisan 2014
Hukuk Postası
Tüzel Kişilerin Tabiyeti
Ticaret Hukuku Ekim 2012
Hukuk Postası
Genel Kurul Kararlarının İptal Nedeni Olarak Örtülü Kazanç Aktarımı

Anonim şirketlerde örtülü kazanç aktarımı, geniş anlamda şirket malvarlığının ilişkili taraflara aktarılmasını konu alan ve birçok farklı görünümü barındıran bir kavram olarak karşımıza çıkar. Sermaye piyasaları hukukunda kanun seviyesinde ve...

Ticaret Hukuku Şubat 2022
Hukuk Postası
Türk ve Alman Hukukunda Elektronik İmza
Ticaret Hukuku Aralık 2021
Hukuk Postası
Bilgi Sistemleri Yönetimi
Ticaret Hukuku Mart 2018
Hukuk Postası
Genel Kurul Çağrı Davaları
Ticaret Hukuku Ağustos 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Taşıyanın Hapis Hakkı
Ticaret Hukuku Haziran 2021
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması
Ticaret Hukuku Temmuz 2020
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Veto Hakkı
Ticaret Hukuku Ağustos 2020
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemi Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2020
Hukuk Postası
Rehinli Anonim Şirket Payının Devri
Ticaret Hukuku Mart 2020
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hacizli Payların Devri
Ticaret Hukuku Temmuz 2019
Hukuk Postası
Yönetim Kurulunda Temsil Edilme İmtiyazı
Ticaret Hukuku Mayıs 2019
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Organların Eksikliği
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Futbol Kulüplerinin Şirketleşmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
2016 York Anvers Kuralları
Ticaret Hukuku Mart 2019
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Teknik İflasta Yenilikler
Ticaret Hukuku Eylül 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Primli Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2018
Hukuk Postası
Taksitle Satış Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Temmuz 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Haziran 2018
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Gemilerin İhtiyati Haczi
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Pay Rehni
Ticaret Hukuku Mayıs 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Güncellenmiş FIDIC Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Nisan 2018
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Türkiye’deki Hisse Opsiyon Planları
Ticaret Hukuku Haziran 2017
Hukuk Postası
Türk Hukukunda Oy Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Mayıs 2017
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Rüçhan Hakkı
Ticaret Hukuku Nisan 2017
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sermayenin Kaybı
Ticaret Hukuku Eylül 2015
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Kefil Olma Ehliyeti
Ticaret Hukuku Şubat 2015
Hukuk Postası
Acentenin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Ticaret Hukuku Aralık 2014
Hukuk Postası
Özel Denetim İsteme Hakkı
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Pay Devri mi, Malvarlığı Devri mi?
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu
Ticaret Hukuku Ekim 2014
Hukuk Postası
Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih
Ticaret Hukuku Eylül 2014
Hukuk Postası
Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Ağustos 2014
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şarta Bağlı Sermaye Artırımı
Ticaret Hukuku Mart 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketin Haklı Sebeple Feshi
Ticaret Hukuku Şubat 2014
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisi
Ticaret Hukuku Aralık 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Paysahipleri Sözleşmeleri
Ticaret Hukuku Kasım 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Şubeler Ve İrtibat Büroları
Ticaret Hukuku Ağustos 2013
Hukuk Postası
TTK Hükümleri Uyarınca Ön Şirket
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Limited Şirkette Çıkma Ve Çıkarılma
Ticaret Hukuku Temmuz 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletmenin Tür Değiştirmesi
Ticaret Hukuku Nisan 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Ticaret Hukuku Ocak 2013
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Finansal Kiralama Sözleşmesi
Ticaret Hukuku Aralık 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kar Payı Avansı
Ticaret Hukuku Eylül 2012
Hukuk Postası
Ticaret Şirketlerinin Bakanlıkça Denetimi
Ticaret Hukuku Ağustos 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Sona Erme Ve Tasfiye
Ticaret Hukuku Haziran 2012
Hukuk Postası
Yeni TTK’da Finansal Yardım Yasağı
Ticaret Hukuku Nisan 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Kurumsal Yönetim İlkeleri
Ticaret Hukuku Mart 2012
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yenilikler
Ticaret Hukuku Şubat 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde Temsil ve İlzam
Ticaret Hukuku Ocak 2011
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Ticari İşletme Rehninde Güncel Sorunlar
Ticaret Hukuku Kasım 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Faturaya Konan Vade Farkı Kaydı
Ticaret Hukuku Haziran 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Anonim Şirketlere Kayyum Atanması
Ticaret Hukuku Şubat 2010
Hukuk Postası
Hukuk Postası
Çeklerde Sil Baştan
Ticaret Hukuku Aralık 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerde İmtiyazlı Paylar
Ticaret Hukuku Haziran 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Ücret
Ticaret Hukuku Mayıs 2009
Hukuk Postası
Türk Hukuku ve FIDIC Kapsamında Ek Süre
Ticaret Hukuku Nisan 2009
Hukuk Postası
Çek Hukukunda İki Yenilik
Ticaret Hukuku Şubat 2009
Hukuk Postası
Anonim Şirketlerin Denetiminde Yeni Düzen
Ticaret Hukuku Şubat 2009

Yaratıcı hukuk çözümleri için iletişime geçin.